WARARKA

WARARKA MAANTA 4ta Abriil 2020 Sir Culus! 

Su’aallaha Maanta: Yaa runta ka qarin kara shacabka #Soomaaliyeed? Maxay tahay sababta uu Maal-Geliye Argagixiye Fahad Yaasin Daahir “Daba-Naasle” Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonka Qaranka u amray in loo hanjabo Weriye Haruun Macruuf oo hanjabaadaas loogu qoray khatka bogga #Twitter ee #NISA? Maxuuse Madaxweyne Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo “Been-Hawaas” u rabaa in la khaarajiyo Madaxweynihii hore Mudane Shiikh Shariif Shiikh Axmed oo uu ka cabsi qabo inauu kurgiga Madaxweynenimadda ku guullaysto mar kale 2021? Maxuu Ciidanka #Ethiopia u soo geliyey #Soomaaliya Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas”? Ma qaadato lacag luulaash iyo musuqmaasuq ah Boqortooyadda Saxaafadda Soomaaliya/Boqortooyadda Warbaahinta Soomaaliya Madaxweyne Mudane Farmaajo marka iska-casil xukunka iyo siyaasadda dalka waad ku fashilantay oo #Ethuiopia waxba kuuma qaban karto? Yaa Garoowe qarxiyey? Yaa la dooran doonaa Madaxweynaha Soomaaliya 2021 Mudane Madaxweyne Shiikh Shariif Shiikh Axmed rumayso ma ha rumaysan? Maxay beesha caalamka xiriir toos ah hadda ula samaysatay Madaxweynihii hore Mudane Madaxweyne Shiikh Shariif Shiikh Axmed?  Yaa noqon doona Raysal Wasaaraha soo socda 2021? Maxay tahay sababta #Madaxweyne Farmaajo u keenay #Ethiopia Soomaaliya? Maxayse tahay sababta aysan labada aqal iyo guddoomiyayaashooda uga hadli sababta si sharci-darrada ah ee ay Ciidanka #Ethiopia ku soo galeen Soomaaliya? Yaa la khaldi karaa? Ha Wiqleyso! 

Gedo 4ta Maarso 2020 Warar ay heshay Warbaahinta Dalka  ayaa sheegay in ciidamo Itoobiyaan ah oo cusub ay soo gaareen degmada Luuq ee gobolka Gedo, ayaga oo kusoo wajahan deegaano kale oo ka mid ah Jubaland.

Ciidamadan oo dhowaan kasoo gudbay xuduudda Soomaaliya iyo Itoobiya, ayaa saraakiil la hadlay Caasimada Online waxay sheegeen inay ku wajahan yihiin gobolka Jubbada Dhexe.

Goobjoogeyaal ayaa Warbaahinta Dalka  u sheegay ciidamada Itoobiyaanka ay xiran yihiin dharka iyo Koofida Cagaaran ee ciidamada Howlgalka Midowga Afrika ee Amisom, ayna ku socdaan gaadiid ay ku buufsan tahay sumaddda Amisom.

Saraakiil ka tirsan ciidamada dowladda ee wehliya kuwa Itoobiya ayaa sheegay in u jeedka ciidankaas uu yahay gacan ku dhigista Gobolka Jubada Dhexe, oo ay gacanta ku hayso kooxda Al-Shabaab.

Si kastaba, saraakiil ka tirsan maamulka Jubaland ayaa ku tilmaamay ciidankan kuwa dalka si sharci-daroo ah ku jooga, oo ku gabanaya magaca Amisom, ayaga oo taageeraya qorshaha dowladda federaalka ah ay ku qabsaneyso deegaanada Jubaland.

Saraakiisha Jubaland ayaa sidoo kale ku dooday in ciidamada Amisom ee xilligaan ku sugan deeganada Jubaland ee ka socda Kenya iyo ciidamada daraawiishta Jubaland ay ku filan yihiin aminga deegaanada Jubaland islamarkaana aysan jirin sabab ay dowladada Itoobiya ay ciidamo ugu soo dirto Soomaaliya, sida ay hadalka u dhigeen.

Dowladda Soomaaliya iyo maamulka Jubaland ayaa waxaa muddo u dhaxeeya xiisad hogaamisay dagaal ka dhacay degmada Beled-Xaawo, waxaana kala taageeraya ciidamada Itoobiya iyo kuwa Kenya.

 

Muqdisho 4ta Maarso 2020 Dowladda Soomaaliya ayaa shaacisay in kiisaska dadka laga helay cudurka Coronavirus ee Soomaaliya ay kordheen oo ay gaareen 7 qof, halka markii hore ay ka ahaayeen 5.

Qoraal kasoo baxay wasaaradda caafimaadka Soomaaliya ayaa lagu xaqiijiyey in laba kiis oo cusub oo ah dad qaba xanuunka Coronavirus laga xaqiijiyey magaalada Muqdisho, taasi oo tirada magaalada ka dhigeysa 5 qof.

Waxaa sidoo kale hore loo xaqiijiyey laba kiis oo deegaanada Somaliland ah, taasi oo tirada guud ee Soomaaliya ka dhigeysa 7 kiis.

Wasaaradda caafimaadka ayaa sheegtay in labada qof ee kiiska laga helay ee Muqdisho ay kala yihiin qof muwaadin Soomaaliyeed ah iyo ajnabi ku sugan caasimada.

Wasaaradda ayaa intaas ku dartay in mid ka mid ah dadkii horey cudurka looga helay uu kasoo bogsooday, mana jiro illaa hadda qof cudurka ugu geeriyooday gudaha Soomaaliya, inta la ogyahay.

Dhinaca kale, guddiga sare ee loo xil saaray xakamaynta Coronavirus ee Soomaaliya, oo shir jaraa’id ku qabtay Isbitaalka Martiini, ayaa Soomaalida ugu baaqay inaan la qarsan, haddii la isaga shakiyo cudurka.

Dr. Cabdirizaaq Yuusuf Axmed (Jalaalu-diin) oo xubin ka ah guddiga sare ayaa sheegay inuu ka baqdin qabo in uu dalka ku laba qarxo cudurkan, haddii ay dadka qaarkii qarsanayaan.

“Wuu jiraa xanuunka ha inkirin, dadka ka ilaali. Naftaada ka ilaali waa xanuun saf mar ah oo kugu dhici kara, qof walbana ku dhici kara, waa farriinta aan jecelnahay inaan dadka la wadaagno,” ayuu yiri Dr. Cabdirizaaq.

Dowladda Soomaaliya ayaa xarun lagu karantiio dadka qaba cudurka Coronavirus  ka hirgelisay Isbitaalka Martiini ee Muqdisho, waxaana ay howl-wadeennada goobtan ku boorinayaan buldhada in ay u dhega nuglaadaan talooyinka iyo wacyi-gelinta hay’adaha caafimaadka ee dalka.

Muqdisho 4ta Maarso 2020 Madasha Xisbiyada Qaran ee Soomaaliya ayaa qoraal ay soo saartay uga digtay in doorashooyinka Soomaaliya ay ka dib dhacaan waqtigii loogu talo-galay, oo aan la aqbali karin in dib loo dhigo.

Qoraal ay soo saartay Madasha ayey ku sheegtay inay garowsatay “in xukuumadda hadda jirta ay ka caga-jiideyso taaba gelinta hannaanka xisbiyada badan, ayna faro-gelin ku hayso guddiga labada gole ee diyaarinta xeerarka dhameystiraya sharciga doorashooyinka qaranka.”

“Doorashooyinka Dowladda Federaalka ee Soomaaliya waa inay ku dhacaan xilligii loo asteeyay, waana inaysan dhicin wax mudo kordhin ah. Doorashooyinku waa inay noqdaan kuwo xor iyo xalaal ah kuna dhaca si daahfurnaan leh,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Qoraalka Madasha ayaa sidoo kale ugu baaqay Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Dowlad Goboleedyada xubnaha ka ah hannaanka Federaalka inay u qoondeeyaan dhaqaalo doorashooyinka soo socda, taasoo hadda aanan ka muuqan, baa la yiri qoondeynta dhaqaale ee 2020.

Valueimpression Placeholder

Madasha Xisbiyada Qaran ayaa sidoo kale dalbatay in Saamileyda siyaasadeed oo ay ka mid yihiin Dowladda Federaalka, Dowlad Goboleedyada, xisbiyada siyaasadeed iyo ururada Bulshada ay si wadajir ah uga shaqeeyaan in la abuuro xaalad deegaaneed oo lagu hirgelin karo doorasho sax ah.

Muqdisho 4ta Maarso 2020 Xildhibaano iyo wasiiro ka tirsan dowladda federaalka ah ee Soomaaliya ayaa si adag uga hadlay xiisada colaadeed ee ka soo cusboonaatay deegaano hoos yimaada magaalada Kismaayo ee gobolka J/Hoose.

Kulan oo uu gogoshiisu dhigay wasiirka wasaaradda gaadiidka iyo duulista hawada Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullaahi Salaad (Oomaar), islamarkaana ay ka qeyb galeen odayaal dhaqameedyo iyo waxgarad ka soo jeeda Jubbaland ayaa waxaa looga arrinsaday, sidii loo qaboojin dagaal beeleedyada weli ka socda duleedka magaaladaasi.

Xildhibaan Sakariye Xaaji Cabdi oo ka tirsan golaha shacabka ee baarlamaanka Soomaliya, islamarkaana kulanka ka hadlay ayaa sheegay in dadka deegaanadaasi aysan xamili karin dagaal, loona baahan yahay in wax weliba lagu dhameeyo wadahadal.

Sidoo kale wuxuu intaasi ku darayin wixii dhib ah ee dhacday dib la’isaga imaan doono, lagana xaali doono.

Dhankiisa wasiir Oomaar oo madasha ka hadlay ayaa ka dalbaday beelaha diriraya inay dagaalka ku joojiyaan shuruud la’aan ah, si looga baaqsado inuu dhiig kale daato.

Ugu dambeyn wuxuu fariin u diray dad uu sheegay inay  buun-buuninya colaadaasi, isagoo ugu baaqay in aysan marin habaabinin dadka Soomaaliyeed.

Maamulka Dowladda Puntland 4ta Maarso 2020 Afhayeenka ciidanka booliska Puntland Cabdi Waaxid Cabdulle Muuse ayaa beeniyey warar lagu baahiyey baraha bulshada, oo lagu sheegay in askari ka tirsan ciidamada Puntland uu ahaa is-miidaamiyihii isku qarxiyey guddoomiyihii gobolka Nugaal ee ku dhintey qarixii ka dhacay Garoowe.

Cabdi Waaxid ayaa sheegay in warkaasi uu yahay mid sal iyo raad midna aanan laheyn, isla markaana dadka baahiyey ay yihiin kuwo doonaya inay ku ciyaaraan sharafta Puntland.

Afhayeenka, oo uu garab taagnaa askarigii lagu been abuurtay ee la sheegay inuu is qarxiyey, ayaa intaas ku daray in ciidamada booliska Puntland ay yihiin kuwo u taagan difaaca Puntland, sidoo kalena shacbaka looga baahan yahay inay la shaqeeyaan.

Illaa iyo hadda ma cadda qofka sida rasmiga ah u fuliyey qaraxa, hase yeeshee kooxda Al-Shabaab ayaa sheegatay mas’uuliyadda qaraxa.

Madaxweynaha maamulka Puntland, Mudane Siciid Cabdullaahi Maxamed (Deni) ayaa maalin kadib qaraxa sheegay in Puntland ay ka war heysay xogta qarxaasi, balse uu dhacay, xilli ay ku raad-joogeen laamaha amniga ee maamulkaasi.

Deni ayaa wuxuu mas’uuliyadda qaraxaan ku eedeeyey inay ka dambeeyeen dad uu sheegay inay ka soo horjeedaan horumarka Puntland, sida uu hadalka u dhigay.

 

https://www.youtube.com/watch?v=k02ZHvZzUL0

WARARKA MAANTA 2da Abriil 2020 Sir Culus! 

Su’aallaha Maanta: Maxay sababra uu Maal-Geliye Argagixiye Fahad Yaasin Daahir “Daba-Naasle” Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonka Qaranka u amray in la weeraro guriga Madaxweynihii hore Mudane Shiikh Shariif Shiikh Axmed? Maxuuse Madaxweyne Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo “Been-Hawaas” u rabaa in la khaarajiyo Madaxweynihii hore Mudane Shiikh Shariif Shiikh Axmed oo uu ka cabsi qabo inauu kurgiga Madaxweynenimadda ku guullaysto mar kale 2021? Maxuu Ciidanka #Ethiopia u soo geliyey #Soomaaliya Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas”? Ma qaadato lacag luulaash iyo musuqmaasuq ah Boqortooyadda Saxaafadda Soomaaliya/Boqortooyadda Warbaahinta Soomaaliya Madaxweyne Mudane Farmaajo marka iska-casil xukunka iyo siyaasadda dalka waad ku fashilantay oo #Ethuiopia waxba kuuma qaban karto? Yaa Garoowe qarxiyey? Yaa la dooran doonaa Madaxweynaha Soomaaliya 2021 Mudane Madaxweyne Shiikh Shariif Shiikh Axmed rumayso ma ha rumaysan? Maxay beesha caalamka xiriir toos ah hadda ula samaysatay Madaxweynihii hore Mudane Madaxweyne Shiikh Shariif Shiikh Axmed?  Yaa noqon doona Raysal Wasaaraha soo socda 2021? Maxay tahay sababta #Madaxweyne Farmaajo u keenay #Ethiopia Soomaaliya? Maxayse tahay sababta aysan labada aqal iyo guddoomiyayaashooda uga hadli sababta si sharci-darrada ah ee ay Ciidanka #Ethiopia ku soo galeen Soomaaliya? Yaa la khaldi karaa? Ha Wiqleyso! 

Diinsoor 2da Maarso 2020 Wararka ka imaanaya dagmada Diinsoor ee gobolka Baay ayaa sheegaya in ciidamo ka tirsan kuwa amaanka Koofur Galbeed ay u goosteen Al-Shabaab kadib markii ay laayeen dad shacab ah.

Ilo wareedyo lagu kalsoonaan karo ayaa xaqiijinaya in dadka shacabka ah ee la laayahay ay ku sugnaayeen goob maqaaxi ah oo ku taala Diinsoor.

“Dadka la laayay waxey tiradooda gaareysaa 14-qofood, waxaana ku jira laba ka tirsan ciidamada Federaalka, sidoo kalana dhaawac saddex ah ayaa jira” ayuu yiri qof goob jooge oo ah ehelkiisa ay qeyb ka noqdeen dadka geeriyooday.

Sida la fahamsan yahay ciidamada falkaan geystay waxey ilaalo u yahiin mid ka mid ah masuuliyiinta dagmada Diinsoor, waxaana jira khilaaf siyaasadeed oo maalmahaan jiray.

Valueimpression Placeholder

Waxey dadka deegaanka ogyahiin in khilaaf xoogan uu ka dhaxeeyo gudoomiyaha iyo gudoomiye ku xigeenka dagmada, balse midkoodna kama hadlin arinta dhacday iyo sababta ay ku timid.

Wariye madax banaan oo ku sugan Diinsoor ayaa sheegay in ciidamada ay wali isku hor fadhiyaan magaalada, xaaladdana ay tahay mid kacsan, wuxuuna sidoo kale qiray in Gudoomiyaha dagmada uu hoosta ka galay ciidamada Itoobiya.

Wali waxaa Diinsoor laga dareemayaa hub aruursi, waxaana la dareensan yahay dhinacyada isku haya siyaasadda ay wali xal u arkaan in gacmaha la iskula tago.

Madaxda Maamulka Koofur Galbeed ayaan ilaa iyo hadda wax war ah kasoo saarin dhibaatada loo geystay dadka shacabka ah iyo dirirta la sheegay iney u dhaxeyso labadaas masuul.

Maamulka Dowladda Somaliland 2da Maarso 2020 Xukuumada Somaliland ayaa maanta sheegtay inaysan joojineyn duulimaadyada ay diyaarada Ethiopian Airlines ku timaado madaarka magaalada Hargeysa, xili ay wajaheyso labo Kiis oo la xiriira Coronavirus.

Somailand ayaa weli ku adkeysaneysa inaysan joojin duulimaadyada diyaaradaasi oo tagta waddamo uu cudurkaasi faro ba’an ku hayo, iyadoona la aaminsan-yahay in gudaha Somaliland ay iyadu horseeday in laga helo Kiisas la xiriira fayruska Corona.

Wasiirka warfaafinta Somaliland, Saleebaan Koore ayaa sheegay inaysan waqti xaadirka Xukuumadoodu joojineyn diyaarada Ethiopian Airlines, isagoona xusay inay soo saareen go’aamo ay dhawaan ku mamnuuceen dadka ka imanaya Yurub iyo Mareykanka.

Wasiir Koore ayaa diyaarada Ethiopian Airlines ku sheegay mid ka qeyb qaadaneysa soo daabulida dadka ku xayiran garoomada, isla markaana ay qasab tahay in dadkii hore u goostay Ticket-yadooda safarku ay ka soo dagaan madaarka Hargeysa.

Valueimpression Placeholder

Somaliland ayaa wajaheysa halis caafimaad oo baahsan, maadama aysan ilaa hadda si dhab ah u qaadin talaabooyin ay ku xakameyneyso in cudurka Corona uu ku faafo deegaanadeeda, iyada oo Kiisas la xiriira cudurkaasi laga helay magaalooyinka Berbera iyo Burco.

Mana cada ilaa hadda sababta ay dowladda federaalku ay talaabo uga qaadi laadahay diyaarada Ethiopian Airlines oo duulimaadyadeedii caadiga ahaa ku tagta Somaliland, oo iyadu ku dooda inay tahay dal madax-banaan, balse aan weli aqoonsi buuxa ka helin beesha caalamka.

Muqdosho 2da Maarso 2020 Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Maxamed Cabdullaahi Farmaajo oo xoojinaya dadaallada ku aaddan ka hortagga cudurka Koroona ayaa Cafis Madaxweyne u fidiyey 148 maxbuus oo u xukunnaa dambiyo fudud.

Madaxweynaha ayaa soo saaray xeerka cafinta xukumaneyaashan kaddib warbixin ku saabsan xaaladda maxaabiista dalka oo uu u soo gudbiyey Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka Garyaqaan Suleymaan Maxamed Maxamuud.

Sidoo kale, Madaxweynaha Jamhuuriyadda ayaa faray Taliska Asluubta Soomaaliyeed oo kaashanaya Wasaaradda Caafimaadka in ay dadaal mug weyn geliyaan badqabka caafimaad ee maxaabiista ku jira xabsiyada dalka, si looga hortago halista caafimaad oo ay u nugul yihiin.

Si waafaqsan Qodobka 90-aad ee Dastuurka Kumeel-gaarka ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa uu Madaxweynuhu xukumaneyaashan u fidiyey Cafis Madaxweyne, iyada oo la xaqiijiyey in dhammaantood aysan u xukunneyn falal danbiyo culus.

Valueimpression Placeholder

Cafiskan oo aan saamayn ku yeelan doonin xuquuqda madaniga ah waxaa fulin doona Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka iyada oo la raacayo awaamiirta ku xusan xeerkeen.

Maamulka Dowladda Jubbaland  2da Maarso 2020 Dowlad Goboleedka Galmudug ayaa lagu wareejiyay todoba qof oo lagu karantiilay magaalada Garowe sida ay ku dhawaaqeen guddiga ka hortagga faafitaanka caabuqa Coronavirus.

Sida ay guddiga sheegeen, shaqsiyaadkaan ayaa kasoo gudbay xadka maamulka Somaliland, sidoo kale saddex qofood ayaa la sheegay in lagu sii heyn doono magaalada Garowe si ay u dhameystaan mudada xilli huuriska.

Guddiga waxey sheegeen in maamulka uu hogaamiyo Ahmed Abdi Kariye (Qoor-Qoor) ay ku wareejiyeen maalintii ugu horreysay bishaan toddoba qofood.

Wararka laga helayo Garowe waxey sidoo kale cadeynayaan in deegaanada Puntland uusan ka jirin wax kiis ah oo la xiriira Coronavirus, si la mid ah wali ma jirto wax kiis cusub ah oo la diiwaangaliyay.

Valueimpression Placeholder

Shacabka Puntland waxaa lagu dhiirigaliyay iney u hogaan-samaan awaamiirta xukuumadda ee lagu doonayo in lagu xakameeyo faafitaanka xanuunkaan adduunyada dhibaatada ku haya.

Maamulka Dowladda Jubbaland 2da Maarso 2020 Dagaal beeleed u dhaxeeya laba maleeshiyo oo maalmihii dhowaa ka socday duleedka magaalada  Kismaayo, ayaa lagu soo warramayaa inuu sii xoogeystay islamarkaana ay dad badan ku dhinteen, saakayna uu halkaasi ka socdo

Sida ay dadka deegaanka u xaqiijiyeen Caasimadda Online, dhawaqa rasaasta ayaa laga maqlayaa Galbeedka Kismaayo, waxaana la isku adeegsanayaa hubka fudud iyo kuwa culus.

In ka badan 50 qof ayaa lagu waramay in ay ku geeriyootay colaad muddo isbuuc ah ka oogan duleedka galbeed ee caasimada ku meelgaarka maamulka Jubaland ee Kismaayo.

Dadkaan dhintay ayaa waxaa la sheegay isugu jiraan dad shacab ah iyo dhinacyadda dagaalamay oo maleeyshiyo beeleed.

Valueimpression Placeholder

Wararka ayaa intaas waxay ku darayaan in colaada oo wali taagan ay salka ku hayso dhul daaqsimeed iyo aanooyin la xiriira qabiil.

Tobanaan kale oo dhaawacyo ay kasoo gaareen isku dhacyadda ayaa la tilmaamay in la dhigay Isbitaalka guud ee Kismaayo.

Colaada ayaa waxaa lasoo warinayaa in ay saaka mar kale qaraxdey, isla markaana dhinacyadda ay wadaan hub-uruursi xoogan.

Maamulka Jubaland ayaa sheegay inay dhawaan ciidamo u dirayaan deegaanada dagaalka uu ka socdo, balse weli kuma guuleysan inay joojiyaan dagaalka.

Sacuudi Carabiya  Wasiirka Xajka iyo Cumrada ee dalka Sacuudi Carabiya oo wareysi siiyey telefishinka dowladda ayaa dhammaan dadka Muslimiinta ah ka codsaday inay hakiyaan qorshahooda Xajka ee sanadkaan illaa inta laga xaqiijinayo saameynta cudurka Coronavirus ee adduunyada ku faafayo.

Wasiirka Arrimaha Xajka iyo Cumrada, Dr. Maxammad Saleh bin Taher Benten ayaa sheegay inay mudnaan koowaad siinayaan badqabka qof walba oo soo booqanayo Xaramka Allah, wuxuuna xusay inay Sacuudiga mar walba diyaar u yihiin inay qaabilaan isla markaasna ay u adeegaan Xujeyda.

“Sacuudi Carabiya ayaa imika daryeel siinaysa 1,200 oo qof uu cumara u tagay kuwaasi oo aan dalkoodii u laaban karin, sidoo kale waxaan lacagaha u celinaynaa dadka la siiyay dal ku-galka Cumrada, balse aan cumraysan,” Benten ayaa sidaasi u sheegay telefishinka al-Ekhbariyah.

Qiyaastii 2.5 Malyan oo Xujey ah oo ka kala imaado adduunyada ayaa sanad kasta tago dalka Sacuudiga iyagoo booqasho ku kala tagayo goobaha ugu wanaagsan ee Islaamka ee Makka iyo Madina si ay u gutaan waajibka Xajka oo sanadkii halmar waajib ku ah qof kasta oo Muslim ah oo awoodo.

Valueimpression Placeholder

Isu imaatinka ugu weyn ee muslimiinta ayaa loo qorsheeyay in uu bilowdo dabayaaqada bisha Luulyo, laakiin cudurka faafa ee coronavirus ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan suurtagalnimada in sanadkaan Muslimiinta loo ogolaado inay Xajka gutaan maadaama cudurka Corona Virus uu kala xiray Adduunyada dhan.

Boqortooyada Sacuudi Carabiya ayaa horay u hakisay Acmaasha Xajka illaa waqti aan la cayimin, waxaana sidoo kale la hakiyey dhammaan duulimaadyadii rayidka ahaa ee soo gaari jiray Sacuudiga iyadoo ay weliba xusid mudan tahay in asbuucii lasoo dhaafay la joojiyey isku socodka dadweynaha ee magaalooyinka qaar sida Makka iyo Madiina.

Dowladda Sacuudiga ayaa lacago badan oo ganacsi ah ka sameyso Xajka, wuxuuna laf dhabar u yahay qorshayaasha lagu ballaarinayo tirada dadka soo booqda ee hoos imaanaya ajandaha dib-u-habeynta Amiir Maxamed bin Salmaan.

Joojinta Xajka ayaa noqon doonto mid aan horey loo arag  waqtiyadan casriga ah, laakiin joojinta imaanshaha goobaha halista badan ayaa horey u jirtay, waxaana ugu dambeeyey xilligii uu dillaacay cudurka Ebola.

Sacuudiga ayaa  sheegtay inay heshay 1,563 kiis oo cudurka Coronvirus ah iyadoo ay cudurkaas u dhinteen illaa 10 qof.

800,000 qof ayuu ku dhacay cudurka Caronavirus dhammaan adduunyada oo dhan, waxaa u geeriyooday illaa 38,000

Muqdisho 1da Maarso 2020 Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya Xasan Cali Khayre ayaa soo dhoweeyay go’aanka ay Deeq bixiyeyaasha Naadiga Paris dalka uga cafiyeen $1.4 Bilyan oo kamid ahayd deyntii lagu lahaa dalkdeenna.

Qoraal kasoo baxay xafiiska Kheyre ayaa sidoo kale lagu sheegay deynta sida rasmiga ah illaa hadda looga cafiyey Soomaaliya iyo tan ku hartay.

Waxaa qoraalka lagu sheegay in todobaadkii la soo dhaafay hay’adaha dhaqaalaha caalamiga ah (IFI’s) ay dalka ka cafiyeen $830m, taasoo isugeynta lacagta Soomaaliya laga cafiyay illaa iyo hadda ka dhigeysa 2.23 bilyan oo dollar. Deynta horay loogu lahaa Soomaaliya waxay ahayd $5.2 Bilyan.

Sidoo kale deeq bixiyayaasha aan xubnaha ka ahayn Naadiga ku bahoobay Paris ayaa iyana ballan qaaday in ay Soomaaliya ka cafin doonaan daytna ay Soomaaliya ku leeyihiin, taasi oo macnaheedu yahay in Soomaaliya laga cafiyey 67%  ka mid ah deyntii lagu lahaa.

Valueimpression Placeholder

Waxaa kale oo ay deeq bixiyayaashu ballan qaadeen in ay daymaha oo dhan ama intooda badan ay ka cafin doonaan Soomaaliya marka ay Soomaaliya kasoo baxdo shuruudaha u harsan, taasi oo qaadan doontaa muddo saddex sano ah.

Qoraalkan ayaa u muuqda mid ay dowladda ugu dambeyn ku qiratay xaqiiqda deyn-cafinta Soomaaliya, oo muddo sheegeysay in laga wada cafiyey.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa dalalkan uga mahadceliyay sida ay u garab istaageen dadaallada ay dowladda Soomaaliya dib ugu habaynaysay nidaamkeeda maaliyadeed iyo sida ay uga qeyb qaateen xaqiijinta rajada shacabka Soomaaliyeed.

“Waa tallaabo taariikhi ah oo ka turjumeysa soo nooleynta qaranimadeena, isla markaana ah guul usoo hoyatay qof walba oo Soomaali ah. Waa dadaal miro dhalay oo u baahan in la joogteeyo”. ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xasan Cali Khayre.

Sidoo kale Ra’iisul Wasaaraha ayaa bogaadiyay dadaalka ay hay’adaha dowladda Soomaaliya heer federaal iyo heer dowlad goboleed ku bixiyeen ka mira dhalinta arrintan.

Muqdisjo 2da Maarso 2020 Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa teegro buuxda u muujisay duqeynta ay ciidamada Mareykanka ka fuliyaan Soomaaliya, kadib markii hay’adda xuquuqda aadanaha Amnesty International ay sheegtay in duqeymo dhacay bishii Febraayo lagu dilay shacab.

Duqeyn labadii Febraayo ka dhacday magaalada Jilib ayaa lala beegsaday qoys cunteynayey, sida ay sheegtay Amnesty, waxaana halkaas lagu dilay Nuurto Kuusow Cumar Abuukar oo ahayd 18 jir, laguna dhaawacay laba gabdhood oo walaalaheed ka yar ah, oo da’deedu tahay 7 iyo 12 jir, iyo ayeydood oo 70 jir ah..

Duqeyn kale oo 24-kii Febraayo ka dhacday xaafadda Kumbarere, oo 10 km waqooyi ka xigta magaalada Jilib, ayaa lagu dilay Maxamuud Salaad Maxamuud, oo ahaa aabe 53 jir ah oo lahaa sideed caruur, islamarkaana deegaanka haystay beer, mas’uulna ka ahaa xafiiska shirkadda isgaarsiinta Hormuud, sida ay sheegtay Amnesty. Hormuud ayaa xaqiijisay dhimashada Maxamuud.

Sanadii tegtay, Amnesty ayaa soo saartay warbixin tuhmeysa in shan duqeyn oo Mareykanka ay ka fuliyeen Soomaaliya 2017 iyo 2018 lagu dilay 14 qof oo shacab ah. AFRICOM ayaa diiday warbixintaas, hase yeeshee waxay goor dambe qiratay in laba qof lagu dilay duqeyn dhacday 2018.

Valueimpression Placeholder

Si kastaba qoraal kasoo baxay wasaaradda warfaafinta Soomaaliya ayaa lagu sheegay in Dowladda Mareykanka iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya ay “si aad ah dadaal ugu bixiyaan yareynta waxyeelada suuragalka ah ee ka iman karta duqeymaha la wado.”

Hoos ka aqriso qoraalka wasaaradda warfaafinta oo dhameystiran.

WAR-SAXAAFADEED

Muqdisho, 01 Abriil, 2020. Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Dowladda Mareykanka ayaa ka wadashaqeynaayey si ay cadaadiska argagaxisada Alshabaab uga qaadaan dalka Soomaaliya.

Wadashaqeyntaa ayaa waxaa ka mid ah taageerada hawlgallada dhulka iyo kuwa cirka ah ee ay wadaan Ciidanka Mareykanka ee AFRICOM . Sahanka wax lagu ogaado iyo sawaariikhda ee ay diyaaradahan gutaan ayaa aad muhiim ugu ah hoos u dhigidda awoodda Alshabaab oo ay ku beegsan karaan ciidanka meletariga iyo shacabka Soomaaliyeed.

Dowladda Mareykanka iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si aad ah dadaal ugu bixinaya yareynta waxyeelada suuragalka ah ee ka iman karta duqeymaha la wado.

Iyada oo ay ugu wacantahay qaddarinta iyo ahmiyadda ay Dowladaha Mareykanka iyo Dowladda Soomaaliya siinayaan Sharciga hubka ee waqrtiga dagaalka ayay Alshabaab ku xiisaabtamaan in Dowladda Mareykanka iyo Dowladda Soomaaliya aad u dhawrayaan nolosha bani’aadamka taasoo keentay in ay ku dhex-dhuuntaan meelaha shacabka ku badanyahay iyaga oo dadka shacabka u isticmaalaya gaashaan ay uga badbaadaan weerarrada.

Marka duqeyn la summeynayo waxa la qaadaa tallaabooyin muhim ah oo si aad ah loogu yareynayo waxyeelo iyo dhaawac soogaara shacabka halkaa ku dhaqan. War kasta oo sheegaya in shacab wax gaareen si dhab ah ayaa loo baarayaa.

Marka macluumaad cusub oo ku saabsan duqeynta soo yeerto, dib u eegid ayaa lagu sammeeyaa markale. Shuruucdaa ad-adag ee lagu ilaalinayo nolosha shacabka ayaa aad ugu duwan falalka gurracan ee Alshabaab kula kacaan dadka rayidka si ay u abuuraan jawi baqdin leh. Had iyo jeeraalle duulimaadyadaa lagu dul haadayo dhulkaa ayaa waxa laga helaa macluumaad iyo taageero lagama maarmaan u ah dadka Soomaaliyeed oo looga hortagayo waxyeelada ba’an ee baaba’a leh oee ay Alshabaab soo maleegayaan; Si marka ciidanka Xoogga Dalka, Danab iyo xoogagga AMISOM dusha looga ilaaliyo. Nolosha dadka rayidka ah looga badbaadiyo walxaha qarxa, iyada oo nolol maalmeedkooda looga dhigo mid amaan ah, oo kolkaa hogaamiyeyaasha Alshabaab looga hori karo goobta dagaalka.

Tusaale, markii Alshabaab isku dayeen in ay xero-taraaraan xerada Meleteri ee Ballidoogle haddii aysan jirin taageero dhinaca hawada ah Alshabaab waxa ay geysan kareen dilka nolosha ciidanbadan oo Soomaaliyeed iyo shacab ba.

Tusaale kale ayaa ah sababta ay hawlgalka taageerada cirka u tahay lagama maarmaan markii la xoreynayey Magaalada Jannaale ayaa taageerada Ciidanka Mareykana loo isticmaaley in hawada ka taageeraan ciidanka Soomaaliyeed iyo kuwa AMISOM intii uu socday hawlgalka. Taageeradan ayaa si aad ah u dhintay awoodda Alshabaab ay ku dagaalami kareen islamarkaana hoos u dhigtay waxyeellada soo gaari kartay ciidamada saaxiibada intii uu socday duulaanka.

Waajibka koowaad ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ka saran shacabkeeda ayaa ah in ay dhawrto nolosha, hantida iyo xorriyadda dadkeeda. Si taa loo meelmariyo ayay Dowladda Soomaaliya ku qasbantahay in ay sii waddo la dagaalanka kooxda argagaxisada ee xiriirka la leh Alqaacida ilaa laga dabarjaro. Dowladda Federaalka Soomaaliya, Dowlad Goboleedyada iyo muwaadiniinta Soomaaliyeed ba waa in ay gacmaha isqabsadaan si loo wajaho kooxdan Kansarka ah.

Sanadihii tagay ayaan kusoo caano-maalnay muhiimadda ay leedahay iskaashiga noocan oo kale ah maxaa yeelay Alshabaab ayaa sii wiiqmaya. Garab istaagga saaxiibadeena caalamiga ah darteed ayay Soomaaliya markale noqon doontaa dhulkii barwaaqada iyo nabadda.

https://www.youtube.com/watch?v=1RzY161XhuA

WARARKA MAANTA 31ka Maarso 2020 Sir Culus! 

Su’aallaha Maanta: Maxuu Ciidanka #Ethiopia u soo geliyey #Soomaaliya Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas”? Ma qaadato lacag luulaash iyo musuqmaasuq ah Boqortooyadda Saxaafadda Soomaaliya/Boqortooyadda Warbaahinta Soomaaliya Madaxweyne Mudane Farmaajo marka iska-casil xukunka iyo siyaasadda dalka waad ku fashilantay oo #Ethuiopia waxba kuuma qaban karto? Yaa Garoowe qarxiyey? Yaa la dooran doonaa Madaxweynaha Soomaaliya 2021 Mudane Madaxweyne Shiikh Shariif Shiikh Axmed rumayso ma ha rumaysan? Maxay beesha caalamka xiriir toos ah hadda ula samaysatay Madaxweynihii hore Mudane Madaxweyne Shiikh Shariif Shiikh Axmed?  Yaa noqon doona Raysal Wasaaraha soo socda 2021? Maxay tahay sababta #Madaxweyne Farmaajo u keenay #Ethiopia Soomaaliya? Maxayse tahay sababta aysan labada aqal iyo guddoomiyayaashooda uga hadli sababta si sharci-darrada ah ee ay Ciidanka #Ethiopia ku soo galeen Soomaaliya? Yaa la khaldi karaa? 

Ha Wiqleyso! 

Muqdosho 31ka Maarso 2020 War-saxaafadeed ka soo baxay wasaaradda caafimaadka ee xukuumadda Soomaaliya ayaa lagu sheegay in maanta lasii daayey afar qof oo ay wasaaraddu horay u karaantiishay, xilli ay kasoo degeen garoonka Muqdisho, iyagoo ka yimid dalka dibadiisa.

Afarta qof ayaa looga shakisanaa in ay qabaan cudurka Coronavirus, waxaana lagu hayey oo ay dowladdu ku karaantiishay cisbitaal ay leedahay AMISOM.

Wasaaradda ayaa qoraalkeeda ku sheegtay in go’aanka ah sii deynta afartaan qof ay qaadatay kadib markii la baaray oo laga waayey cudurkii looga shakisanaa ee Coronavirus.

Sidoo kale afarta qof ee lasii daayey waxaa ku jira ruux horay baaritaan loogu sameeyey oo laga helay Coronavirus, balse markii dambe  laba baaritaan oo kale looga waayey cudurkaas.

Qoraalka kasoo baxay wasaaradda caafimaadka ayaa lagu sheegay seddaxda qof ee kale mid laba baaritaan lagu sameeyey, isla markaana laga waayey cudurka Coronavirus.

Ugu dambeyntii qoraalka kasoo baxay wasaaradda caafimaadka oo ku qornaa luuqadda English-ka ayaa lagu xusay magacyada afarta ruux ee maanta la fasaxay kadib markii gabi ahaanba laga waayey cudurka Coronavirus, oo shaki la xiriira ay maalmihii lasoo dhaafay u karaantiilnaayeen.

Dowladda Soomaalitya, gaar ahaan wasaaradda caafimaadka ayaa horay u shaacisay in tirada guud ee kiisaska la xiriira Coronavirus ee dalka laga helay ay gaarayaan illaa seddax ruux oo mid qandaraasle UN-ka ka tirsan yahay, balse waxaan cadeyn in tiradaas uu ku jiro qofka maray seddaxda baaritaan lee labadii dambe looga waayey cudurka, ee ku jira dadka galabta la fasaxay.

Muqdosho 31ka Maarso 2020 Warar ay heshay Caasimada Online ka heshay xisbiga Himilo Qaran ayaa sheegaya in dowladda federaalka Soomaaliya ay is hortaagtay Dacwadii xisbiga Himilo Qaran ka gudbiyeen hay’adda duulista rayidka Soomaaliya.

Dacwada oo la gudbiyay bishii October ee sanadkii hore ayaa ilaa hada taagan iyadoo dhowrkii bil ee la soo dhaafay aysan qabsoomin.

Markii ugu horeysay oo ay Maxkamadu furantay waxay aheyd 18-kii bishii 11-aad ee sanadkii hore waxayna wararku sheegayaan in wixii markaasi ka dambeeyay ay Maxkamada sare dib u dhigeysay guda galka Kiiskaan.

“Waxaa noo muuqata cadaadis la saaray maxkamada sababtoo ah qareenadii aan qabsanay oo aan shaqaale dowladeed aheyn ayaa noola diiday, xataa waa badalnay walina wax socda maleh” ayuu yiri sarkaal ka tirsan Himilo Qaran.

Valueimpression Placeholder

Mid kamid ah saddexda qareen ee u doodaya Xisbiga Himilo Qaran ayaa shaqada dowladda iska casilay ka hor inta aan kiiskaan la bilaabin, balse waxaa Soomaaliya is casilaadiisa diiday dowladda. Sidoo kale qareeno kale oo ay qabsadeen Himilo Qaran ayaa ilaa hada kiiskii dib loo furin.

Xiriir ay Caasimada Online la sameysay xafiisyo dhowr ah oo ka tirsan dowladda, waa ay diideen inay ka hadlan arrintan.

Saadaalin ay sameeyeen sharci yaqaanada Soomaaliyeed ayaa waxay ku sheegeen in ay u badan tahay in kiiska looga guuleysan doono dowladda, taasi oo dhibaato weyn iyo magac dil ku ah dowladda federaalka Soomaaliya, ayna tahay sababta ugu weyn ee kiiska loo hortaagan yahay.

Himilo Qaran ayaa ka gaabsaday in ay arrintana si cad uga hadlaan balse waxay sheegeen in ay wali dhowrayaan go’aanka Maxkamadda iyagoo dareensan culeeska dhanka dowladda uga imaanaya.

Xubnahaan ayaa rajo ka muujiyay in kiiskaan si cadalaad ah loo qabto hadii ay dhici weysana ay banaanka soo dhigi doonto musuq maasuq iyo madax banaani la’aanta garsoorka Soomaaliya.

Muqdosho 31ka Maarso 2020 Xog dheeri ah ayaa kasoo baxeysa ciddii ay ahaayeen rag hubeysnaa oo shalay ciidamada amniga Soomaaliya ay ku dileen suuqa Bakaaraha ee magaalada Muqdisho

Ilo-wareedyo dhinaca amniga ah ayaa Caasimada Online u sheegay in ragga la dilay oo laba ahaa ay ka tirsanaayeen kooxda Daacish ee Soomaaliya, waxaana dilkooda uu yimid kadib markii ay iska caabin sameeyeen xilli la isku dayayey in hubka laga dhigo.

Laamaha amnigu Soomaaliya waxay sidoo kale sheegeen in raggaasi la toogtay ay damacsanaayeen inay weeraro ka gaystaan suuqa Bakaaraha, inkasta oo aysan faah-faahin nooca weerarka.

Qof saddexaad oo rayid ah ayaa ku dhintay rasaasta ay is-weydaarsadeen kooxdii hubeysneyd iyo ciidamada booliska. Waxaa sidoo kale labada nin ee la sheegay inay ka tirsan yihiin ururka Daacish ay dhaawaceen askari ka tirsan ciidamada booliska, sida aan xogta ku helnay.

Valueimpression Placeholder

Markii ay dhacdadan shalay dhacday ayaa waxay wararku sheegayeen in ragga la toogtay ay ahaayeen burcad, hase yeeshee daba-gal dheeri ah oo ay sameysay Caasimada Online ayey ku ogaatay inay ka tirsanaayeen kooxda Daacish.

Kooxda Daacish ayaa awood ahaan saameyn ballaaran ku lahayn magaalada Muqdisho, mana jirin muddo fog wax weeraro qorsheysan ah oo ay ka fuliyeen magaalada.

Sanadidi tagtay, Daacish ayaa caasimadda ku dishay shaqsiyaad dhowr ah oo ka tirsan shirkado ganacsi oo ay ka dooneysay lacag baad ah, hase yeeshee waxaa sida aan xogta ku helnay magaalada ka sifeeyey kooxda Al-Shabaab kadib markii shirkadahaas ay ku dacweeyeen maadaama ay ayaga lacag siiyaan.

Muqdosho 31ka Maarso 2020 Wasaaradda arrimaha dibadda ee xukuumadda Soomaaliya ayaa yeelatay xoghayaha joogtada wasaaradaasi, kaas oo loo magacaabay Danjire Maxamed Cali Nuur oo noqonaya xoghaye rasmi ah, wixii ka dambeeyey 26-kii Janaayo sanadkii 1991-dii, xilligaas oo ay burburtay dowladdii dhexe ee dalka.

Maxamed Cali Nuur ayaa horay u soo noqday safiirka Soomaaliya ee Jabuuti, isagoona xilka kala wareegay Maxamed Isaaq Aadan oo si KMG ah u hayey jagadaasi.

Sidoo kale waxaa Maxamed Isaaq Aadan ka horreeyey illaa sideed xubnood oo xilkaan iyaguna  si KMG ah u soo qabtay, tan iyo wixii ka dambeeyey sanadkii 1991-dii, kuwaas oo kala ahaa: 1- Danjire Maxamed Shariif Maxamuud, 2- Danjire. Cabdisalaan Xaaji Axmed Liiban “Dhabancad”, 3- Avv. Xirsi Xaaji Culosow Xirsi, 4- Cabdi Ciise Diirshe, 5- Cabdullahi Dool Maxamed, 6- Sheekh Yuusuf Cali Maxamed “Yuusuf Afgooye”, 7- Danjire. Cali Maxamed Cali “Cali bin Cali”, iyo 8- Danjire. Saciid Xaaji Maxamuud Faarax.

Wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya, Axmed Ciise Cawad iyo wasiiru dowladaha Wasaaraddaasi Cabdulqaadir Axmed-Khayr Cabdi ayaa xilka u kala wareejiyey Danjire Maxamed iyo xoghayihii hore ee KMG ahaa, kadib munaabad ka dhacday Muqdisho.

Dhinaca kale war qoraal ah oo ka soo baxay wasaaradda arrimaha dibadda ayaa waxaa lagu sheegay in u jeedka uu yahay in la dardar-geliyo qorshooyinka shaqo ee horyaalla.

Illaa dib-u-soo-nooleyntii shaqada iyo howlaha wasaaradda arrimaha dibadda, xilligii dowladihii KMG ahaa waxaa maareyn jiray agaasimeyaasha wasaaradda, balse haatan waxaa si rasmi ah shaqadaasi u qaban doono xoghayaha cusub ee xilka la wareegay.

Maamulka Dowladda Jubbaland 31ka Maarso 2020 Wararka ka imaanaya gobolka Jubbada Hoose ayaa sheegaya inay sii kordhayaan khasaaraha ka dhashay dagaallo u dhexeeyea laba beeleed oo ka socda deegaano hoostaga magaalada Kismaayo ee xarunta gobolkaasi.

Dagaalladan oo salka ku haya dilal la xariira aanooyin Qabiil iyo dhul-daaqsimeed ayaa bilihii la soo dhaafay ka soo cusnoonaaday deegaanada Fuumo, Kooyaamo iyo Jiroole.

Wararka ayaa sheegaya in dagaalkii ugu dambeeyey oo shalay dhacay ay ku dhinteen in ka badan 15 ruux, kuna dhaawacmeen tiro intaasi ka badan oo rayid ay ku jiraan.

Xaaladda ayaa weli kacsan, iyadoona labada maleeshiyo beeleed ay haatan wadaan dhaq dhaqaaqyo iska soo horjeeda.

Sidoo kale ma jiro wax hadal ah oo ka soo baxay dhanka dowlad goboleedka Jubbaland oo ku aadan dagaalladaan saameyn ku yeeshay qeybo ka mid ah Jubbada Hoose

Dirirta u dhexeysa labada dhinac ayaa sidoo kale saameysay caruurta, dumarka iyo waayeelka oo lagula dhamqay tacadiyo aad u xun, sida ay horay u warisay Caasimada Online.

Dhanka kale boqolaal shacab ah oo isugu jira beeraley iyo xoolo dhaqato ayaa isaga baxay degaanka, kuwaas oo ka barakacay guryahoodam si aysan u soo gaarin waxyeelo.

Mid ka mid ah dadka deegaanka oo la hadlay warbaahinta ayaa ka warbixinaya wararkii ugu dambeeyey iyo khasaaraha inta uu gaar-siisan yahay.

Muqdisho 31ka Maarso 2020 Xaafado ku yaalla magaalada Muqdisho ayaa maalmihii la soo dhaafay waxaa aad ugu soo batay dhaca loo geysanayo bulshada ku dhaqan Muqdisho.

Dadka degan degmooyinka Kaaraan, Heliwaa, Yaaqshiid, iyo Madiina ayaa ka cabanaya kooxo wata Mootooyin iyo qaar laguneynaya oo habeen iyo maalin dadka baarta.

Dhalinyaro badan oo isku dayay in ay la cararaan moobeelo laga qaadan rabay ayaa la dhaawacay halka ugu yaraan hal qofna loo dilay arrintaan oo kale.

Dhibaatooyinka ugu daran waxay ka jiraan degmooyinka Kaaraan iyo Yaaqshiid, gaar ahaan Xaafadaha SII SII, MOWLCA SHEEKH CALI CABDULLE, JAMHUURIYA iyo goobo kale

Raga dhaca geysanaya oo koox koox u socda ayaa qaarkood ku labisan dharka ciidamada booliska iyo milateriga waxayna hada billaabeen in ay ku dhiiradaan in maalintii ay dadka baartaan.

Shacabka ku nool degmooyinkaas ayaa sheegay Saldhigyada degmooyinka oo ay cabashada u gudbiyeen aysan waxba ka qaban cabashadooda waxayna qaarkood ay dhigeen banaanbax ay uga cabanayaan dhibaatada heysata.

Xariir aan la sameynay qaar kamid ah taliyaasha booliska ee degmooyinka aan soo sheegnay ayaa waxay diideen in ay ka hadlaan cabashada dadweynaha waxayna noogu jawaabeen in booliska ay u hadli karto oo kaliya General Zakiya Xuseen Axmed balse waxay qireen in cabashadaasi ay soo gaartay.

Cabsida iyo halista jirta aawgeed xaafadaha qaar ee Muqdisho waxaa hadda guryaha lagu xaroodaa maqribka ka hor maadaama wixii xiligaas ka dambeeyo dhaco badato.

Muqdisho 31ka Maarso 2020 Wasiirka gaadiidka iyo duulista hawada ee xukuumadda Soomaaliya Maxamed Cabdullahi Salaad Oomaar ayaa markii ugu horeysay ka hadlay sababta ay diyaaradda Ethiopian Airlines ugu hoggaansami la’dahay go’aanka ay dowladda Soomaaliya ku joojisay duullimaadyadii caalamiga ahaa ee imaan jiray dalka.

Wasiirka ayaa qiray in diyaaradaasi ay si joogto ah uga degto magaalada Hargeysa ee Somaliland, isla markaana duullimaadkeeda la iskaga daayey sababo jira, in kastoo sababahaas uusan si qota dheer uga hadlin.

“Ogolaansho aan siinay diyaaradaas ma jirto, ku meel gaar ama fasax caadi ah toona, waxayna hadda ka degtaa Hargeysa, balse waxay keentaa dad Soomaaliyeed, sida aad ogtihiina qofkii ka yimaada dalka dibadiisa 14 maalin oo karaantiil ah ayaa la geliyaa, marka safarada diyaaradaas waa xaalad gooni ah,” ayuu yiri wasiirka duulista hawada Soomaaliya.

Sidoo kale wasiirka ayaa sheegay in markii laga reebo Ethiopian Airlines ay diyaaradaha kale fasax ka qaataan dowladda Soomaaliya, si ay uga degaan magaalada Hargeysa ee xarunta maamulka Somaliland.

“Waxaa jira diyaarado kale oo sida dawooyin iyo qalab caafimaad oo anaga fasax naga heysta, kuwaas oo ka dega magaalada Hargeysa. Hadda waxaa Hargeysa ka degaya diyaarad daawo sida oo aan anagu fasaxnay, sidaas ayaana u fasaxnaa diyaaradaha gargaarka sida ee ka degaya Hargeysa, ileen waa lagama marmaan’e,” ayuu hadalkiisa sii raaciyey wasiir Oomaar.

Dhinaca kale wasiir Oomaar ayaa dadka xuduudaha kasoo gelaya Soomaaliya oo dhan ka dalbaday in ay joogaan goobahooda oo aysan dalka soo gelin inta ay taagan tahay khatarta cudurka Coronavirus.

“Dadka xuduudaha kasoo gelaya guud ahaan dalka, waxaan ka codsaneynaa in cudurkan uu Ilaahey naga dhaafinaayo qof kasta meesha uu ku suganyahay in uu iska joogo, oo aysan noo imaanin qof kasta meesha uu joogo Allaha ku nabad yeelee”ayuu yiri wasiirka gaadiidka iyo duulista hawada ee xukuumadda Soomaaliya.

Ugu dambeyntii wasiir Oomaar ayaa dadka Soomaaliyeed ka dalbaday in ay raacaan tilmaamaha ay bixineyso wasaaradda caafimaadka, Allaah-na ay baryaan in uusan dalkeena ka badbaadiyo cudurkaas dunida aafeeyey, isagoo soo jeediyey in aan lagu mashquulin diyaarad ay dowladdu fasaxday iyo mid ay joojisay toona.

Dowladda Soomaaliya ayaa maalin ka hor dhaqan gelisay go’aan ay ku joojisay duullimaadyadii gudaha dalka, iyadoo horay u dhaqan gelisay go’aan ay ku joojisay duullimaadyadii caalamiga ahaa, waxaase xusid mudan in diyaaradda Ethiopian Airlines oo sida rakaab caadi ah ay markey duunto ka degto magaalada Hargeysa, iyadoo dalka aysan ka shaqeyn wax duullimaad ah, markii laga reebo diyaarado sida dawooyin iyo qalab caafimaad.

Garbahaareey 31ka Maarso 2020  Faah faahino dheeri ah ayaa laga helayaa qarax nooca miinada ah oo kolonyo ay wateen ciidamo ka tirsan kuwa Itoobiya ee qeybta ka ah howlgalka AMISOM lagula eegtay degmada Garbahaarey ee xarunta gobolka Gedo.

Qaraxa oo ka dhacay agagaarka saldhig ciidamadaasi ay ku leeyihiin Garbahaarey ayaa jugtiisa si xoogan looga maqlay xaafado ka tirsan fgudaha degmadaasi.

Wararka ayaa sheegaya in qaraxa ay waxyeelo kala duwan ka soo gaartay askarta lala bartilmaameedsaday miinadaasi.

Al-Shabaab oo sheegatay mas’uuliyadda qaraxaan ayaa faah faahin ka bixisay, waxaana ay sheegtay inay ku dishay ugu yaraan labo askari oo ka tirsanaa ciidamada Itoobiya.

Sidoo kale qoraalka ka soo baxay Al-Shabaab ayaa lagu sheegay in weerarkaasi loo adeegsaday qaraxa miino ay ku dhaawacday 4 askari oo kale.

Ma jiro weli wax hadal ah oo ka soo baxay saraakiisha ciidamada Itoobiya iyo kuwa milatariga Soomaaliya oo ku aadan dhacdadaasi.

Inta badan dagaalyahannada Al-Shabaab ayaa weeraro jidgal ah ku qaada ciidamada huwanta, xilliyada ay isaga kala gooshayaan koonfurta iyo bartamaha dalka.

Muqdisho 31ka Maarso 2020  Maamulka gobolka Banaadir ayaa soo saaray awaamiir hor leh oo lagu xakameynayo faafitaanka cudurka halista badan ee Corona.

Guddiga maamulka gobolka u qaabilsan ka hortagga cudurkan oo maanta shir yeeshay ayaa amaro culus dul-dhigay shacabka magaalada Muqdisho.

Afhayeenka maamulka gobolka Banaadir, Mudane Saalax Xasan Cumar (Saalax Carab) oo kulanka kadib la hadlay Wariyeyaasha ayaa sheegay in muddo laba todobaad ah la mamnuucay in lagu dabaasho xeeta Liido, sababo la xariira caabuqa Corona.

Sidoo kale afhayeenka ayaa ku celiyey markale in la xiray dhammaan hoteellada iyo maqaayadaha lagu caweeyo ee ku yaalla xeebta.

Saalax Carab ayaa sidoo kale faray saraakiisha hay’adaha ammaanka ee dowladda Soomaaliya in ay si deg-deg ah ku fuliyaan go’aanadaasi, si loo dhaqan-geliyo.

Ugu dambeyn wuxuu ku baaqay in la joojiyo isu-imaatinada dadka, sida shirarka,  xafladaha aroosyada iyo munaasabadaha kale ee la’isugu yimaado.

Dowladda Soomaaliya ayaa horay u qaaday tallaabooyin looga horatagayo cudurka, iyadoo joojisay dhamaan duulimaadyada, sidoo kalena xirtay xarumaha waxbarashada dalka.

Muqdisho 31ka Maarso 2020 Wasaaradda caafimaadka ee xukuumadda federaalka ah ee Soomaaliya ayaa maanta qalab caafimaad oo loogu talagalay ka hortagga cudurka Coronavirus si rasmi ah ugu wareejisay maamullada HirShabelle iyo Galmudug.

Qalabkaan ayaa dowladda Soomaaliya waxa ay ka heshay Shiinaha, gaar ahaan maal-qabeenka Jack Ma, oo ah aas-aasaha shirkadda Alibaba oo qalabkaan ugu deeqay Afrika.

War-saxaafadeed ka soo baxay wasaaradda ayaa waxaa lagu sheegay in qalabka sida toos ah loogu wareejiyey HirShabelle iyo Galmudug uu qayb ka tahay deeqo gaar ah loo qoondeeyey dowlad goboleedka ka jira dalka, si looga hortaggo faafitaanka COVID19.

Horay dowladda dhexe ayaa maamullada Puntland, Jubbaland iyo Koofur Galbeed u gaarsiisay deeq la mid ah tan, si loo xakameeyo cudurkaan oo halis ku haya caalamka.

Valueimpression Placeholder

Soomaaliya ayaa dhawaan xaqiijisay illaa saddex kiis oo caabuqa Corona ah oo laga helay dad ku sugan Muqdisho oo uu mid ka mid ah yahay qof Ajanbi ah.

https://www.youtube.com/watch?v=h344266CsHw

WARARKA MAANTA 30ka Maarso 2020
Su’aallaha Maanta: Yaa Garoowe qarxiyey? Yaa la dooran doonaa Madaxweynaha Soomaaliya 2021? Mxaan shalay idiin sheegnay inuu qorshaynaayo Argagixiye Maal-Galiye Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonka Qaranka Fahad Yaasiin Daahir inuu qorshaynaayo sidii loo khaarajin doonaa siyaasiyiin diiday fashilanka iyo hoggaan xummadda xukuummadda fashilantay ee Nabad Iyo Nolol “Nabar Iyo Naxdin”? Yaa kamid noqon doona siyaasiyiinta ay khaarajin doontoa Xukuummadda Fashilantay ee Nabad Iyo Nolol “Nabar Iyo Naxdin”? Maxayse tahay sunta halista ah ee ay keentay dowladda siisa lacag farbada Dowladda Soomaaliya? Maxuuse uga dhuumanayaa saxaafadda dalka Argagixiye Maal-Geliye Fahad Yaasiin Daahir “Daba-Naasle” oo ogaaday inuusan runta iyo musuqmaasuqiisa ka qarin karin Ummadda Soomaaliyeed? Maxuu La-Taliyaha Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas” Maxamed Yuusuf oo wada iska-horkeen iyo qas siyaasaddeed oo lagu weerarayo beesha Maheerteen gaar ahaan Maxamuud Saleebaan? Yaa runta ka qara Ummadda Soomaaliiyeed? Ha Wiqleyso!
France 30ka Maarso 2020 Faransiiska ayaa dhaxal-sugaha Sacuudiga Maxamed Bin Salmaan ku bah-dilay qasri uu ka baxsaday boqolaal milyan oo dollar oo ku yaalla magaalada Paris.
Mas’uuliyiinta Faransiiska ayaa diiday codsi uu dhaxal-sugaha Boqortooyada Sacuudiga Maxamed Bin Salmaan ku doonayey inuu ku booqdo qasriga Louis XIV Palace oo uu ku iibsaday ku dhawaad $350 milyan dollar dhowr sano ka hor.
Sida laga soo xigtay illo wareedyo sare oo siyaasiyiin ah oo ka tirsan dowladda France, Bin Salmaan wuxuu doonayey inuu waqti ku qaato qasriga Louis XIV oo ku yaalla duleedka Paris.
Hase yeeshee, Faransiiska ayaa taas ku gacan seeray, ayaga oo booqashada Bin Salmaan u arkay mid ceebeyn doonto Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron kaasoo ku dhex jira xilli xasaasi ah iyo culeys uu kala kulmayo shacabkiisa sababa la xiriira inuu ku fashilmay mashaariicdiisa dib u habeynta.
Sidoo kale, sababta Bin Salman loogu diiday booqashada ayaa lagu sheegay inay tahay inay France ay ka cabsi qabto inay culeys kala kulanto dunida maadaama Bil Salman lagu eedeeyey inuu ka dambeeyey dilka wariye Jamal Khashoggi.
Waxaa intaas dheer, Sacuudi Carabiya oo dhowaanahan aad looga hadal hayey warbaahinta inay jaajuustay suxufiyiin iyo ganacsato dhowr ah oo reer galbeed ah oo siyaasadeeda diidan, taasi oo booqashada Bin Salmaan ee Paris abuuri karta xiisad siyaasadeed oo madaxweyne Macron uu kula kalmo gudaha dalkiisa.
Maxamed Bin Salmaan ayaa qasrigan iibsaday xilli uu isku dayayey inuu yareeyo ku tiirsanaan Sacuudi Carabiya ee dhaqaalaha shidaalka. Qasriga Louis XIV Palace ayaa la sheegay inuu yahay kan dunida ugu qaalisan.
Bin Salmaan ayaa ku caan baxay iibsashadiida faanka ku dhisan. Sanadii 2016 wuxuu 500 oo milyan oo dollar ku iibsaday doon lagu raaxeysto, halka sanad kadib la shaaciyey inuu ahaa qofka ku guuleystay iibka xaraashka sawir gacmeedka Leonardo Da Vinci ee Salvator Mundi, oo uu ku iibsaday 450 milyan oo dollar.
Muqdisho 30ka Maarso 2020 Madaxweynaha Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullaahi Maxamed (Farmaajo) iyo ra’iisul wasaaraha xukuumadda federaalka, Mudane Xasan Cali Khayre ayaa siyaabo kala duwan uga hadlay weerarkii is-miidaaminta ee xalay fiidkii hore ka dhacay gudaha magaalada Garoowe ee caasimadda maamulka Puntland.
Madaxweyne Farmaajo oo khadka taleefanka kula xariiray, Siciid Cabdullaahi Maxamed (Deni) oo ah madaxweynaha maamulkaasi, ayaa marka hore uga tacsiyeeyey geerida guddoomiyihii gobolka Nugaal, Cabdisalaan Xasan Xirsi (Gu’jir) oo qaraxaasi lagu dilay.
Sidoo kale madaxweynaha Soomaaliya ayaa cafimaad deg-deg ah u rajeeyey shaqsiyaadka kale ee ay waxyeelada ka soo gaartay weerarkaasi.
Dhankiisa ra’iisul wasaare Xasan Cali Khayre oo war qoraal ah soo dhigay bartiisa Twitter-ka ayaa ka hadlay weerarkaan, wuxuuna sheegay in xukuumaddiisa ay xanuunka la qeyb-saneyso ehellada ay dadkooda waxyeeladu soo gaartay.
Valueimpression Placeholder
Khayre ayaa si gaar ah Puntland uga tacsiiyey geeridii ku timid, marxuum Cabdisalaan Xasan Xirsi Gu’jir, isagoo u rajeeyey inuu ka waraabiyo Jannadiisa Firdowso.
Weerarkaan oo uu fuliyey qof naftiisa hallige ah oo isku soo xiray waxyaabaha qarxa ayaa waxaa mas’uuliyadiisa sheegatay kooxda Al-Shabaab.
Garoowe oo saldhig u ah Puntland ayaa waxaa lagu tiriyaan magaalooyinka ugu amniga fiican Soomaaliya, waxaana madaxda maamulkaasi ay wacad ku mareen inay xoojin doonaan amniga, si looga hortago suurta-galnimada weeraro kale oo ka dhaca halkaasi.
Muqdisho 30ka Maarso 2020 Xaliimo Ismaaciil Ibraahim (Xaliimo Yareey) oo ah guddoomiyaha guddiga madaxa banaan ee doorashooyinka Qaranka ayaa khamiistii todobaadkaan baarlamaanka Soomaaliya u sheegtay in shaqada guddiga ay baarlamaanka ku milmeen.
Xaliimo Yareey, oo warbixin siineysay guddiga kumeel gaarka ah ee baarlamaanka Soomaaliya u qaabilsan sameynta sharciyada kale ee dhameystiraya sharciga doorashooyinka, ayaa sheegtay in shaqadii gudigeeda ay faro-gelin ku hayaan oo ay si dadban la-wareegeen baarlamaanka arrintaasina ay tahay nasiib darro weyn.
“Gudigiina shaqadaan ma ahan waajibkiina waa mid anaga noo taalo waxayna aheyd inaa annaga soo diyaarino waana caqabad taagan,” ayey Xaliimo Yarey u sheegtay ee guddiga isku dhafka ah.
Goobta ay hadalkaan ka sheegeysay Xaliimo Yareey ayaa waxaa ku sugnaa ku-simaha guddoomiyaha Golaha Shacabka, waxayna wararku sheegayaan in xubno ka tirsan guddiga ay qirsan yihiin doodda Xaliimo yareey.
Inkastoo ay Xaliimo Yareey iyo guddigeeda shaqadaan u fasaxeen guddiga baarlamanka, hadane waxay sheegtay in arintaan ay abuuri karto caqabado kale oo hor leh.
Guddoomiyaasha labada Gole ee baarlamaanka Soomaaliya ayaa dhawaan si wadajir ah u magacaabay guddiga ku-meel gaarka ah ee dhameestirka xeerarka kale ee sharciga doorashooyinka, waxaana aerintaan hore uga hadlay mas’uuliyiin ka tirsan xisbiyada dalka.
Maamulka Dowladda Puntland 30ka Maarso 2020 Guddoomiyihii gobolka Nugaal ee Puntland Cabdisalaan Xasan Xirsi Gujir ayaa u geeriyooday dhaawacii kasii gaaray qarax uu fuliyey qof naftiisa hallige ah oo isku soo xiray waxyaabaha qarxa kaasi oo caawa ka dhacay magaalada Garoowe.
Madaxweynaha Dowladda Puntland Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa ka tacsiyeeyay geerida Alle ha u naxariistee Guddoomiyihii geeriyooday.
“Madaxweynaha Dowladda Puntland Mudane Siciid Cabdullaahi Deni oo ku hadlaaya macagaca Dowladda iyo kan Shacabka Puntland waxa uu ka tacsiyaynayaa Geerida Alle ha u naxariistee Guddoomiyihii gobolka Nugaal Marxuum Cabdisalaan Xasan Xirsi (Gujir) oo arxan laawayaasha cadawga ummadda Soomaliyeed gaadmo ismiidaamin ah dhaawac kasoo gaadhay hadda u geeriyoodey, Guddoomiyuhu waxa uu gudanaayey waajibaadkiisa shaqo ee uu u hayo shacabkiisa, waxaana uu ku sugnaa xilligaasi Saldhigga Dhexe ee caasimadda Dowladda Puntland ee Garoowe” ayaa lagu yiri Qoraal ka soo baxay Madaxtooyada Puntland.
“Madaxweyne Deni waxa uu tiiraanyada Geeridaasi la qaybsanayaa shacabka Puntland, gaar ahaan eheladii, qaraabadii, qoysaskii iyo awlaaddii uu ka baxay Guddoomiye Marxuum Cabdisalaan Xasan Xirsi (Gujir), waxaana uu Alle uga baryayaa inuu dembigiisa dhaafo samir iyo iimaanna kasiiyo shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan kuwa Puntland, ehelkiisii iyo qaraabadiisiiba.”
Ruuxa is-miidaamiyey ayaa waxaa la sheegay in uu beegsaday gaariga uu lasocday guddoomiye Cabdirisaaq, xilli uu marayey afaafka hore ee saldhigga magaalada Garowe.
Wararka aan ka heleyno weerarkaas ayaa waxa ay intaas ku darayaan in taliyihii hore ee booliska gobolka Nugaal, Faarax Galangooli uu ku jiro mas’uuliyiintii la socotay gudoomiyaha ee ku dhaawacmay qaraxaas.
War rasmi ah oo kasoo baxay kooxda Al-Shabaa ayay ku sheegatay mas’uuliyadda weerarka caawa ka dhacay magaalada Garoowe.
“Mujaahidiinta ayaa howlgal ku beegsaday mas’uuliyiin katirsan maamulka Ashahaadda ladirirka Puntland khasaara xooggan ayaana cadowga gaaray” ayaa lagu yiri war kooban oo Al Shabaab kasoo baxay.
Turkiga 30ka Maarso 2020 Guddoomiyaasha labada Gole ee Baarlamaanka Soomaaliya Maxamed Mursal Sheekh Cabdiraxmaan iyo Cabdi Xaashi Cabdullaahi oo ku sugan dalka Turkiga ayaa yeeshay kulamo looga hadlayo xaaladda Soomaaliya.
Warar ay heshay Caasimada Online ayaa sheegaya in mas’uuliyiintan ay ka wada hadleen arrimaha doorashooyinka, khilaafka dowladda iyo maamul goboleedyada iyo musiibada dunida ku habsatay ee coronavirus.
Labada Guddoomiye ayaa isla meel dhigay ku baraarugooda ku saabsan mudada 7 bil ee u hartay dhamaan baarlamaanka Soomaaliya iyo rajo la’aanta ka muuqata qabsoomida doorashooyinka Soomaaliya.
Mas’uuliyiin ku dhaw dhaw labada guddoomiye ayaa Caasimada Online u sheegay in dhinacyada ay dareensan yihiin in aysan dalka ka qabsoomi karin doorasho iyadoo aan meesha laga saarin khilaafka dowladda federaalka iyo maamul goboleedyada.
Sidoo kale waxay walaac ka muujiyeen cudurka Coronavirus ee dalal ay kamid tahay Soomaaliya ay la daala dhacayaan. Waxay dhinacyadu isla garteen in si wadajir ah looga wada qeyb qaato ka hortaga iyo daaweynta dadka uu haleelay cudurkaan.
Waa kulankii ugu horeeyay oo ay mas’uuliyiintaan ku yeeshaan meel ka baxsan Soomaaliya, islamarkaana ay uga hadlaan arrimaha doorashooyinka oo rajo xumo weyn laga qabo.
Labada mas’uul oo aad ugu dhowaa Villa Somalia, ayaa doorashadooda kulan gaar ah oo madaxda kale ee dowladda ay ka maqan yihiin, dhalineysa tuhun ku saabsan inay qaadayaan tallaabooyin lagu xaqiijinayo in doorasho ay dhacdo, halka Villa Somalia ay dooneyso in doorashada dib loo dhigo.
Muqdisho 30ka Maarso 2020 Waxaa shalay magaalada Muqdisho dib loogu soo celiyay raashin gargaar ah iyo daawooyin loo qaaday qoysas danyar ah oo ku dhibaateysan degaanka Bashaqle ee degmada Warsheekh.
Gargaarkaan ayaa waxaa Muqdisho ka qaaday dhallinyaro ka tirsan Golaha degaanka ee degmada iyo dhalinyaro kale oo degaanka ka soo jeeda, kuwaas oo hore u soo arkay nolal adag oo degaanka ka jirta.
Sida ay xog ku heshay Caasimada Online, gargaarkaan oo Arbacadii ka baxay Muqdisho ayaa waxaa saddex maalin hortaagnaa ciidamo beeleed dalbaday in lacag la siiyo ama aysan socon doonin gurmadka degaanka.
Wadahadal iyo dadaal dheer oo ay sameeyeen maamulka degmada, Xildhibaanada Golaha degaanka iyo Odayaasha dhaqanka ayaa guul darro ku soo dhamaaday waxaana wafdigaasi ku jiray weriyaal Muqdisho laga qaaday si ay usoo tabiyaan.
Degmada Warsheekh oo kamid ah degmooyinka taariikhda fog leh kuma sugna ciidamo ka tirsan dowladda Soomaaliya boolis ama milateri balse waxaa laba xarun banaanka magaalada ku leh AMISOM.
Degmadaan ayaa ka tirsan magaalooyinka ku dhib qabta ciidamo beeleedyada oo qaarkood la sheegay in ay ka tirsan yihiin Milateriga Soomaaliya, waxayna nolashooda ka maareeyaan Isbaaro iyo lacago ay ka qaataan suuqyada, gargaarka iyo dalxiisayaasha.
Muqdisho 30ka Maarso 2020 Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Muqdisho Cumar Maxamuud Maxamed (Cumar Filish) ayaa xalay shir guddoomiyay shirka Todobaadlaha ee maamulka gobolka Banaadir, kaasi oo ka dhacay xarunta degmada Shangaani.
Shirkan oo ay kasoo qeyb-galeen wasiir ku-xigeenka wasaaradda Awqaafta iyo Diinta, guddoomiyaha guddiga Qaran ee Abaabulka iyo Wacyigelinta ayaa waxaa looga hadlay caabuqa Covid-19 oo dhibaato xoogan ku haaya dunida.
Duqa Muqdisho ayaa inta uu shirka socday amray in la joojiyo isku imaatanka Bulshada si loogu fogaado wax weliba oo keeni kara caabuqa Covid19 oo ah mid si fudud la isaga qaadi karo taabashada iyo Neefta, asigoo carabka ku adkeeyay maqaayadaha iyo Hoteelada ku yaala Liido oo bulshada si aad ah isugu yimaadaan.
Duqa Muqdisho ayaa sidoo kale faray Bulshada in ay u hogaansamaan fariimaha Wacyigelin ee wasaarada caafimaadka iyo waaxda caafimaadka ee dowladda Hoose ee Xamar, Iyadoona ay si wadajir ah Barnaamijyada wacyigelin ay iska kaashan doonaan Wasaaradda Caafimaadka, wasaaradda diinta iyo Awqaafta, guddiga Qaran ee abaabulka iyo wac-yigelinta iyo maamulka Gobolka Banaadir.
https://www.youtube.com/watch?v=PsHrRXhHt4c
WARARKA MAANTA 29ka Maarso 2020 Sir Culus!
Su’aallaha Maanta: Maxuu u noqday Maamulka Dowladda #Somaliland midka ugu liita Maamul Gobaleedyada ka dhex jira dalka la oran jiray #Soomaaliya? Maxay tahay 3 nin oo hal qabiilka ka soo jeedo oo hab qabiilnimo aqoonsi dowladdeed ku raadinaya? Yaa kamid noqon doona siyaasiyiinta ay khaarajin doontoa Xukuummadda Fashilantay ee Nabad Iyo Nolol “Nabar Iyo Naxdin”? Maxayse tahay sunta halista ah ee ay keentay dowladda siisa lacag farbada Dowladda Soomaaliya? Maxuuse uga dhuumanayaa saxaafadda dalka Argagixiye Maal-Geliye Fahad Yaasiin Daahir “Daba-Naasle” oo ogaaday inuusan runta iyo musuqmaasuqiisa ka qarin karin Ummadda Soomaaliyeed? Maxuu La-Taliyaha Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas” Maxamed Yuusuf oo wada iska-horkeen iyo qas siyaasaddeed oo lagu weerarayo beesha Maheerteen gaar ahaan Maxamuud Saleebaan? Yaa runta ka qara Ummadda Soomaaliiyeed? Ha Wiqleyso!
Muqdisho 29ka Maarso 2020 Dhowrkii saacadood ee la soo dhaafay waxaa Muqdisho aad looga hadal haayaa walaac xoog leh oo ay qabaan siyaasiin xilal kala duwan dalkaan ka soo qabtay oo haatan mucaarad ah, walaacaas oo ku aadan Bandow la sheegay in dowladda Soomaaliya ay ku soo rogi doonto Muqdisho.
Bandowga ayaa suurta-gal ah in saacado kooban la geliyo magaalada, si loo yareeyo dhaq-dhaqaaaqa dadka, taasi oo qeyb ka ah xakameynta faafitaanka cudurka Coronavirus.
Siyaasiinta mucaaradka oo ay ku jiraan Xildhibaano, wasiiro hore iyo xubno kale ayaa sheegay in ay heleen xog sheegaysa in dowladda Soomaaliya ay ka damacsan tahay bandowga qorshe kale oo ah in la joojiyo kulamo xasaasi oo Madasha Xisbiyada iyo siyaasiin kalaba ka yeelanayaan doorashooyinka Soomaaliya.
“Qorshaha aan ka war helnay waa in la tago guryaha iyo xafiisyada Xisbiyada mucaaradka iyo dadka kale saameynta leh iyadoo lagu mar marsiinayo bandow siyaasadeed Muqdisho lagu soo rago rabo laguna tilmaamayo ka hortaga Coronavirus,” ayuu yiri Sarkaal sare oo ka tirsan Xisbiyada mucaaradka ee ka jira Muqdisho.
Ilaa hadda ma jirto wax war ah oo ka soo baxay dowladda Soomaaliya islamarkaana ku aadan hadal heyntaan ka jirta magalada balse waxaa la dareemayaa in la badalay inta badan ciidankii ku qornaa Kontaroolada Muqdisho.
Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa marar badan ku eedeeyey dowladda inay si gaar ah u beegsaneyso, waxaana ugu dambeeyey qoraalka madasha xisbiyada qaranka ay dhowaan ku sheegeen in ciidamo ay weerar kusoo qaadeen hoyga madaxweyne Shariif, taasoo oo ay beenisaywasaaradda amniga Soomaaliya.
Maamulka Dowladda Jubbaland 29ka Maarso 2020 Madaxweyne ku xigeenka 1-aad ee maamulka Jubbaland, Maxamuud Sayid Aadan oo u warramay warbaahinta ayaa si adag uga hadlay khilaafka kala dhexeeya dowladda federaalka iyo dhaq dhaqaaqyada gobolka Gedo.
Ugu horreyn wuxuu ku eedeeyey dowladda dhexe inay aysan dooneyn in xal dhab ah laga gaaro khilaafka labada dhinac oo marba marka ka dambeysa ka sii daraya.
Sayid Aadan ayaa sidoo kale tilmaamay in khilaafka u dhexeeya labada dhinac ay ka dhex faa’iideysatay kooxda Al-Shabaab, wuxuuna carabka ku dhuftay inay isku ballaarisay qeybo badan oo ka mid ah gobolka Gedo ee koofurta dalka Soomaaliya.
Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in gobolka ay ka qortaan dhalinyaro cusub, kuna tababaraan deegaanka Ceel-Cadde, sida uu hadalka u dhigay. “Gobolka Gedo, Degmada iskaba dhaaf xitaa tuulooyinka kuma aysan sugneen Al-Shabaab, balse maanta waxa ay joogaan Degmooyin ay Ceel Cade kamid tahay oo ay ku tababartaan dhalinyarada ku biireysa, taasi waa natiijada ka dhalatay faragelinta Dowladda.” ayuu yiri Madaxweyne ku xigeenka koowaad ee maamulka Jubbaland.
Maxamuud Sayid Aadan oo hadalkiisa sii wata ayaa xusay in dhibaatooyin kala duwan ay soo mareen qabashada degmooyinka gobolka Gedo, si ay uga saaraan Al-Shabaab, wuxuuna hoosta ka xariiqay in dagaalladaasi ay ku waayeen askar fara badan.
Dhinaca kale wuxuu qiray in dowladdu guud ahaan ay qabsatay gobolka Gedo, islamarkaana aysan Jubbaland gacanta ku heyn hal degmo, siduu hadalka u dhigay.
Ugu dambeyn wuxuu u soo jeediyey dowladda federaalka inay joojiso dhaq dhaqaaqyada milatari ee ay weli ka wado gobolka, si loo soo afjaro khilaafka haatan u dhexeeya labada dhinac, isagoona carabka ku adkeeyey inay diyaar u yihiin wadahadal miro dhal ah.
Muqdisho 29ka Maarso 2020 Taliska ciidanka booliska Soomaaliya ayaa ruqseeyay arday ku dhaw 60 qof oo isugu jira Gabdho iyo Wiilal, islamarkaana qortay kamid noqoshada ciidamada booliska Soomaaliya.
Dhalinyaradaan ayaa is diiwaan geliyay kadib markii dhawaan ay taliska boolika ogeysiiyeen bulshada Soomaaliyeed in ciidan loo qaadanayo ardayda dhameysatay dugsiyada sare.
Cabdiraxmaan Diiriye oo kamid ah dhalinyaradaas oo la hadlay Caasimada Online ayaa sheegay in ardayda laga soocday qaar magacyadooda warqad lagu watay inta kalane la eryay iyagoo tababar ku jiray mudo ku dhaw.
“Cabsi weyn ayaa qabnaa sababtoo ah waxaa ka nimid meelo kala duwan oo aan amaan aheyn waxaana laga yaabaa in xogtayna gaarto cadowga wixii aan usoo baxnayna aan weynay.”
Valueimpression Placeholder
Cabdiraxmaan oo hadalkiisa sii wata ayaa yiri “Tartan ayaa lagu soo baxay markii ugu horeysay intii soo baxday ayaa tababar loo furay maalmo kadib qeyb kale ayaa la soocday anagana waa nala eryay, waxaana dadkaas nagula sheegay saraakiil ka tirsan Haramcad oo dhalinyarada kala sooceysay.”
“Aniga waxaa askarimimo u qortay inaa dalkayga iyo dadkayga u shaqeeyo inaa helo shaqo maadaama ay ku daalay shaqo kale helisteeda balse hada aad ayaa u niyad jabnay waan ka codsaneynaa madaxda Qaranka in aysan i rajo dhigin,” ayuu hadalkiisa sii raaciyay.
Saraakiil ka tirsan booliska Soomaaliya oo aan la hadalnay ayaa noo sheegay in ardaydaan oo ku xareysneed Iskuul Bulusiya masuq maasuq lagu kala reebay taasina ay ka dambeeyaan saraakiil sar sare.
Wali ma jirta cid xaqiijin karta in madaxda Qaranka ay kawar qabaan arrintan.
Muqdisho 29ka Maarso 2020 Xiisad ayaa caawa ka taagan magaalada Dhuusamareeb, kadib markii ehellada wiil galabta lagu dilay ay diideen in la aaso meydkiisa.
Wiilka la dilay ayaa caan ka ahaa magaalada waxaana lagu magacaabi jiray Shaafici Xaaji Diiriye, waxaana dilay askari ka tirsan ilaalada Senator Yuusuf Geelle Dhagey oo ka tirsan golaha Aqalka Sare ee baarlamaanka Soomaaliya.
Wiilka la dilay ee Shaafici oo watay gaari yar oo nuuca raaxada ah, ayuu askarigan ka tirsanaa ilaalada Senatorka rasaas ku furay, waxuuna ku geeriyooday isla goobta.
Senator Yuusuf Geelle Dhagey oo ka hadlay dilka wiilkaas uu u geystay askariga ka tirsanaa ilaaladiisa ayaa u tacsi u diray qoyska iyo ehellada marxuumka , isagoo sheegay in hey’adaha ammaanka uu ku wareejiyey ruuxii ka dambeeyey dilkaas, isla markaana cadaaladda la mari doono.
Valueimpression Placeholder
“Alle ha u naxariisto shaafici Xaaji Diiriye oo ku geeriyooday maanta Dhuusamareeb, waxaan kaga tacsiyeeynayaa geerida Marxuumka, qoyskiisa, eheladiisa iyo dhammaan Ummadda Soomaaliyeed,Ugu dambeyn waxaan halkaan ka cadeeynayaa in aan hay’adaha amniga ku wareejiyay falkaa foosha xun cidii u geysatay marxuumka cadaalada loo marsiin doona” ayuu yiri Senator Dhagey.
Allaha u naxariistee Shaafici Xaaji Diiriye ayaa ka tirsanaa jiray ciidankii Ahlu-Sunna Walajamaaca ee gobollada dhexe kula dagaalay Al-Shabaab, haatana waxaa la sheegay in uu ka tirsanaa ciidanka xoogga dalka, gaar ahaan qeybta 21aad ee fadhigeedu yahay magaalada Dhuusamareeb.
Dhuusamareeb tan iyo markii ay ammaankeeda la wareegeen ciidamada dowladda federaalka waxaa ku batay jidadka u xiran mas’uuliyiinta oo aan horay looga aqoon magaalada, sidoo kale waxaa jiray dilal dowr ah oo ay ciidamada dowladdu ka geysteen, wixii ka dambeeyey markii amniga magaalada laga wareejiyey ururkii Ahlu-Sunna Waljamaaca ee la midoobey Galmudug oo maamulayey in ka badan 10 sano.
Muqdisho 29ka Maarso 2020 Gudoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho, Cumar Maxamuud Maxamed (Cumar Filish) ayaan faah faahin badan ka bixin, halka uu ku dambeeyo baaritaanka Duqii hore ee Magaalada Muqdisho.
Gudoomiyihii hore ee Maamulka Gobolka Banaadir ahaana Duqii Magaalada Muqdisho, Cabdiraxmaan Cumar Cismaan (Eng. Yariisow) ayaa ku geeriyooday qarax 24-kii bishii July ka dhacay Xarunta Dowladda Hoose ee Xamar. Qaraxa oo mid ismiidaamin lagu sheegay ayaa lagu eedeeyay in ay gaysatay gabar araga la’eed. Qaraxaasi ayaa sidoo kale lagu dilay xubno ka tirsanaa Maamulka Gobolka Banaadir.
Duqa Muqdisho oo la hadlay Barnaamijka Martida Mikrafoonka ee VOA ayaa ka gaabsaday in si daahfuran uu uga hadlo waxa ka soo baxay baaritaankii la sameeyay.
Duqa Muqdisho waxa uu qiray in dhibaato dhacday, isla-markaana uu maamulkiisu xoogga saaray, sidii aanu markale u dhicin lahayn fal, kaasi oo kale ah.
Valueimpression Placeholder
“In dhibaato dhacday waan ogahay, waana qirayaa. Dhibaatadaasoo sababtay inuu ku dhinto Duqii Muqdisho ee aniga iga horeeyay, ayna ku dhinteen hawlwadeeno aad iyo aad muhiim ugu ahaa Maamulka Gobolka Banaadir.” Ayuu yiri Duqa Muqdisho.
Sidoo kale waxa uu ka dhawaajiyay in laamaha amniga ay si gaar ahi gacanta ugu hayaan arrimahaasi, balse aanu maamulkiisu waxba kala socon natiijada ka soo baxday baaritaankaasi.
“Runtii arrintaas hay’adaha amniga ayaa si gaar ah gacanta ugu haya. Anigu inta aan ka warqabo in dhib dhacay ayaan ogahay, waxaana xoogga saaray kiiyoo kale sidii uusan u dhici lahayn, taasaa xoogga saaray illaa hadana meelo fiicanee noo marayan, laakiin sidaasee ahayd iyo sidaasaa wax u dhacayn, cid baa iska leh ee anagu malihin.” Ayuu yiri Cumar Filish.
Masuuliyadda weerarkii lagu dilay Eng. Yariisow oo ay sheegatay Al Shabaab ayaa dood xoogan ka dhex dhalisay bulshada Soomaaliyeed, iyadoona ay dadku wax iska weydiinayeen sida ay Shabaabka ugu suurta-gashay inay beegsadeen Aqalkii Labaad ee dalka ugu muhiimsanaa, marka laga soo taggo Aqalka Villa Somalia.
Aqalka Dowladda Hoose ee Xamar ayaa loogu adeeggaa saddexda milyan ee ku dhaqan Magaalada Caasimadda ah ee Muqdisho, iyadoo xilliyada qaarkoodna adeegyo loogu fidiyo dadka kale ee ka yimaada Gobolada Dalka, waana taa midda keentay in dadka qaarkii ay rumeystaan in Shabaabka laga gacan siiyay weerarkaasi.
Khubarada ayaa ku doodaya inaanay Shabaabka gaysan kari lahayn weerarkaasi, haddii aysan jirin gacan gudaha ah, marka aad eegto sida uu u adag yahay ammaanka xaruntaasi, oo baaritaan adag qofka lagu marsiiyo marka uu booqanayo.
 
Libyan 29ka Maarso 2020 Safiirka dowladda federaalka ah ee Soomaaliya u jooga wadanka Liibiya, Mudane Muxudiin Maxamed Kaalmoy oo wareysi siiyey VOA ayaa ka hadlay xaaladda Soomaalida faraha badan ee haatan ku xayiran gudaha dalka Liibiya.
Kaalmoy ayaa sheegay in ay ka war hayaan xaaladda Soomaalidaasi oo dhalinyaro u badan, balse wuxuu tilmaamay in aysan heyn dhaqaale ay wax ugu qabtaan.
Sidoo kale wuxuu intaasi ku daray in sababta ugu weyn ay tahay xayiraada caalamiga ah ee haatan saaran dalalka kala duwan ee caalamka, taas oo la xiriirta Coronavirus.
Dhinaca kale mid ka mid ah dhalinyarada ku dhibaateysan Liibiya, gaar ahaan caasimadda dalkaasi ee Tripoli oo isna la hadlay VOA ayaa ka warbixiyey xaaladdooda, wuxuuna sheegay in muddo shan bilood ah ay duruufu adag ku heystaan dalkaasi.
Valueimpression Placeholder
Wiilkaan dhalinyarada ah oo sii hadlayey ayaa carabka ku dhuftay inay dalbadeen in dib loogu celiyo dalkooda, balse ay waayeen cid u jawaabta, sida uu hadalka u dhigay.
“Lacag badan ayaan ku bixinay sidii aan u gaari lahayn Liibiya oo aan kaga sii gudbi rabnay Yurub, balse waxa aan la kulanay dhibaato nafsadeed oo nagu sababtay in aynu doorano dib ugu laabashada dalkeena oo aan kolkii hore kasoo tagnay, waxa aan dalbaneynaa in naloo fududeeyo dib ugu laabashada Somalia.” ayuu wareysiga ku yiri.
Liibiya ayaa marin u noqotay tahriibayaasha ka cararaya qaaradda Afrika, kuwaas oo doonayay inay gaaraan dalalka Yurub, si ay helaan nolol dhaanta tan Afrika, hayeeshee muhaajiriintaasi oo Soomaali ay ku jirto ayaa dhibaatooyin kala kulma safarkaasi dheer.
Shabelle Hoose 29ka Maarso 2020 Wararka ka imaanaya gobolka Shabeelaha Hoose ayaa sheegaya in xalay ciidamada dowladda howlgal ay ka fuliyeen duleedka Bariire ay ku dileen rag hubeysan oo qorsheynayey inay weerar ka geystaan deegaankaasi.
Ragga la dilay oo gaarayey illaa afar ruux ayaa saraakiil ka tirsan ciidamada milatariga Soomaaliya waxa ay sheegeen inay ka tirsanaayeen dhaq dhaqaaqa Al-Shabaab.
Sidoo kale saraakiisha ayaa tilmaamay in raggaasi ay damacsanaayeen inay weeraraan saldhig ciidamada dowladda ay ku leeyihiin duleedka Bariire ee gobolka Shabeelaha Hoose.
Ugu dambeyn saraakiishaasi ayaa carabka ku dhuftay inay ka hortageen weerarkaasi, islamarkaana ay khaarijiyeen afarta nin, kana furteen hubkii ay wateen.
Valueimpression Placeholder
Illaa iyo hadda ma jiro wax hadal ah oo ka soo baxay dhanka kooxda Al-Shabaab oo ku aadan toogashada loo geystay afartaasi xubnood.
Inta badan dagaalyahannada Al-Shabaab ayaa xilliyada habeenkii ah weeraro gaadma ah ku qaada saldhigyada ciidan ee ku yaalla gobolka Shabeelaha Hoose.
Ciidamada huwanta ayaa dhankooda muddooyinkii la soo dhaafay kordhiyey howlgallada ay ka wadaan gobolkaasi, iyagoona Al-Shabaab kala wareegay deegaano hor leh.
Soomaaliya 29ka Maarso 2020 Waxaa maanta lagu wadaa inuu dhaqan galo go’aankii ay shalay soo saartay dawladda federaalka ee Soomaaliya, kaas oo ay ku joojisay duullimaadyadii gudaha ee dalka.
Dowladda ayaa go’aankeeda waxa ay ku sheegtay inuu qeyb ka yahay dedaallada ay ku doonayso inay ku xakamayso fayraska corona ee dunida ku sii baahaya.
Bartimihii bishan ayey aheyd markii dowladda Soomaaliya ay soo saartay go’aan ay laga billaabo 19-ka bishan Maarso ku joojisay dhammaan duullimaadyadi caalamiga ahaa ee dalka tegi jiray ama ka bixi jiray, go’aankaas oo ay dowladuu sheegtay inuu si buuxdo u dhaqangalay.
Wasiirka Gaadiidka iyo Duulista Hawada ee Soomaaliya, Maxamed Cabdullaahi Salaad Oomaar oo BBCda u warramay kaddib markii uu shalay soo saaray amarka joojinta duullimaadyadii guadaha ayaa sababta ku sheegay sidii loo xakamayn lahaa cudurka safmarka ah ee coronavirus.
Valueimpression Placeholder
“Maanta [oo Sabti ah] waxaan go’aan ku gaarnay si loo xakameeyo cudurka coronavirus oo uusan waddankeenna u soo gelin waa in isu socodka la yareeyo, waxaana lagu yareeyn karaa oo ugu horreeya waa duullimaadyada oo la joojiyo, sidaa awgeed waxaan hakad gelinnay si ku meel gaar ah waddanka gudahiisa. Ujeeddada aan ka leennahay arrintaasi oo keli ah waa xakameynta cudurka coronavirus hadduu ilaahey ka raallo noqdo, ilaahey ha ka raalli noqdee” ayuu yiri wasiir Oomaar.
Go’aadnka dowladda ayey tahay in lagu fuliyo wax ka yar 24 saacadood taas oo dhibaato ku keeni karta dadkii markii hore safarradooda sii qorshaystay iyo shirkadaha diyaaradaha, mar aannu umuurtaasi waydiinnayna waxa uu wasiir Oomaar sheegay inay ku dedaalayaan badqabka dadka ay mas’uulka ka yihiin.
“Runtii hal maalin oo safar la fasaxo ayaa waxaa ka iman karo wax aad u weyn, marka hadda xilligan aan ku jirno xilli laga hadlo tikidhyo lacagtooda lumay iyo waxaa laga hadlo ma aha waa xilli loo baahan yahay xilli in la isgarab istaago, la isu dulqaato, la fiiriyo danta guud iyo badqabka dadkeenna.” ayuu yiri Oomaar
Waxaase jira walaac guud oo ku saabsan in go’aankani uu saameyn doono nolol maalmeedka kumannaan Soomaali ah, kuwaas oo isaga kala gooshi jirey caasimadda iyo gobollada.
Duullimaadyada gudaha ee Soomaaliya ayaa dad badan oo ah inta awoodda waxa ay u sahleen inay si fudud ugu kala gooshaan magaalooyinka gudaha dalka, maadaama inta badan waddooyinka dalka ay burbursan yihiin, meelaha qaarna aan ammaankooda la isku halayn karin.
Duullimaadyada gudaha waxaa aad u adeegsada ganacsatada, shaqaalaha dowladda iyo kuwa hay’adaha, xaaladaha degdega ah ee caafimaadka iyo waxyaabaha la midka ah.
Cabdishakuur Macallim Ciise (Albadri) oo ka faallooda arrimaha Soomaaliya, ayaa ku doodaya in duullimaayada si degdega ah loo joojiyay ay dhibaato ku keenayaan xaaladihii degdega ahaa ee loo isticmaali jiray.
“Waxyaabaha sida gaarka ah ay u saamaynayso waxaa ka mid ah, xaaladaha degdega ah ee caafimaadka sida qof xanuun uu ku soo booday [maadaama] isbitaallada gobollada aanay u diyaarsanayn inay xaaladaha qaar qaabilaan xaaladaha adag ee caafimaad oo dadka Muqdisho loo soo gudbiyo, iyo iskudhacyada qabiillada oo dhaawacyo culus ay ka dhashaan, kuwaas oo aanan loogaga maarmin diyaaradaha gudaha isaga kala goosha.” ayuu yiri Cabdishakuur.
‘Waxaa habboonayd in dadka loo digo’
Sidaas oo ay tahayna Cabdishakuur waxa uu ku doodayaa in ay lagama maarmaan ay tahay in dowladdu ay tallaabo qaaddo si loo xakameeyo cudurkan safmarka ah ee halakeeyay dunidii horumartay.
Wasiir Oomaar oo laf ahaantiisa tilmaamay dhibaatada ka dhalan karta duulimaadyada sida degdega ah loo joojiyay ayaa ku adkaystay in ujeedkoodu uu yahay sidii loo dhowri lahaa caafimaadka malaayiinta qof ee Soomaaliya ku nool, taas oo uu sheegay inay tahay waxa ugu wayn ee ay tixgalinayaan.
“Sidaas awgeed ayaa inaga oo og iney jiri karaan dad qorsheystay barri iyo saad damababa safraan iyaga oo jira ayaa waxaan go’aan ku gaarnay inaan joojinno sababta oo ah waxaa ka weyn safarka uu qof soo geli karo.” ayuu yiri Oomaar.
Balse qaar ka mid ah dadka falanqeeya arrimaha Soomaaliya ayaa waxa ay ku doodayaan in ay habboonayd in dadka loo sii digo si ay danahooda u sii dhammaystaan.
“Waxaa habboonayd in dowladdu dadka ay digniin sii siiso oo ay dhahdo 10 bari ama 7 bari ama intaas oo maalmood kaddib ayaa la hakin doonaa duullimaadyada, sidaas darteed in dadku ay is aruuriyaan oo inta badan wixii dardaran ay sii hormarsadaan ayaa ka dhalan laheyd, laakiin hadda waqtigu aad buu u koobnaa.” ayuu yiri Cabdishakuur Macallim Ciise.
Dowladda Soomaaliya ma aanay shaacin mudada ay socon doonto xayiraadda ay ku soo rogtay duullimaadyada gudaha ee dalka.
Xigasho BBC
https://www.youtube.com/watch?v=nqLNL4EcCV4

WARARKA MAANTA 28ka Maarso 2020

Su’aallaha Maanta: Maxayse Shacabka Muqdisho iyo gobalka Banaadir u heli karin xuquuqdooda? Maxay shacabka Soomaaliyeed u naceen 100% siyaasadda fashilantay ee Madaxweyne Mudane Farmaaajo “Been-Hawaas” mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse guddoomiyaasha labada aqal ee sharci-dejinta uga hadlin ciidanka Ethiopia ee sida sharci-darro ah ku soo galay Gedo iyo meelo kale? Maxaa ka dhacay Jaamacada Carabta? Yaa ciidanka Ethiopia dalka Soomaaliya soo geliyey? Yaa xuli doona xildhibaanadaa alabada aqal 2021? Yaa noqon doona Madaxweynaha Soomaaliya 2021? Yaa dalka Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas” Mise Khaa’inul Waddan Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse laba aqal ee dalka u dhammaystiri waayeen dastuurka dalka muddadii 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxaase Waaaradda Maalliyadda dalka ay u soo taabi weysay lacag Soomaali muddo 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxuuse qaban karaa argagixiye maal-galiye Fahad Yaasiin oo umaleeyey inuu ka takhalusi karo siyaasiyiin Hawiye ee aadka ugu biyo-diiday hab dhaqanka xun ee uu ka dhex wado Hawiye? Maxayse u diidan yihiin in Gobalka Banaadir Iyo Caasimadda Muqdisho hesho xuquuqdeed aasaasiga ah sida goballada kale ee dalka? Yaa diidan xuquuqda gobalka Banaadir Ma Farmaajo mise Kheyre? Maxayse labadii horee ee Madaxweynaaysha ahaa u diideen in xuquuqda Gobalka Banaadir Iyo caasimadda Muqdisho siiyaan markii ay ahaayeen Madaxweynayaasha waa Madaxweyne Mudane Shiih Shariif Iyo Madaxweyne Xassan Garbuurte? Ha Wiqleyso! 

Baraawe 28ka Maarso 2020 Fadeexad ka dhan ah Dowladda Federaalka iyo Maamulka Koonfur Galbeed ayaa gelinkii dambe ee Jimcihii soo ifbaxday, ka dib markii roobab ka da’ay ay burbur u gaysteen Garoonka Diyaaradaha ee Degmada Baraawe.

Garoonkan ayaa waxaa la sheegay in ay dhismihiisa ku baxday adduun lacageed oo dhan afar dhibic saddex milyan oo lacagta Mareykanka ah ($4.3m), hase yeeshee marka laga reebo sar yar oo garoonka ka taagan, xitaa ma lahan dhabbo ay diyaaradaha ku ordaan, waxaana looga tegay bacaad.

Hase yeeshee, waxay noqotay arrin dad badani ka yaabisay burburka xoogan ay roobab da’ay Jimcihii ay u gaysteen Garoonka Baraawe, taa oo muujinaysa inaanan si sax ahi loogu hawlgelin dhismihiisa.

Garoonka oo si macmal uun loo dhisay ayaan hadda ka dib awoodi doonin in ay duulimaadyadu ka deggaan, bacdamaa ay burburtay dhabaha ay diyaaradaha ku cararaan ee bacaadka ahayd.

Midowga Yurub oo maalgeliyay dhismaha garoonkan ayaa u wakiishay Hay’adda Somali Stability Fund (SSF). SSF ayaana qandaraaska dhismahaasi ku wareejisay shirkad kale, waxaana gacmaha badan ee la marsiiyey mashruuca lagu lunsaday malaayiin dollar.

Ra’iisal Wasaaraha Xukuumadda ayaa 10-kii bishan xariga ka jaray Garoonka Diyaaradaha ee markii ugu horeysay laga hirgeliyay Degmada Baraawe.

Baraawe waa xarunta rasmiga ah ee Maamulka Koonfur Galbed, inkastoo uu maamulkaasi xilligan ku shaqeeyo Magaalada Baydhabo.

Dowladda Federaalka iyo Maamulka Koonfur Galbeedba ayaa lacagtii loogu talagalay dhismahaasi uga faa’ideen in ay dadka deegaanku yeeshaan garoon muddo fog shaqayn kara.

 

Adduunka 28ka Maarso 2020  Tirada dadka u dhintay iyo kuwa uu soo ritay cudurka Corona ayaa korortay caalamka, sida ay warisay jaamacadda Johns Hopkins.

Warbixinta ka soo baxday Johns Hopkins ayaa lagu sheegay in saaka tirada dadka uu soo ritay cudurka Coronavirus dalka Mareykanka ay gaartay in ka badan 104,000, dhimashadana ay kor u dhaaftay illaa 1,700, taas oo dhimashada guud ka dhigaysa 27,360.

Sidoo kale tirada ugu badan ee dhimashada dalka Talyaaniga ayaa gaartay 919 qof, sida ay shaacisay dowladda dalkaasi.

Spain ayaa sidoo kale dhankeeda 24-kii saac ee la soo dhaafay diiwaan-gelisay illaa 769 dhimasho ah, taas oo ka dhigeysa tirada guud ee dhimashada dalkaas 4,858 oo qof.

Dhinaca kale marka la’eego qaaradda Afrika ayaa waxaa illaa iyo hadda kiisaska la xaqiijiyey ay kor u dhaafayaan 3000 oo kiisas ah.

Dalka Koonfur Afrika ayaa ka mid ah dalalka ugu horreeya ee uu cudurku ku hayo halis badan, waxaana dowladda dalkaasi ay shaacisay dhimashadii ugu horreysay ee Corona.

Sidoo kale wadamada Kenya, Uganda iyo Jabuuti ayaa laga soo warinayaa kiisas cusub oo la xariira cudurkaasi sida fudud ku faafa.

Ugu dambeyn Soomaaliya oo iyana la xaqiijiyey illaa saddex kiis ayaa dhankeeda haatan wada dadaallo xoogan oo ay uga hortageyso faafitaanka cudurkaan.

Muqdisho 28ka Maarso 2020  Xildhibaan Mahad Salaad ayaa ka hadlay go’aanka ay Dowladda Soomaaliya kula wareegeyso iskuul ku yaalla Muqdisho oo ay maamusho hay’ad Masaari ah.

Qoraal kasoo baxay Wasaaradda Waxbarashada, Hidaha iyo Tacliinta Sare ee Soomaaliya ayaa lagu war-geliyey Guddiga Waxbarashada reer Masar ee Soomaaliya in dowladda ay kala wareegeyso maamulka iskuulka 15 May, ayada oo la isku raacay in kala wareegista ay dhacdo 20-ka April 2020.

Wasaaradda Waxbarashada ayaa sheegtay inay Dugsigan 15 May ka dhigi doonta Machadka Tababarka Macallimiinta Gabdhaha Soomaaliyeed, si sare loogu qaado tayada waxbarashada dalka.

Xildhibaan Mahad Salaad oo qoraal soo dhigay facebook ayaa sheegay in “amar ka yimid Itoobiya lagu xiray Iskuulkii 15 May ee dowlada Masar maamuleysay” kaasi oo sida uu sheegay ardayda dhigata lacag la’aan wax lagu bari jiray!

“Horay hadii Qalbi Dhagax loogu dhiibay. Dekadihii dalka lagu wareejiyay. Qaraarkii Jaamacada Carabta ee dowlada Soomaaliya horay u taageertay amarkooda looga laabtay. Diyaradoodii dalka meeshii ay rabto maalin walba ka degayso kuwii kaloo xayiran. Maantana Iskuuladii amarkooda lagu xirayo, tolow maxaa haray?” ayuu yiri Mahad Salaad.

Caasimada Online si madax banaan uma xaqiijin karto arrinta uu sheegay xildhibaan Mahad Salaad.

Si kastaba, go’aankan ayaa imanaya ayada oo xiriirka Soomaaliya iyo Masar uu toddobaadyadii dhowaa u muquday mid aan wanaagsaneyn, kadib markii Soomaaliya ay ka laabatay qaraar kasoo baxay Jaamacadda Carabta oo lagu taageeray qadiyadda Masar ee muranka kala dhaxeeya Itoobiya ee salka ku haya biyo-xireenka ay Addis Ababa ka sameyneyso webiga Nile.

Soomaaliya ayaa sheegtay inay arrintan dhex-dhexaad ka tahay, balse dadka siyaasadda fallanqeeya ayaa ku macneeyey la safashada Itoobiya, maadaama Masar ay xulufo iyo walaal soo jireen ah u ahayd Soomaaliya, halka Itoobiya ay tahay cadowga koowaad ee Soomaaliya.

Kenya 28ka Maarso 2020 Siyaasiga Faarax Macallin ayaa weerar culus ku qaaday madax goboleedyada Soomaaliya, oo uu ku tilmaamay kuwa “xada hantida” deegaanadooda, wuxuuna si gaar ah usii weeraray kuwa Puntland iyo Jubaland.

Faarax Macallin ayaa qoraal uu soo dhigay twitter ku sheegay in madax goboleedyada, oo uu isaga ugu yeero barasaabyo, ay ku kala duwan yihiin in kuwa Puntland iyo Jubaland ay “hantida ay xadaan” ku maal-gashtaan Dubai iyo Nairobi, halka kuwa kale ay ku maal-gashtaan Soomaaliya.

“Waxaan ogaaday farqi weyn oo u dhaxeeya barasaabyada musuq-maasuqa ah ee Jubaland iyo Puntland iyo kuwa kale ee Soomaaliya. Kuwa hore waxay lacagta ay xadaan ku maal-geliyaan Dubai iyo Nairobi, halka kuwa dambe ay lacagta ay xadaan ku maal-geliyaan Soomaaliya, ayaga oo dabaqyo uga dhisaya magaalooyinka Soomaaliya. Kuwaas waa tuugo waddani ah,” ayuu yiri Faarax Macallin.

In Faarax Macallin si gaar ah u calaamadeeyey madax goboleedyada Puntland iyo Jubaland, ayaa sababteeda loo arki karaa, inay yihiin kuwa ay is-khilaafsan yihiin dowladda federaalka ah ee Soomaaliya, oo Faarax Macallin uu aad u taageero.

Siyaasiyiin Soomaali ah oo ay kala artagti duwan yihiin dowladda dhexe, ayaa horey Faarax Macallin ugu eedeeyey inuu ka mid yahay mas’uuliyiinta biilka ka qaata Villa Somalia, si ay dowladda u difaacaan. Sidoo kale gabar uu dhalay Faarax Macallin oo lagu magacaabo Xubi ayaa ka shaqeysa oo la-taliye ka ah Villa Somalia.

Maamilka Dowladda Puntland 28ka Maarso 2020  Wararka naga soo gaaraya magaalada Garoowe ee caasimada maamulka Puntland ayaa sheegaya in maanta gudaha magaaladaasi xalad karantiil ah lagu geliyey dad looga shakiyey cudurka sida fudud ku faafa ee Coronavirus.

Ilo dhanka caafimaad ah ayaa Caasimada Online u xaqiijiyey in dadka la karantiilay oo dhammaan rag ah ay gaarayaan illaa lix qof, kuwaas oo looga shakiyey xanuunka.

Sidoo kale wararka qaar ayaa sheegaya in dadkaasi oo iyagu iskood u tegay xarumaha caafimaadka laga qaaday baaritaano, si loo ogaado xaaladdooda.

Wararka ayaa sidoo kale intaasi ku daraya in raggaasi ay ka yimaadeen dalka dibaddiisa, islamarkaana ay dhowaan gudaha u galeen Puntland, gaar ahaan Garoowe.

llaa iyo hadda ma jiro kiis ay shaacisay xukuumadda Puntland, balse waxaa guud ahaan deegaanada maamulkaasi ka jirta cabsi la xariirta faafitaanka cudurkaasi.

Puntland ayaa horay u qaaday tallaabo lagu xakameynayo Corona, iyadoona ku dhawaaqday inay xirtay xuduudaha ay la leedahay Somaliland iyo Itoobiya.

Soomaaliya, gaa ahaan magaalada Muqdisho ayaa waxaa la xaqiijiyey illaa haatan saddex kiis oo la xariira cudurka Coronavirus, kaas oo fara ba’an ku haya caalamka.

Muqdisho 28ka Maarso 2020 Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya Xasan Cali Kheyre ayaa shaaca ka qaaday inay Somaliland iyo Puntland u direen xirmadii koowaad oo ah qalab looga hortagayo faafitaanka cudurka Coronavirus.Kheyre ayaa sheegay in sidoo kale maamul goboleedyada kale ee dalka ee Galmudug, Jubaland, Koonfur Galbeed iyo HirShabelle ay ku xigsan doonaan oo iyana ay u diri doonaan agabkan.“Waxaan maanta u dirnay Somaliland iyo Puntland xirmadii koowaad ee qalabka ka hor-tagga Covid-19. Waxaa ku xigi doona Galmudug, Jubaland, Koonfur Galbeed iyo HirShabelle,” ayuu Kheyre ku yiri qoraal uu soo dhigay barta uu ku leeyahay twitter.Kheyre ayaa sheegay in xaddiga uu la eg yahay cudurka Coronavirus ay u baahan tahay taageero dalka oo dhan la gaarsiiyo iyo wada-shaqeyn dhex-marta dhammaan maamullada dalka iyo dowladda dhexe.Kheyre ma bixin wax faah-faahin oo intaas dheer. Hase yeeshee ilo-wareedyo ka tirsan xafiiska ra’iisul wasaaraha ayaa Caasimada Online u sheegay in agabkan uu yahay qeyb ka mid ah kaalmadii Soomaaliya kasoo gaartay ShiinahaDiyaarad sida qalab caafimaad iyo dawooyin loogu tala-galay ka hor-tagga yo in lagula tacaalo cudurka Coronavirus, ayaa talaadadii kasoo degtay garoonka Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho.Qalabkan ayaa waxaa qaar ka mid ah dalalka Afrika oo ay ku jirto Soomaaliya ugu deeqay Jack Ma, oo ah aas-aasaha shirkadaha Alibaba, sidoo kalena ah ninka ugu taajirsan dalka Shiinaha oo cudurkan saf-mareenka ku noqday dunida uu kolkii hore ka dillaacay.Gargaarka ayaa waxaa qayb ka ah qalabka dadka looga baaro cudurka Coronavirus iyo qalabka ay isticmaalaan dhaqaatiirta ka howl gala xarumaha caafimaad iyo goobaha lagu baaro dadka looga shakiyo Caabuqa.

Janaale 28ka Maarso 2020Faah faahinno dheeraad ah ayaa waxa ay ka soo baxayaan weerar loo adeegsaday qarax miino oo saacadihii la soo dhaafay ka dhacay duleedka deegaanka Janaale oo ka tirsan gobolka Shabeelaha Hoose ee Koonfur Galbeed.

Qaraxa oo ahaa nooca miinada dhulka lagu aaso ayaa waxaa lagu weeraray kolonyo ay la soceen ciidamo ka tirsan kuwa milatariga Soomaaliya.

Al-Shabaab oo war ka soo saartay qaraxaan ayaa sheegatay inay ku gubtay mid ka mid ah gaadiidka ay wateen ciidanka dowladda, gaar ahaan gaari booyad ah.

Sidoo kale waxa ay tilmaamatay in weerarkaasi ay khasaare isugu jira dhimasho iyo dhaawac ku gaarsiisay ciidamadaasi, walow aysan shaacin tiro rasmi ah.

Dhanka kale ma jiro illaa iyo hadda wax hadal ah oo ka soo baxay saraakiisha ciidamada dowladda oo ku aadan qaraxaasi iyo khasaaraha ka soo gaaray.

Janaale oo ah deegaan istaraatiiji ah ayaa waxaa dhowaan la wareegay ciidanka sida gaarka ah u tababaran ee Danab, kadib markii ay dagaal la galeen xoogaga Al-Shabaab.

Muqdisho 28ka Maarso 2020 Wasaaradda gaadiidka iyo duulista hawada Soomaaliya ayaa goor dhow shaacisay in beri wixii ka dambeeya dhammaan la joojiyey duulimaadyada gudaha ee isaga kala gooshi jiray Muqdisho goboladda kale ee dalka.

Qoraal ka soo baxay wasaaradda ayaa waxaa lagu sheegay in kaliya duulimaadyada loo ogol yahay diyaaradaha sida gargaarka, siiba kuwooda sida daawooyinka iyo raashinka

Sidoo kale wasaaradda ayaa intaasi ku dartay inuu weli halkiisa yahay amarkii lagu joojiyey duulimaadyada caalamiga, islamarkaana uu sii socon doono illaa amar dambe.

Ugu dambeyn wasaaradda gaadiidka iyo duulista hawada Soomaaliya ayaa shirakadaha ka shaqeeya duulimaadyada ka dalbatay inay u hoggaasamaaan amarkaasi.

Dowladda Soomaaliya ayaa si guud u wada qorshe ballaaran oo looga hortagayo caabuqa Corona, kaas oo sadex kiis oo ka mid ah laga helay magaalada Muqdisho.

https://www.youtube.com/watch?v=9fjhUPHVdGY

WARARKA MAANTA 27ka Maarso 2020
Su’aallaha Maanta: Yaa dhaca canshuurta Muqdisho? Maxayse Shacabka Muqdisho iyo gobalka Banaadir u heli karin xuquuqdooda? Maxay shacabka Soomaaliyeed u naceen 100% beenta Madaxweyne Mudane Farmaaajo “Been-Hawaas” mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse guddoomiyaasha labada aqal ee sharci-dejinta uga hadlin ciidanka Ethiopia ee sida sharci-darro ah ku soo galay Gedo iyo meelo kale? Maxaa ka dhacay Jaamacada Carabta? Yaa ciidanka Ethiopia dalka Soomaaliya soo geliyey? Yaa xuli doona xildhibaanadaa alabada aqal 2021? Yaa noqon doona Madaxweynaha Soomaaliya 2021? Yaa dalka Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas” Mise Khaa’inul Waddan Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse laba aqal ee dalka u dhammaystiri waayeen dastuurka dalka muddadii 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxaase Waaaradda Maalliyadda dalka ay u soo taabi weysay lacag Soomaali muddo 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxuuse qaban karaa argagixiye maal-galiye Fahad Yaasiin oo umaleeyey inuu ka takhalusi karo siyaasiyiin Hawiye ee aadka ugu biyo-diiday hab dhaqanka xun ee uu ka dhex wado Hawiye? Maxayse u diidan yihiin in Gobalka Banaadir Iyo Caasimadda Muqdisho hesho xuquuqdeed aasaasiga ah sida goballada kale ee dalka? Yaa diidan xuquuqda gobalka Banaadir Ma Farmaajo mise Kheyre? Maxayse labadii horee ee Madaxweynaaysha ahaa u diideen in xuquuqda Gobalka Banaadir Iyo caasimadda Muqdisho siiyaan markii ay ahaayeen Madaxweynayaasha waa Madaxweyne Mudane Shiih Shariif Iyo Madaxweyne Xassan Garbuurte? Ha Wiqleyso!
Turika 27ka Maarso 2020 Turkey ayaa ku eedeysay Sacuudi Carabiya inay dunida ka qarisay tirada dadkii tegay cumrada ee laga helay cudurka Coronavirus, taasi oo halis gelisay dadaallada lagu xakameynayo faafitaanka cudurkaas.
Wasiirka arrimaha gudaha Turkey Suleyman Soylu ayaa sheegay in kiisaskii ugu horreeyey ee Coronavirus ee Turkey la helay kaliya kadib markii baaritaan lagu sameeyey dadkii dalkaas u dhashay ee kasoo laabtay Sacuudiga.
Waxa uu sheegay in ka hor dadkaas, aan Turkiga lagu arkay wax kiisas ah oo la xiriira Coronavirus.
“Sacuudi Carabiya naguma wergelin annaga iyo dunida kaleba kiisaska Coronavirus,” ayuu yiri yiri Suleyman Soylu oo la hadlay wakaaladda warraka Turkey ee Anadolu.
“Markii dadka ay kasoo laabteen cumrada, wasaaradda caafimaadka waxay qaaday tallaabooyin kadib markii qaarkood laga helay Coronavirus, waxaana la geeyey xarumo lagu hayo,” ayuu yiri.
Turkey ayaa waxay xaqiijisay in 75 qof ay cudurkaas ugu dhinteen dalka, halka guud ahaan uu sameeyey 3,629 qof. Si kastaba Turkey ma aysan diiwaan-gelin wax kiisas ah ka hor inta aan laga helin dadkii kasoo laabtay cumrada.
Turkey ayaa waxay xanuunkan ka baartay 40,000 qof, kadib markii Shiinaha ay ka heshay 50,000 oo ah qalab 15 daqiiqo gudahood ku sheega natiijada baaritaanka. Waxay sidoo kale fileysaa inay maanta hesho 300,000 oo kale oo ah aaladaha tijaabada oo ka imanaya Shiinaha.

Ingiriiska 27ka Maarso 2020 Wararkii ugu dambeeyey ee naga soo gaarayo Magaalada London ee dalka Ingiriiska ayaa sheegayo inuu halkaas cudurka Coronavirus ugu geeriyooday muwaadin Soomaaliyeed oo lagu magacaabi jiray Maxamed Salaad.
Marxuum Maxamed Salaad ayaa la xanuunsanayey cudurka Coronavirus, waxaana ugu dambeyntii la xaqiijiyey inuu u geeriyooday cudurkaas.
Waa muwaadinkii afaraad oo u dhashay Soomaaliya oo dalka Ingiriiska ugu geeriyooday cudurkan Coronavirus oo dhibaato xoog leh ku hayo Adduunyada.
Sidoo kale waxaa la xaqiijiyey in xaaska marxuumka geeriyooday iyo carruurtiisaba ay la xanuunsanayaan cudurkaas inkastoo dhakhaatiirta ay sheegeyn in caafimaadkooda uu fiican yahay.
Guud ahaan tirada Soomaalida la xaqiijiyey ee ku nool ingiriiska kuwaas oo la xanuunsanayo cudurkaan ayaa la sheegay inay gaarayaan illaa 16 qof.
Ra’iisalwasaarihii hore ee Soomaaliya, Nuur Xasan Xuseen Nuur Cadde iyo wiil uu dhalay oo Daahir lagu magacaabo ayaa ka mid ah Soomaalida London ku nool, ee uu soo ritay Coronavirus.
Boqortooyada UK ayaa laga diiwaangeliyay kiisas gaaraya 11,658 oo caabuqa COVID-19 ah, waxaana ugu dhimatay 578 qof, shalay oo keliyana waxaa ugu geeriyootay 113 ruux.
Caalamka oo idil waxaa laga xaqiijiyay in laga diiwaangeliyay 510,108 kiis oo la xiriira caabuqa COVID-19, ee ka dhashay fayriska Corona, waxaana u geeriyootay 22,290, halka ay ka soo bogsadeen 120,000, sida ku cad xog uruurin ay samaysay Jaamacadda Johns Hopkins.
Maraykanka 27ka Maarso 2020 Dalka Mareykanka oo isku arka inuu yahay dalka ugu awooda badan Caalamka ayaa dalbaday in lala soo gaaro gargaar caafimaad oo deg deg ah kadib markii ay soo bateen kiisaska Cudurka Coronavirus ee laga helay dalkaas.
Madaxweynaha dalka Mareykanka Trump ayaa baaq deg deg ah u diray dalalka Caalamka isagoo ka dalbaday inay lasoo gaaraan ama ay ka iibiyaan qalab Caafimaad oo looga hortago cudurka Corona Virus sida ay qoreen qaar ka tirsan warbaahinta Mareykanka.
Qalabka uu Mareykanka ka doonayo dalalka Caalamka ayaa waxaa kamid ah mashiinka neefta ka caawiya dadka uu naqaska ku dhago, dawada gacmaha lagu nadiifiyo, maryaha sanka iyo afka lagu xirto, qalabka wajiga lagu xirto, dharka qafilan ee dhakhaatiirta iyo kalkaaliyayaasha ay xirtaan iyo kuwa kale oo badan.
Mareykanka ayaa dalalka Caalamka ugu baaqay inaysan dhayalsan codsigiisa isla markaasna si deg deg ah loo caawiyo maadaama uu si xowli ah usii faafayo cudurka Corona Virus oo halis weyn ku hayo dhammaan daafaha Caalamka.
Valueimpression Placeholder
Warbaahinta CNN ee Mareykanka ayaa kusoo warrantay in ay heshay dukumenti muujinaya in Mareykanka uu diblomaasiyiinta dalalka caalamka u fadhiya Washington ka dalbaday 25 shey oo agab caafimmaad ah, kuwaas oo ay sheegtay in aad loogu baahan yahay xilligan.
Sarkaal sare oo xukuumadda madaxweyne Trump u qaabilsan dhanka ganacsiga oo lagu magacaabo Peter Navarro ayaa wargeyska The New York Times u sheegay in Mareykanka uu xitaa gargaar caafimmaad weydiistay Shiinaha oo uu Trump ku eedeeyay in aysan wax badan ka qabanin faafidda fayraska.
Arrintan ayaa imaneyso xilli dhawaan Dowladda Turkiga ay sheegtay in gargaar caafimaad ay u dirtay dalka Mareykanka oo hadda ka mid ah dalalka la daalaa dhacaya fayraska Covid-19, Gargaarkan ayaa ah qalabka lagu baaro fayraska corona oo gaaraya 500,000 oo Turkiga uu u diray dalka Mareykanka.
Dadka uu ku dhacay xanuunka corona ee dalka Mareykanka waxay tiradoodu gaartay 85 kun, halka 1,300 oo qofna ay u dhinteen.
Mareykanka haatan waxaa uu ka sare maray dalalk Shiinaha iyo Talyanaiga oo ahaa dalalka ugu badan ee laga soo sheegay feyraska corona.
Hargaysa 27ka Maarso 2020 Diyaarad ay leedahay Shirkadda diyaaradaha ee Fly Dubai ayaa maanta ka soo dagtay madaarka magaalada Hargeysa ee Cigaal, xili ay Dowladda federaalku ay sheegtay inay duulimaadyada caalamiga ah la joojiyey.
Fly Dubai oo dhowaan ay Dowladda federaalku ka celisay hawada Somaliland, ayaa maanta ka soo degtay madaarka Hargeysa, iyada oo aan wax digniin ah ama fariin ahba ka helin Maamulka hawada.
Sida ay Caasimada Online ogaatay diyaarada Fly Dubai ayaa saaka soo cago dhigatay Madaarka Cigaal, iyada oo sidey Alaab xamuul ah iyo mucaawino daawooyin ah, kuwaasi oo qeyb ka noqonaya kuwa lagula tacaalo fayruska Corona.
Inkasta oo dowladda federaalku ay sheegtay in dalka aysan ka mamnuucin gar-gaarka deg-deg ah iyo mucaawinooyinka lagula tacaalayo Coronaha, ayaa haddana waxay ku soo aadeysa xili uu madaarka Hargeysa furan yahay oo ay diyaarada Ethiopian Airlines duulimaadyadeedii caadiga ah ku tagto.
Lamana oga in Shirkada diyaaradaha ee Fly Dubai ay gogol xaadh ka dhiganeyso in si toos ah u bilowdo duulimaadyadeeda Hargeysa, kadib mucaawinada maanta u suurta-galisay inay soo cago dhigato madaarkaasi.
Qatar 27ka Maarso 2020 Dowladda Qatar ayaa safaarad cusub ka dhisaneysa magaalada Muqdisho, taasi oo ah astaan kale oo muujineysa soo kabashada caasimadda Soomaaliya, waxaa sidaas qoray wargeyska Middle East Monitor.
Safaaradda Qatar ee Soomaaliya ayaa la filayaa inay noqoto tan labaad ee ugu weyn ee Soomaaliya, kadib midda Turkish-ka.
Middle East Monitor, ayaa warka dhismada safaaradda cusub kasoo xigatay sarkaal ka tirsan wasaaradda warfaafinta Soomaaliya, oo lagu magacaabo Cabdiraxmaan Axmed oo sawirada naqshadda safaaradda ku shaaciyey Twitter.
Qatar ayaa sanaddii 2019 waxay Soomaaliya ka billowday fulinta mashruucyo horumarineed oo dhowr ah.
Valueimpression Placeholder
Qatar ayaa dhiseysa dekedda cusub ee magaalada Hobyo, taasi oo loo arko maal-gelin ballaaran oo ay ku sameysaneyso mid ka mid ah dekedaha Soomaaliya ee ay ku loolamayaan dalalka Khaliijka.
Qatar ayaa loo arkaa dowladda ugu dhow ee saaxiibka la ah dowladda federaalka ah ee Soomaaliya.

Muqdisho 27ka Maarso 2020 Hoggaamiyaha Xisbiga Wadajir C/raxmaan C/shakuur Warsame ayaa ugu hambalyeeyay guusha Xukuumadda ay gaartay oo ah in Soomaaliya ay ka soo gudubtay wajigii 3aad ee geeddi socodka deyn cafinta.
C/raxmaan C/shakuur ayaa sheegay in aanay marnaba habooneyn inay madaxda dowladda si ula kac u dadweynaha u marin habaabiyaan.
“Waxey hoggaanka dowladda iyo inta la socota geeddi socodka deyn cafinta ee Soomaaliya iyo ajnabiba leh ogyihiin in aysan jirin deyn Soomaaliya laga cafiyey, ee keliya laga soo gudbay imtixaankii wejigii seddaxaad ee geeddi socodka deyn cafinta oo la soo gaaray marxaladdii go’aan qaadashada (Decision Point)”ayuu yiri C/raxmaan C/shakuur.
Halkan hoose ka akhriso Sharaaxada uu C/raxmaan C/shakuur ka bixiyay geeddi socodka deyn cafinta:-
Valueimpression Placeholder
Waxaan ugu hanbalyeynayaa xukuumadda guusha ay gaartay oo ah in Soomaaliya ay ka soo gudubtay wejigii seddexaad ee geeddi socodka dayn cafinta. Laakiin waxaan marna habooneyn in ay madaxdu si ula kac ah dadweynaha u marin habaabiso.
Waxey hoggaanka dowladda iyo inta la socota geeddi socodka deyn cafinta ee Soomaaliya iyo ajnabiba leh ogyihiin in aysan jirin deyn Soomaaliya laga cafiyey, ee keliya laga soo gudbay imtixaankii wejigii seddaxaad ee geeddi socodka deyn cafinta oo la soo gaaray marxaladdii go’aan qaadashada (Decision Point).
Xukuumadda waxaa ku filan in an ku faanto una dabbaal degto hawsha ay ka soo qabatay si loo gaaro marxaladda go’aan qaadashada oo ah wejigii seddexaad ee deynt cafinta.
Waxaa weli dhiman marxaladdii dhammaystirka ama gunaanadka ( Completion point), taasoo ah marxaladda deynta lagu cafin doono, waa haddii aan ka soo baxno shuruudaha ku xiran marxaladdaas, waxeyna ugu yaraan qaadataa 3 sano ugu badnaan 16 sano.
Waxaa horay loo soo maray marxaladdii dib u soo noolaynta xariirka Hay’adaha Maaliyada Adduunka (Reengagement). Waxaa loo baahnaa dalku in uu dastuur yeesho, ku meel gaarkana ka baxo. Waxay dhacday 2012.
Waxaa xigay marxaladdii labaad ee 2012-16 oo la dhisay Hanti-Dhowr, Sharciga Bangiga Dhexe, Diiwaan Gelinta shaqaalaha rayidka, dhismaha Golaha Maaliyadda -Financial Governance Committee- (FGC), iyo ambaqaadka hawlaha kale ee barnaamijka ay shaqaalaha hay’adda lacagta Adduunka (IMF) ku dabagelayeen hawlaha dhimman ee loo yaqaannay Staff Monitoring Program (SMP).
Dowladda Federaalka ee N&N waxay soo gaarsiyeen geedi socodka hawlaha deyn cafinta marxaladdii seddaxaad. Ka sokow in ay dhammeystireen hawlihii ay qabyada uga tagtay dowladdii ka horraysay, waxa ugu muhiimsan ee ay dowladdani qabatay waa in ay dhamaystirtay inta badan sharciyada ka harsanaa SMP, in ay kordhisay dakhliga dowladda, in ay diyaarisay Istiraatiijiyada dhimista faqriga iyo in ay IMF, Baanka Adduunka iyo Baanka Afrika daymihii ay dawlada ku lahaayeen u heshay dalal kala wareega daymahaas.
Hay’adaha IMF, Baanka Adduunka iyo Baanka Afrika deyntooda ma cafiyaan. Haddaba si ay hay’adahan seddaxda oo aan la’aantood tillaab la qaadi karin deyntooda looga lug baxo, hawlaha deyn cafintana dowladda Soomaaliyana kala shaqeeyaan ayey qasab noqotay in marka hore iyaga deyntooda la gudo.
Isku darka lacagta uruurtay ee ay nagu leeyihiin seddaxdan hay’adood waa ku dhowaad $800 Malyan. Soomaaliya siddeed boqol oo malyan oo doolar ma iska bixin kartaa? Jawaabtu waa maya, Haddaba sidee loo bixiyey?
Dowladaha Norway, Ingiriiska, Talyaaniga iyo Midowga Yurub ayaa Soomaaliya u sameeyey deyn wareejin oo macnaheedu yahay in ay iyagu bixiyeen deyntii ay Baanka Adduunka, iyo Baanka Afrika nagu lahaayeen, dawladahuna ay Soomaaliya ku leeyihiin dayntii ay naga siiyeen labada Banki, taasoo weliba dulsaar siyaado ah ugu jiro.
Hay’adda lacagta aduunka IMF, ma helin dowlad ama dawlado daynteeda ka bixiya Soomaaliya, laakiin dowladda Ingiriiska ayaa IMF kala shaqaysay in dawladaha xubnaha ah IMF oo 100 dawladood gaaraya ay qaaramaan deyn wareejin Soomaaliya loo sameeyo, taasoo ay dowlad walba bixisay qaybteeda. Ogow dowladaha naga guday daynta IMF way nagu leeyihiin sida kuwii naga guday labada Banki ee Adduunka iyo Afrika.
Waxa maanta la gaaray waa go’aan qaadashadii deyn cafinta, oo macnaheedu yahay waxaan ka soo lug baxnay daymihii Baanka Adduunka, IMF iyo Baanka Afrika, waana arrin mudan in la soo dhoweeyo, dowladduna ay ku faani karto, laakiin faanoolee weli far kama qodna.
Marxalada dhammaystirka ama gunaanadka (Completion Point)
Mar haddii daymihii Baanka Aduunka, IMF, iyo Baanka Afrika si wareejis ah uga soo lug baxnay waxay seddaxdaan hay’adood dalkeenna kala shaqaynayaan sidii deynta dhimman oo gaaraysa $4.4 Bilyan noolaga cafin lahaa, taasoo ah Marxalada Dhammaystirka ama Gunaanadka (Completion Point)
Waxaa dawlada Soomaaliya laga rabaa in sharciyadii ay samaysay dhaqan geliso iyo in ay meel mariso qorshihii faqri dhimista, iyo in dakhliga sii kordhiso, xasiloonida siyaasadeed ee dalkana ka shaqayso. Ogow marxaladihii hore waxaa la iska rabay in sharciyada la sameeyo, qorshayaashana la dejiyo. Marxaladdan waxaa la iska rabaa in la meelmariyo oo la fuliyo.
Haddii seddaxda sano ee soo socota ay IMF, Baanka Adduunka iyo Baanka Afrika ku qancaan hawl fulinta hawlaha Dowladda Federaalka ah laga rabo, waxey ka codsan doonaan hay’adaha iyo dowladaha deynta ku leh Soomaaliya in ay ka cafiyaan lacagtooda.
Hay’adaha lacagta nagu leh waxaa ka mid ah Sanduuqa Lacagta Carbeed, Arab Monetary Fund (AMF), Sanduuqa Carabta ee Dhaqaalaha iyo Horumarinta Bulshada, Arab Fund for Economic and Social Development (AFESD), Sanduuqa OPEC Horumarinta Caalamiga ah, OPEC Fund for International Development (OFID), Sanduuqa Caalamiga ah ee Horumarinta Beeraha, International Fund for Agricultural Development (IFAD)
Waxaa kaloo deynta ugu badan Soomaaliya ku leh wadammada ku jira Naadiga Baaris, (Paris Club) oo ay ugu dayn badanyihiin Maraykanka, Ruushka, iyo Talyaaniga. Waxaa kaloo jira wadammo aan ku jirin Naadiga Baaris ee ay ka midyihiin Aljeeriya, Bulgaariya, Ciraaq, Liibiya, Roomaaniya, Sacuudiga, Kuwayt, iyo Imaaraatka.
Hoggaanka dowlada waxaa ku filan in ay sheegtaan hawsha ay qabteen weliba si tawaaduc iyo run sheeg leh. Laakiin waxaa xishood darri ah in deyn la kala wareejiyey lala meel dhigo in Soomaaliya dib u xorowday. Waxaa iyadana masuuliyad darri ah in safar dheer oo weli socdkiisu dhimman yahay, laakiin saadaashiisu wanaagsan tahay, dadwaynaha lagu siro lagana dhigo in uu soo idlaaday.
Guusha si ay mid qaran u noqoto waa in laga abaal naqo hawlihii ay dowladihii hore ka soo qabteen, lagana run sheego caqabadaha harsan, si tawaaduc lehna loo sheego waxa uu hoggaanka markaa jooga qabtay.
Qaramadda Midooway 27ka Maarso 2020 Wasiirkii hore ee Qorsheynta iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Soomaaliya Cabdiraxmaan Caynte ayaa qoraal uu soo dhigay bartiisa facebook kula wadaagay shacabka xog ku saabsan barnaamijka deyn-cafinta Soomaaliya, oo uu ka mid ahaa dadkii soo billaabay. Hoos ka aqriso qoraalka.
Bismillah,
Waxaan guud ahaan ummadda Soomaaliyeed, gaar ahaan Dowladda Federaalka ah ugu hambalyeynayaa guusha laga gaaray barnaamijka cafinta deynta/amaahda lagu leeyahay Soomaaliya. Waa guul ballaaran oo usoo hoyatay dalka iyo dadka, waxaana bogaadin mudan intii kasoo shaqeysay.
Waxaase biyo kama dhibcaan ah in barnaamijkaas loo fahmo sida uu yahay, geeddi socodka uu soo maray iyo yoolka uu tiigsanayo. Maadaama aan kamid ah ahaa masuuliyiintii qaybta ka aheyd wada xaajoodkii ugu horreeyay ee dayn cafiska, sannadkii 2015, waxaan jecleystay inaan xogtan ummadda la wadaago.
1. Soomaaliya waxaa lagu lahaa lacag kor u dhaafay 5.2 bilyan oo dollarka Mareykanka ah, waxaana ku lahaa labaatameeyo dal iyo bangiyo caalami ah. In ka badan kala bar lacagtaas waa dulsaarka amaahda (interest of principle).
2. Marka laga soo tago bangiyada lacagtaas nagu leh oo kala ah: World Bank, IMF, AfDB iyo IsDB, waxaa jira dhowr iyo labaatan dal oo lacagtaas badankeed aan uga amaahannay agab (isugu jira hub iyo saanad kale) iyo lacag caddaan ah. Dalalkaas waxay ku mideysan yihiin Naadiga Paris Club.
3. Sannadkii 2015-kii ayay IMF iyo World Bank go’aansadeen in Soomaaliya buuxisay shuruudaha barnaamijka Dalalka Deyntu Ragaadisay ee Misana Saboolka ah (Highly Indebted Poor Countries ama HIPC). Barnaamijkaas waxaa udub dhexaad u ah Barnaamijka Korjoogteynta Dhaqaalaha (Staff Monitoring Program) kaas oo ah imitixaan aad u adag oo loo maro dhabbaha cafinta amaahda.
4. Tan iyo 2016-kii, Soomaaliya waxay 4 goor ku baastay imitixaankaas, waana sababta keentay in ugu dambeyn shalay la gaaro yool dhexaadka loo yaqaanno “Decision Point” oo ah meesha ay IMF iyo World Bank ku qaataan qaraarka ah inay naga cafiyaan dulsaarka amaahda. Soomaaliya waa dalkii 37-aad ee gaara yoolkaas.
5. Balse, imtixaanka ka sokow, qaraarka IMF & World Bank waxaa fududeeyay dayn ku meel gaar ah (bridge loan) oo ay na siiyeen dhowr dal oo ay ugu horreeyaan Norway iyo UK. Dayntaas waxaa lagu bixiyey dulsaarka amaahda.
6. Amaahda soo hartay waxaa go’aankeeda gaari doona dalalka ku bohoobay naadiga Paris Club, waxayna sida lagu wado oggolaan doonaan inay Soomaaliya ka cafiyaan deynta ay ku leeyihiin, waase haddii Soomaaliya ku baasto imitixaanno horleh, kana adag kuwii hore.
7. Muddada uu imtixaankaas soconayo waa ugu yaraan 3 sano, waxayse qaadan kartaa in ka badan 10 sano! Haddii lagu baaso imtixaankaas, Soomaaliya waxay gaareysaa yoolka ugu muhiimsan ee barnaamijka, oo ah midka loo yaqaanno “Completion Point” ama “Barta Dhammeystirka”.
8. Marka ay dalalkaas cafiyaan deyntooda oo dhan, wali waxaa Soomaaliya ku haraya 557 million oo la rabo inaan annagu iska bixinno.
9. Dalal badan oo ay Mozambique iyo Sri Lanka ugu horreeyaan ayaa, markii laga cafiyey amaahda kaddib, waxay ku qarqameen amaah horleh oo ay inteeda badan ka qaateen China. Dhabbahaas waxaa imminka ku socda Kenya iyo Itoobiya. Amaahda laga qaato China masoo marto bangiyada caalamiga ah, waana mid ay shuruuddeedu sahlan tahay.
10. China waxay dhowrkii sano ee lasoo dhaafay la wareegtay dekedda ugu weyn Sri Lanka iyo airport ka caasimadda Mozambique, kaddib markii dalalkaas iska bixin waayeen amaahda bilaa xuduudda ah ee China.
Haddaba, maxaan ka baran karnaa casharkaas?
Haddii nalaka cafiyo deynta oo dhan, inaanan mar kale lagu degdegin deyn cusub oo culeys ku noqon doonta jiilka dambe, isla markaana dhantaali doonta horumarka dalka.
Wabillahi Towfiiq,
Muqdisho 27ka Maarso 2020 Xafiiska Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ayaa xaqiijiyay in shaqaale ka mid ahaa qandaraaslayaasha ka howlgalla xerada Xalane laga helay cudurka coronavirus (COVID-19). Wasiirka caafimaadka Soomaaliya, Drs. Fowsiyo Abiikar ayaa sidoo kale xaqiijiyay kiiskaan, iyadoo sheegtay inuu yahay shaqaale ajnebi ah oo soo maray waddamo uu cudurka si aad ah ugu faafay.

Qofka laga helay cudurka ayaa ku jiray karantiil sideed maalmood kahor ogaanshaha cudurka, waxaana uu noqday qofkii ugu horeeyay ee ay kasoo muuqdeen caalamadaha cudurka, marka loo eego saddexda qof ee xanuunka laga helay gudaha Soomaaliya.

Wasiirka caafimaadka waxay sheegtay in dalka dibadiisa lagusoo xaqiijiyay natiijada baaritaanka islamarkaana dowladda aysan weli ku guulaysan inay hesho sheybaarka lagu baaro cudurkaan.

WARARKA MAANTA 26ka Maarso 2020

Su’aallaha Maanta: Meeqo sanno ayaa shacabka lagu maameelinayaa deyntii waa la cafiyey ayadoo wax lacag Soomaali aysan dalka ka dhex shaqayn? Maxay taha lacag ay xukuummadda fashalntay ku dhex isticmaasho #Muqdisho? Yaa ciidanka Ethiopia ogolaaday inay Soomaaliya dib u soo galaan si ay u gumaadaan shacabka Soomaaliyeed Ma Madaxweyne Farmaaajo “Been-Hawaas” mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse guddoomiyaasha labada aqal ee sharci-dejinta uga hadlin ciidanka Ethiopia ee sida sharci-darro ah ku soo galay Gedo iyo meelo kale? Maxaa ka dhacay Jaamacada Carabta? Yaa ciidanka Ethiopia dalka Soomaaliya soo geliyey? Yaa xuli doona xildhibaanadaa alabada aqal 2021? Yaa noqon doona Madaxweynaha Soomaaliya 2021? Yaa dalka Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas” Mise Khaa’inul Waddan Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse laba aqal ee dalka u dhammaystiri waayeen dastuurka dalka muddadii 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxaase Waaaradda Maalliyadda dalka ay u soo taabi weysay lacag Soomaali muddo 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxuuse qaban karaa argagixiye maal-galiye Fahad Yaasiin oo umaleeyey inuu ka takhalusi karo siyaasiyiin Hawiye ee aadka ugu biyo-diiday hab dhaqanka xun ee uu ka dhex wado Hawiye? Maxayse u diidan yihiin in Gobalka Banaadir Iyo Caasimadda Muqdisho hesho xuquuqdeed aasaasiga ah sida goballada kale ee dalka? Yaa diidan xuquuqda gobalka Banaadir Ma Farmaajo mise Kheyre? Maxayse labadii horee ee Madaxweynaaysha ahaa u diideen in xuquuqda Gobalka Banaadir Iyo caasimadda Muqdisho siiyaan markii ay ahaayeen Madaxweynayaasha waa Madaxweyne Mudane Shiih Shariif Iyo Madaxweyne Xassan Garbuurte? Ha Wiqleyso! 

Muqdisho 26ka Maarso 2020 Soomaaliya ayaa gaartay marxaladdii koowaad ee dadaalka ay dooneyso in deynta looga cafiyo, taasi oo loo yaqaan Decision Point, oo macnaheedu yahay inay u qalanto in deynta-laga cafiyo, sida lagu sheegay qoraal kasoo baxay IMF iyo Banka Adduunka.

Soomaaliya ayaa hadda billaabeysa safarka iyo dadaalka ay ku dooneyso inay ku gaarto marxaladda labaad ee deyn-cafinta oo loo yaqaan Completion Point, taasi oo qaadan kartaa sanado saddex sano, si si-buuxda looga cafiyo deynta ay ku leeyihiin deyn-bixiyayaasha caalamiga ah.

“Deyn-cafinta waxay Soomaaliya ka dhigi doontaa inay dadkeeda u sameyso is-beddel waara, ayada oo u ogolaaneysa in deynta lagu leeyahay oo ah 5.2 bilyan dollar laga dhigo 557 milyan, marka ay gaarto marxaladda Completion Point muddo saddex sano gudaheed ah,” ayaa lagu yiri qoraal wadajir ah oo kasoo baxay hay’adda lacagta adduunka ee IMF ee Banka Adduunka.

Si kastaba, marxaladda ay hadda gaartay Soomaaliya ayaa u ogolaaneysa inay hesho fursad ay maal-gelin uga hesho barnaamijka horumarinta caalamiga ah ee Banka Adduunka ee loo soo gaabiyo (IDA), iyo la shaqeynta garabyada kala duwan ee Banka Adduunka. Waxay sidoo u ogolaaneyso Soomaaliya inay hesho deymo cusub.

Valueimpression Placeholder

IMF iyo Banka Adduunka ayaa sheegay in Soomaaliya ay sameysay xasilooni iyo is-beddelo dhaqaale, qorshe lagu yareynayo saboolnimada, iyo is-beddelo lagu xoojinayo xasiloonida miisaaniyadda.

“Si Soomaaliya u gaarto maraxaladda uga dambeysa ee Completion Point, IMF iyo Banka Adduunka waxay sii wadi doonaan inay mas’uuliyiinta Soomaaliya siiyaan caawimaadda farsamo iyo midda siyaasadeed ee ay u baahan yihiin si ay ugu guuleystaan hadafyadooda,” ayaa lagu yiri qoraalka.

Marxaladda ay hadda Soomaaliya gaartay ee Decision Point ayaa soo socotay sanado badan, oo kasoo billaabatay dowladdii Xasan Sheekh.

Dowladda Soomaaliya ayaa saddexdii sano ee tagtay shacabka u sheegeysay in bishan laga cafinayo deynta, taasi oo ah arrin aan sax ahayn, waxayna hadda un buuxisay marxaladdii koowaad ee u qalmidda deyn-cafin, sida ku cad qoraalka IMF iyo Bankiga Adduunka. Si Soomaaliya looga cafiyo deynta, waa inay dhameystirtaa marxaladda Completion Point

Raskaanbooni 26ka Maarso 2020  Waxaa galabta qarax miino loogu xiray lagu dilay guddoomiyihii deegaanka Raaskambooni ee gobolka Jubbada Hoose iyo qaar ka mid ah ilaaladiisa.

Allaha u naxariistee Cabdullahi Diiriye Cabdi ayaa xilliga uu qaraxaasi haleelay ka baxay deegaanka Kulbiyow ee isla gobolka Jubbada Hoose, halkaas oo sida la sheegay uu maalmihii lasoo dhaafay u joogay xalinta khilaaf soo kala dhex galay maamulka deegaankaas.

Masuulkaas ayaa xilliga la qarxiyey waxa uu kusii jeeday deegaanka Raaskambooni oo mudo sagaal sano ah uu guddoomiye ka ahaa, kaas oo dhanka koonfureed uga beegan magaalada Kismaayo ee xarunta gobolka Jubbada Hoose.

Mas’uuliyiin ka tirsan maamulka Jubbaland ayaa sheegay in sida lagu ogaaday baaritaano hor dhac ah, qaraxa lagu guddoomiyaha uu ahaa miino lagu aasay wadada, isla markaana ay socdaan baaritaano ku aadan cidii ka dambeysay qaraxaa

Cabdullaahi Diiriye ayaa aad ugu dhawaa Madaxweynaha Jubbaland Axmed Maxamed Islaam (Axmed Madoobe) oo intii maamulkiisu jiray ay isla shaqeynayeen.

Ururka Al-Shabaab ayaa sheegtay mas’uuliyadda qaraxa lagu dilay guddoomiyihii deegaanka Raaskambooni ee gobolka Jubbada Hoose, waxayna sheegeen in ay la dileen seddax askari oo ilaaladiisa ka mid aheyd.

Jubbaland ayaan weli war rasmi ah kasoo saaray dilka guddoomiyihii u qaabilsanaa deegaanka Raaskambooni ee gobolka Jubbada Hoose.

Hay’adda Xuquuqda Aaadanaha 26ka Maarso 2020 Tan iyo markii ay dowladda Soomaaliya 28-kii bishii January shaacisay in uu Cabdirashiid Janan ka baxsaday xabsi ah ku hayeen, waxaa isasoo tareysay hadal-heynta ku saabsan sida ay arrintaas ku dhacday.

Mar uu Janan qudhiisa la hadlayay BBC-da wuxuu sheegay inay jiraan “dad ku caawiyay tallaabadaas”, laakiin uusan magacaabeynin.

Hay’adda u doodda xuquuqda aadanaha(Human Rights Watch) ayaa soo saartay warbixin ay diiradda ku saareyso su’aalo badan oo ku gadaaman baxsashada Cabdirashiid Xasan Cabdinuur, oo loo yaqaanno “Cabdirashiid Janan”.

Warbixinta ayaa lagu soo bandhigay eedeymo ka dhan ah Janan iyo dhaliil loo jeediyay dowladda Federaalka Soomaaliya.

Valueimpression Placeholder

Inkastoo dowladda Soomaaliya ay shegetay inuu ka baxsaday Cabdirashiid Jsanan, haddana waxay caddeysay inay ku howlan tahay dib usoo qabashadiisa.

Hay’adda Amnesty International, oo iyana safka hore uga jirta ururrada u dooda xuquuqda aadanaha, ayaa sidoo horay u muujisay walaaca ay ka qabtay baxsashada siyaasigan ku eedeysan dambiyada, iyadoo dalbatay in la xaqiiqiyo dib usoo xiristiisa.

Maamulka Jubbaland, oo dhankiisa sharci darro ku tilmaamay xarigga wasiirkooda amniga, ayaa soo dhaweeyay inuu xorriyaddiisa dib u helay.

Human Rights Watch waxay qormada ku saabsan Cabdirashiid Janan ku soo bandhigtay su’aalo iyo Jawaabahooda macquulka ah.

Su’aalaha HRW, oo dhammaantood la xiriira sida ay dowladda Federaalka Soomaaliya u maareysay xarigga Cabdirashiid Janan, waxaa ka mid ah:

Waligiis si rasmi ah dacwad ma loogu soo oogay? Maxay u jiri waysay tallaabo kale oo ay maxkamadda qaaddo, kaddib dhageysigii ugu horreeyay ee dacwaddiisa? Maxaa loogu hayay xabsi aan rasmi ahayn? Siduuse ku baxsaday?

Waxay hay’addu sheegtay in dhammaan su’aalahan ay u baahan yihiin baaritaan iyo jawaabo ku habboon.

Dowladda Soomalaiya wali wax war ah kama soo saarin hadalkan u dambeeyay ee ka sooo yeray hay’adda.

Human Rights Watch ayaa qormadeeda ku sheegtay in maxkamadeynta qof noocaas ah ay u baahan tahay farsamo sharciyeysan, khibrad iyo dad waayo aragnimo u leh kiisaska noocaas ah, iyadoo sheegtay in waxyaabahaas oo dhan aysan Soomaaliya lahayn xilligan.

Waxyaabaha kale ee aan laga heli karin Soomaaliya marka dacwad lasoo oogayo ayey ku qeexday jiritaan la’aanta hannaan khaas ah iyo ilaalinta dadka dhibbaneyaasha ah.

“Markhaatiyaasha iyo dhibbaneyaasha ayaan inta badan amnigooda la sugin, sidoo kalena waxaa khatar ku jira shaqaalaha waaxda caddaaladda”, ayaa lagu yiri warbixinta HRW.

Jawaabaha macquulka u ah Soomaaliya

HRW ayaa sheegtay inay jiraan waddooyin u furan dowladda Soomaaliya, haddii ay dhab ka tahay inay maxkamadeyso dadka la eedeynayo sida Cabdirashiid Janan.

Sida ay qormadeeda ku sheegtay hay’addu, Sanadkii lasoo dhaafay, dowladda federaalka Soomaaliya waxay magaalada caasimadda ah ka abuurtay maxkamad iyo xabsi. Waxay ujeeddada loo dhisay ahayd in lagula tacaalo dadka loo heysto falalka la xiriira kooxda hubeysan ee al-Shabaab, kuwaasoo laga soo weecinayo maxkamadaha milatariga, loona soo wareejinayo kuwa rayidka.

Taageradii ugu horreysay ee dhinaca beesha caalamka waxaa diiradda lagu saaray dhismaha awood caddaaladeed oo lagu wajaho dambiyada la xiriira dhinaca amniga iyo sidoo kale tababarista howl-wadeennada.

Dhanka kalena, xafiiska Madaxa Caddaaladda ee Soomaaliya wuxuu fadhi ku sameystay maxkamadaha racfaanka iyo maxkamadaha heerka gobol, si uu dacwado ugu qaado dadka galay dambiyada waaweyn.

Iyadoo ay intaasi jirta ayaa HRW waxa ku talisay “sidii loo dhisi lahaa qeybo khaas ah, khibrad ku dhisantahay, oo qabilsanaada islamarkaana baaritaan ku sameeya, dacwadona kusoo ooga dadka lagu tuhmo dambiyada dagaal, kuwa ka dhanka ah bani’aadannimada iyo waliba tacaddiyada kaleba”

“Tani waxay wax lagu farxo u ahaan lahayd dhibbaneyaasha iyo qoysaskooda, kuwaasoo arki lahaa kuwa la tuhunsan yahay, sida Cadirashid Janan, oo ugu dambeyn caddaaladda la horkeenay”, ayay sii raacisay HRW.

Kaalintii uu Janan ku lahaa Dagaalkii Beledxaawo

Wax yar kaddib markii uu Cabdirashiid Janan ka baxsaday xabsiga ay ku heysay Dowladda Soomaaliya, wuxuu hormuud ka ahaa dagaalkii ciidamada dowladda federaalka Soomaaliya iyo kuwa maamulka Jubbaland ku dhex maray degmada Beledxaawo ee gobolka Gedo.

Mar uu BBC-da uga warramayay qaabkii uu xabsiga uga soo baxsaday, ayuu sheegay inuu ku sugnaa Beledxaawo uuna abaabulayay dagaal lagula wareego degmooyin ka tirsan Gedo.

Labadii bishan March ayey isku dhaceen ciidamo ka kala tirsan labada dhinac, kuwaasoo in muddo ah is horfadhiyay.

Dagaalkaas oo khasaare dhaliyay ayaa markii dambe kusoo gaba gaboobay in ciidamada dowladda federaalka ay la wareegeen magaalada iyo inta badan goobihii lagu dagaallamayay.

Dadaalka ku aaddan dib usoo qabashada Cabdirashiid Janan

Dolwadda Soomaaliya ayaa horay u sheegtay inay aaminsan tahay in janan uu ku sugan yahay gudaha dalka Kenya.

Hay’adda caalamiga ah ee u doodda xuquuqda aadanaha ee Amnesty International ayaa dowladda Kenya ka dalbatay inay xirto Cabdirashiid Janan, kaddibna ku wareejiyo dowladda Federaalka Soomaaliya.

Amnesty ayaa sheegtay in Janan uu ku eedeysan yahay “xadgudubyo waaweyn” oo ka dhan ah xuquuqul-insaanka, loona baahan yahay “inuu caddaaladda Wajaho”.

Sidoo kale dowladda Federaalka Soomaaliya, oo dadaal ugu jirta dib usoo qabashada Cabdirashiid Janan ayaa codsatay in lo soo gacan galiyo.

Taliska booliska Soomaaliya oo war-saxaafadeed soo saaray 4-tii bishii February ayaa dowladda Kenya ka daladay inay usoo xiraan Jajan, waxayna sidoo kale codsi u direen booliska adduunka ee INTERPOL, kuwaasoo ay weydiisteen inay ka caawiyaan sidii dib loogu soo gacan galin lahaa.

Laakiin dowladda Kenya kama jawaabin labada dalab midna.

W/Q: Cabdishakuur Casoowe

BBC Somali

Maamulka Dowladda Jubbaland  26ka Maarso 2020 Madaxweyne ku xigeenka 1-aad ee maamulka Jubaland Maxamuud Sayid Aadan ayaa wada-hadal kula jira dowladda federaalka Soomaaliya, sida ay noo sheegeen ilo wareedyo lagu kalsoon yahay oo ku sugan Nairobi.

Maxamuud Sayid Aadan oo dhowrkii maalmood ee la soo dhaafay ku sugnaa Nairobi ayaa joojiyay dhaq dhaqaaqyadii gobalka Gedo kadib markii is qilaafeen isaga, Cabdirashiid Janan iyo wasiir ku-xigeenkii arimaha gudaha ee dowladda horey isugu dhiibay.

Warar ay heshay Caasimada Online ayaa sheegayaa in Maxamuud Sayid Aadan uu telephone kula hadlay masuuliyiin ka tirsan madwxtooyada Soomaaliya iyo kuwa gobalka Gedo waxayna wararku intaas ku darayaan in is faham ay gaareen dhinacyada wadahadlay.

“Waxaa dhici kartaa in uu dhawaan uu yimaado Muqdisho waxaana jira is faham qabyo ah oo la gaaray,” ayuu yiri sarkaal ka tirsan Villa Somalia oo aan la hadalnay.

Wadahadalkaan ayaa waxaa wada ama wakiil uga ah dowladda Soomaaliya taliye ku xigeenka NISA Cabdullahi Kulane iyo guddoomiye ku xigeenka Gedo Macalimow kuwaas oo kuwada sugan Gedo.

Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa dhowrkii bil ee la soo dhaafay culeys saartay maamulka Jubbaland kaas oo sababay in mas’uuliyiinta qaar is dhiibaan qaarkoodna ay u baxeen dhinaca dalka Kenya.

Muqdisho 26ka Maarso 2020  Taliyaha qeybta 60-aad ee ciidanka Xoogga dalka Soomaaliyeed, Sareeya Guuto Maxamed Sheekh Cabdullaahi oo booqday deegaanka Deynuunaay ee gobolka Baay oo shalay ay ku dagaalameen ciidamada dowladda iyo dagaalyahannada Xarakada Al-Shabaab ayaa ka warbixiyey xaaladda deegaankaasi.

Ugu horreyn wuxuu sheegay in xaaladdu ay dagan tahay, islamarkaana ciidamada dowladda iyo kuwa Koonfur Galbeed ay howlgallo amni xaqiijin ah ka wadaan halkaasi.

Sidoo kale wuxuu guullo ka sheegtay dagaalladii shalay ka dhacay deegaanka Deynuunay, kadib markii ay weerar culus ku qaaday kooxda Al-Shabaab.

Maxamed Sheekh Cabdullaahi ayaa tilmaamay in ciidamada dowladda ay ka war hayeen xogta weerarkaasi, islamarkaana ay ka hortageen, sida uu hadalka u dhigay.

Valueimpression Placeholder

Taliyaha qeybta 60-aad ee ciidanka Xoogga dalka ayaa intaasi ku sii daray in halkaasi ay ku dileen illaa 12 xubnood oo ka tirsanaa Xarakada Al-Shabaab.

Ugu dambeyn wuxuu hoosta ka xariiqay inay laba jibaari doonaan dhaq dhaqaaqyada milatari ee Al-Shabaab looga saarayo gobollada Baay & Bakool ee K/ Soomaaliya.

https://www.youtube.com/watch?v=VHF9hPz8W_E

WARARKA MAANTA 25ka Maarso 2020

Su’aallaha Maanta: Yaa ciidanka Ethiopia ogolaaday inay Soomaaliya dib u soo galaan si ay u gumaadaan shacabka Soomaaliyeed Ma Madaxweyne Farmaaajo “Been-Hawaas” mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse guddoomiyaasha labada aqal ee sharci-dejinta uga hadlin ciidanka Ethiopia ee sida sharci-darro ah ku soo galay Gedo iyo meelo kale? Maxaa ka dhacay Jaamacada Carabta? Yaa ciidanka Ethiopia dalka Soomaaliya soo geliyey? Yaa xuli doona xildhibaanadaa alabada aqal 2021? Yaa noqon doona Madaxweynaha Soomaaliya 2021? Yaa dalka Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas” Mise Khaa’inul Waddan Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse laba aqal ee dalka u dhammaystiri waayeen dastuurka dalka muddadii 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxaase Waaaradda Maalliyadda dalka ay u soo taabi weysay lacag Soomaali muddo 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxuuse qaban karaa argagixiye maal-galiye Fahad Yaasiin oo umaleeyey inuu ka takhalusi karo siyaasiyiin Hawiye ee aadka ugu biyo-diiday hab dhaqanka xun ee uu ka dhex wado Hawiye? Maxayse u diidan yihiin in Gobalka Banaadir Iyo Caasimadda Muqdisho hesho xuquuqdeed aasaasiga ah sida goballada kale ee dalka? Yaa diidan xuquuqda gobalka Banaadir Ma Farmaajo mise Kheyre? Maxayse labadii horee ee Madaxweynaaysha ahaa u diideen in xuquuqda Gobalka Banaadir Iyo caasimadda Muqdisho siiyaan markii ay ahaayeen Madaxweynayaasha waa Madaxweyne Mudane Shiih Shariif Iyo Madaxweyne Xassan Garbuurte? Ha Wiqleyso! 

Muqdisho 25ka Maarso 2020 Wasaaradda caafimaadka xukuumadda federaalka ayaa maanta markale soo saartay fariin ku aadan dadka safraya, gaar ahaan kuwa ku socdaalaya dhulka ama badda, maadaama la joojiyey duulimaadyada caalamiga.

Qoraalka ka soo baxay wasaaradda ayaa waxaa talooyin caafimaad loogu jeediyey dadka Soomaaliyeed ee u safraya dalka dibaddiisa.

Ugu horreyn wasaaradda ayaa muwaadniinta Soomaaliyeed ka dalbatay in aysan u safrin wadamada uu sida daran u saameeyey caabuqa Corona.

Sidoo kale waxa ay ku baaqday in qofka uu dib u dhigo safarada gudaha, haddii uu isku arki calaamadaha hargabka, sida qadho, qunfac ama diif.

Ugu dambeyn wasaaradda caafimaadka ayaa dadka Soomaaliyeed ka dalbatay in aaney is-gacan qaadin, si looga hortago faafitaanka cudurka Coronavirus.

Dowladda Soomaaliya ayaa wadda dadaallo guud oo lagula dagaalamayo cudurkaan, iyadoo xalay qalab muhiim ah ka guddoontay safiirka Shiinahau jooga Soomaaliya.

Mudug 25ka Maarso 2020 Wararka imaanaya gobolka Mudug ayaa sheegaya in saacadihii la soo dhaafay iska hor imaad u dhexeeyey maleeshiyaad hubeysan iyo ciidanka ammaanka maamulka Puntland uu ka dhacay waqooyiga degmada Gaalkacyo ee xarunta gobolkaasi.

Dagaalka ayaa yimid, ka gadaal markii kooxda maleeshiyada ah ay rasaas ku fureen gaari ay la socdeen taliye ku xigeenka xabsiga waqooyiga Gaalkacyo iyo ilaaladiisa.

Wararka ayaa sheegaya in maleeshiyaadka hubeysan ay doonayeen inay xoog ku soo furtaan nin maxbuus ah oo la sheegay inuu ku dhex xanuunsaday xabsiga, kaas oo la socday gaariga la rasaaseeyey, lana rabay in lagu geeyo xarun caafimaad, si loogu dabiibo.

Kooxda weerarka fulisay ayaa sidoo kale wararku waxa ay sheegaan inay ay ehel la’yihiin ninka maxbuuska ah oo ay horay Puntland ugu xukuntay dil toogasho ah.

Valueimpression Placeholder

Inta la xaqiijiyey waxaa is-rasaaseyntaasi ku dhaawacmay illaa afar qof oo uu ku jiro taliye ku-xigeenka xabsiga waqooyiga magaalada Gaalkacyo ee gobolka Mudug.

Sidoo kale ilo lagu kalsoon yahay ayaa Caasimada Online u sheegay in ragga weerarka qaaday ay si xoog ah markii dambe ku kaxeysteen maxbuuska ay doon-doonayeen.

Dhinaca kale ma jiro illaa iyo hadda wax faah faahin ah oo saraakiisha laamaha amniga ay ka bixiyeen shaqaaqadaasi.

Xaaladda ayaa saaka degan, base ciidamada Puntland ayaa haatan xaafado ka tirsan waqooyiga Gaalkacyo ka wada howlgallo baaritaano ah.

Maamulka Dowladda Galmudug 25ka Maarso 2020 Madaxweynaha dowlad gobaleedka Galmudug Axmed Cabdi Qoor Qoor ayaa bilaabay inuu heshiis la galo xildhibaanada iyo dhamaan dadka diidan maamulkiisa.

Ilo-wareedyo lagu kalsoon yahay ayaa Caasimada Online u sheegaya in heshiis muhiim ah ay galeen Madaxweyne Qoor iyo Xildhibaano ka tirsan baarlamaanka Soomaaliya oo diidanaa doorashadii Dhuusarameeb.

Waxyaabaha ay dhinacyadu isku afgarteen ayaa waxaa kamid ah.

1) – In xildhibaanada mucaaradka ah ay ka qeyb galaan Caleema saarka madaxweynaha iyo ku-xigeenkiisa oo dhawaan la filayo in lagu qabto Dhuusamareeb.

2) – In dhinacyadu kawada shaqeeyaan danaha Galmudug ayna xildhibaanada ka qeyb qaataan dib u heshiisinta siyaasinta gobalka iyo hogaanka maamulka.

3) – Iyo madaxweyne Qoor Qoor oo Xildhibaanada u balan qaaday in uu kala shaqeyn doono sidii ay dib ugu soo laaban lahaayeen baarlamanka Soomaaliya oo lix bil kadib waqtigiisu dhamaanayo, lana filayo in dib looga soo doorto Galmudug.

Madaxweyne Qoor Qoor ayaa sidoo kale heshiis la galay Madaxweynihii ka horeeyay ee Xaaf waxaana la filayaa inuu xaliyo tabashada hogaanka Ahlu-Sunna, sida ay xaqiijiyeen ilo muhiim ah.

Masuuliyiin badan oo daneeya arrimaha Galmudug iyo guud ahaan Soomaaliya ayaa dhaq dhaqaaqyada Qoor Qoor ku tilmaamay mid isu keeni kara Galmudug meeshana ka saari kara dib u dhaca gobalka.

Gedo 25ka Maarso 2020 Maalmihii la soo dhaafay waxaa aad loo hadal haayay in ciidamo Itoobiyahaan ah ay ka soo gudbeen xadka Soomaaliya iyo Itoobiya islamarkaana ay soo gaareen gobalka Gedo.

Warar horu dhac ah oo laga helay ciidanka soo gaaray Gedo ayaa sheegaysa in ciidankaasi ay u badan yihiin ciidan Soomaali ah oo dhowaan tababar soo qaatay.

Wararku waxay intaas ku darayaan in ciidankaan ay yihiin dhalinyaro sanadkii hore loo qaaday dalka Eritrea islamarkaana ay hada soo dhameesteen tababarkìi waxaana lagu soo dhax daray askar Itoobiyaan ah.

Sababta ay ciidanka Itoobiya usoo raaceen ayaa lagu sheegay in ciidankaasi ay wataan hub culus oo ay mamnuuc tahay in Soomaaliya soo iibsato ama loogu deeqo maadaama ay saaran tahay cunaqabatayn dhanka hubka ah.

Ciidamada ayaa qaarkood Gedo ku soo bandhigay hubka ay dalka la soo galeen oo ah lidka diyaaradaha. Sidoo kale xogta ayaa sheegeysa in ciidankaan iyo kuwa Itoobiya ay u ruqaansan doonaan gobalka Jubada Dhexe oo ay si buuxda umaamulaan Al-Shabaab.

Wali dowladda Soomaaliya kama aysan hadlin ciidanka ajnabiga ah ee dalka soo galay iyo wararka sheegayo in ciidamo Soomaali ah qeyb ka yihiin ciidankaas ka soo gudbay xaduuda Itoobiya ee Gedo.

Maamulka Dowladda Puntland 25ka Maarso 2020 War ka soo baxay wasaaradda cadaalada Puntland ayaa lagu sheegay inay ka laabatay amaradii horay uga soo baxay ee ku aadanaa in la xiro maasjiyadda iyo dugsiyada lagu barto Qur’aanka Kariimka ee maamulkaasi.

Qoraalka wasaaradda ayaa lagu sheegay in arrintaan ay wadatashiyo kala sameysay Culimada iyo qeybaha bulshada, islamarkaana ay dib u eegis ku sameysay go’aankii hore, kadib talooyin ka yimid Culimada, Macalimiinta iyo mu’adimiinta.

Wasaaradda ayaa shaacisay in dhinacyadaasi ay isku raaceen in aan la xirin masaajidda balse laga shaqeeyo nadaafadda goobahaasi, si looga hortgago Coronavirus.

Sidoo kale wasaaradda ayaa intaasi ku dartay in la’isla gartay in gabi ahaan la xiro Musqulaha iyo meelaha lagu weesaysto, si loo ilaaliyo nadaafadda guud.

Valueimpression Placeholder

Puntland ayaa horay u soo saartay amaro lagu xirayo dhamaan goobaha waxbarashada iyo meelaha isu imaatinka dadka, si loo xakameeyo COVID19.

Soomaaliya ayaa horay ugu dhawaaqday in hal kiis oo ka mid ah xanuunkaan laga helay magaalada Muqdisho, gaar ahaan muwaadin Soomaaliyeed oo ka yimid dalka dibaddiisa.

Muqdisho 25ka Maarso 2020 Waxaa shalay ilaa maanta aad loo hadal hayaa xiisad ka dhalatay ciidamo la sheegay in lagu arkay guriga madaxweynihii hore ee Soomaaliya Shariif Sheekh Axmed, oo Madasha Xisbiyada Qaran iyo Wasaaradda Amniga Soomaaliya ay siyaabo kala duwan uga hadleen.

Madasha ayaa war-saxaafadeed ay soo saareen ku sheegay in la isku dayey in weerar gaadmo ah oo qorsheysan lagu qaado xarunta Madasha iyo hoyga madaxweynihii hore ee Soomaaliya mudane Shariif Sheekh Axmed ahna hogaamiyaha madasha xisbiyada qaran.

Hase yeeshee War kasoo baxay wasaaradda amniga ee xukuumadda Soomaaliya ayaa lagu sheegay in ay waxba kama jiraan yihiin eedeymaha ay Madasha Xisbiyada Qaran ku sheegeen qaar ka mid ah hay’adaha amniga ay abuubuleen weerar ka dhan ah Madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed.

Haddaba Caasimada Online ayaa la hadashay saraakiil amni oo ka tirsan booliska, waxna ka weydiisay sida ay wax u dhaceen, kuwaas oo sheegay in waxa dhacay oo dhan ay yihiin is-faham waa.

Sheekh Shariif wuxuu dagan yahay gurri ku yaalla agagaatka Bar Kontorool oo ku jira xayndaabka ay hay’adaha amniga ka ilaaliyaan Garoonka Aadan Cabdulle iyo guud ahaan Xerada Xalane.

Waxaa inta u dhaxaysa Xarunta UNDP iyo Isbaarada laga ilaaliyo u dhaxeeya Maqaayad habeenkii aad u camiran iyo Meel Jalaatada laga iibsado oo lagu magacaabo Gelato Divino.

Sida ay sheegeen booliska xilli saq dhexe ah ayaa halkaas waxaa habeenkii 22-ka March tagey ciidamo boolis iyo taliye la socday oo ujeedku ahaa in ay wax ka iibsadaan meheradaha ku yaalla aagaas.

Booliska ayaa Intaas ku daray in kadib warka uu gaaray guriga Sheekh Shariif oo ku yaallo meel u dhaw Xaruntii hore Xisbiga PDP (Peace and Development Party) ee Xasan Sheekh iyo Hay’adda CRD.

Ciidanka ilaaliya Sheekh Shariif ayaa kadib la sheegay inay dareemeen imaanshaha ciidamadan ayna ka shakiyeen, sidaasna dibedda uga soo baxeen, waxayna usoo dhaqaaqeen dhanka ay joogeen ee laamiga.

Si kastaba hab maamuuska Shariif dad kamid ah ayaa hor istaagay oo ka hortagay in dagaal uu meesha ka dhaco, waa sida saraakiisha amniga ay sheegeen.

Dhinaca kale, wasaaradda amniga ayaa si dadban ugu eedeysay Madasha Xisbiyada Qaran inay dhacdadan uga faa’iideysanayaan dano siyaasadeed.

Qoraalka ayaa lagu yiri  “DF waxay ka digeysaa ficillada xun iyo wararka been abuurka ah ee ay shakhsiyaad la garanayo ku doonayaan in ay dano siyaasadeed uga maacaashaan wararka aan sal iyo raadka toona lahayn” ayaa lagu soo gaba-gabeeyey war-saxaafadedkan oo goor dhaw kasoo baxay wasaaradda amniga ee xukuumadda Soomaaliya.”

Sweden 25ka Maarso 2020 In ka badan 30 qof oo dalka Sweden ugu geeriyootay cudurka Coronavirus ayaa waxaa la sheegay in ay ka mid ahaayeen dad Soomaaliyeed oo ku noolaa dalkaas.

Cabdiraxmaan Xudeyfi oo ah Weriye ku sugan magaalada Stockholm ee dalka Sweden ayaa laanta af-Soomaaliga ee VOA u sheegay in magaalada caasimadda u ah dalkaas ee Stockholm ay cudurka COVID-19 ugu geeriyoodeen in ka badan lix qof oo Soomaali ah.

Dadka ku nool dalka Sweden ee laga helay cudurka Coronavirus ayaa kor u dhaafaya laba kun oo qof, waxaana dhimashada lagu sheegay 33 ruux oo ay Soomaali badani ku jirto.

Tirada guud ee dadka Soomaaliyeed ee degan dalka Sweden ayaa lagu sheegay in ay gaareyso 90,000 oo ruux (Sagaashan kun), halka caasimadda dalkaas ee Stockholm Soomaalida degan lagu qiyaasay 30,000 oo qof.

Warbixin xalay kasoo baxday dhakhaatiirta dalkaas ayaa lagu sheegay in dadka qaba xanuunkaas ay ku badanyihiin xaafadaha ay deganyihiin dadka Soomaalida ah ee ku nool Stockholm, iyadoo arintaas oo aaneynayo wacyi gelin la’aan jirta.

Muqdisho 25ka Maarso 2020 Diyaarad sida qalab caafimaad iyo dawooyin loogu tala-galay ka hor-tagga yo in lagula tacaalo cudurka Coronavirus ayaa caawa kasoo degtay garoonka Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho.

Qalabkan ayaa waxaa qaar ka mid ah dalalka Afrika oo ay ku jirto Soomaaliya ugu deeqay Jack Ma, oo ah aas-aasaha shirkadaha Alibaba, sidoo kalena ah ninka ugu taajirsan dalka Shiinaha oo cudurkan saf-mareenka ku noqday dunida uu kolkii hore ka dillaacay.

Maxamed Siciid Cabdullaahi, Wasiir ku-xigeenka wasaaradda Caafimaadka iyo daryeelka Bulshada, Maxamed Saciid Cabdullaahi, ayaa safiirka Shiinaha ee Soomaaliya Qin Jian, kala wareegay deeqda.

Gargaarka ayaa waxaa qayb ka ah qalabka dadka looga baaro cudurka Coronavirus iyo qalabka ay isticmaalaan dhaqaatiirta ka howl gala xarumaha caafimaad iyo goobaha lagu baaro dadka looga shakiyo Caabuqa.

Maamulka Dowladda Puntland 25ka Maarso 2020 Madaxweynaha dowlad goboleedka Puntland Siciid Cabdulaahi Deni , ayaa safar aan la shaacin wuxuu muddo todobaad ku dhow ku joogaa magaalada xeebeedka qadiimiga ee Eyl ee kutaala badweynta Hindia.

 

Madaxweyne Deni, ma jirto cid katirsan golayaasha maamulkiisa iyo warbaahinta madaxtooyada oo ku wehliya socdaalkiisa, taasoo keentay inay yaraato xogta iyo macluumaadka socdaalkiisa ku saabsan.

 

Xogta aan helayno waxay sheegaysaa in madaxweyne Deni halkaas uu ku joogo safar dalxiis ah oo uu kaga nasanayo arrimaha siyaasada sidoo kalena uu isku diyaarinayo safar dheer oo uu ku tagidoono Muqdisho iyo caasimaddaha dowlad goboleedyada isagoo u gogol xaaraya gogol dib u heshiineed uu dhigay Garowe.

Qof katirsan dadka Eyl ku sugan oo la hadlay HOL, ayaa u sheegay in madaxweynuhu halkaas kula kulmay maraakiib dagaal oo ay leeyihiin ciidamada Nato ee xeebaha Soomaaliya u jooga la dagaalanka burcadbadeeda.

Kulankaas HOL, wax xog ah oo dheeraad ah kama helin, hase yeeshee waxaa horey u jirtay in dadka ku dhaqanka xeebaha Puntland ay ka cabanayeen in maraakiibta shisheeye ay xaaluf ba’an ku hayeen kheyraadka badda.

https://www.youtube.com/watch?v=BMiUGH4oE9g

WARARKA MAANTA 24ka Maarso 2020

Su’aallaha Maanta: Maxaa ka dhacay Jaamacada Carabta? Yaa ciidanka Ethiopia dalka Soomaaliya soo geliyey? Yaa xuli doona xildhibaanadaa alabada aqal 2021? Yaa noqon doona Madaxweynaha Soomaaliya 2021? Yaa dalka Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas” Mise Khaa’inul Waddan Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse laba aqal ee dalka u dhammaystiri waayeen dastuurka dalka muddadii 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxaase Waaaradda Maalliyadda dalka ay u soo taabi weysay lacag Soomaali muddo 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxuuse qaban karaa argagixiye maal-galiye Fahad Yaasiin oo umaleeyey inuu ka takhalusi karo siyaasiyiin Hawiye ee aadka ugu biyo-diiday hab dhaqanka xun ee uu ka dhex wado Hawiye? Maxayse u diidan yihiin in Gobalka Banaadir Iyo Caasimadda Muqdisho hesho xuquuqdeed aasaasiga ah sida goballada kale ee dalka? Yaa diidan xuquuqda gobalka Banaadir Ma Farmaajo mise Kheyre? Maxayse labadii horee ee Madaxweynaaysha ahaa u diideen in xuquuqda Gobalka Banaadir Iyo caasimadda Muqdisho siiyaan markii ay ahaayeen Madaxweynayaasha waa Madaxweyne Mudane Shiih Shariif Iyo Madaxweyne Xassan Garbuurte? Ha Wiqleyso! 

Gedo 24ka Maarso 2020 Maamulka Gobolka Gedo ee hoosyimaada Dowladda Federaalka ayaa is bedel ku sameeyay Gudoomiye-yaashii Degmooyinka Luuq, Doolow iyo Beled Xaawo ee Gobolkaasi Gedo.

Gudoomiye Kuxigeenka Dhinaca Siyaasadda ee Maamulka Gobolka Gedo, Cismaan Nuur Xaaji (Macalimow) ayaa sheegay in uu isagu is bedelkan ku sameeyay Maamuladii Degmooyinkaasi.

Gudoomiye Kuxigeenka oo ka amarqaata Dowladda Federaalka ayaa sheegay in fekradaha bulshada ku dhaqan saddexdaasi degmo, ay ku saleeyeen is bedelkan.

Waxa kaloo uu sheegay in is bedelka uu ku dhisan yahay waxa uu ugu yeeray Nidaamka Dowliga ah, isla-markaana uu is bedelku yahay mid sharci ah

Cismaan Nuur Xaaji oo u waramay Laanta afka Soomaaliga ee BBC ayaa xusay in Gudoomiye-yaashii hore ee degmooyinkaasi, ay ku soo bedeleen Gudoomiye-yaal kaloo cusub, inkastoo aanu magacyadoodu sheegan kuwa cusub.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa horey loogu eedeeyay in Gobolka Gedo ay ka go’doomineyso Jubbaland inteeda kale.

Muqdisho 24ka Maarso 2020 Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Axmed Ciise Cawad, ayaa xaqiijiyey in wafdi ka socday Masar ay Axadii lasoo dhaafay ka dageen magaaladda caasimadda ah ee Muqdisho.

Dowlada Federaalka ayaanan soo bandhigin safarka wafdigaas heerka sarre ah oo uu hogaaminayey Wasiir ku xigeenka Arrimaha Dibadda waddankaas Carbeed, Abuubakar Al-xifni.

Cawad oo wareysi siiyey Warbaahinta Daljir ayaa qiray in ujeedka booqashadda wafdigaas uu daaranaa khilaafka Masar iyo Itoobiya ee ku aadan biyo-xireenka lagu muransan yahay ee Webiga Nile.

“Haa,” ayuu ku jawaabay markii la waydiiyey xaqiiqada booqashada. “Dalalka aduunka ayay ku wareegayeen, waxay macneynayeen mowqifkooda ku aadan Webiga Niil, khilaafka iyaga iyo Itoobiya u dhaxeeya”.

Al-xifni iyo wafdigiisa ayaa si gaar ah ula kulmay madaxweyne Farmaajo oo ay ka codsadeen in Soomaaliya ay garab-istaag u muujiso Masar.

Socdaalkaas ayaa yimid maalmo kadib markii ururka Jaamacadda Carabta uu u coddeeyay qaraar lagu taageerayo Masar laguna cambaareynayo Itoobiya. Talaabadaas waxaa ka caroortay Addis Ababa.

Warar soo baxay ayaa sheegay in  Muqdisho ay taageertay qaraarkaas, balse wasiir Cawad oo meesha ka saarey warbixinadaas wuxuu hoosta ka xariiqay in ay ka qaateen go’aan dhexdhexaad ah.

Siyaasi Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame, oo tibaaxay in “la qariyey”socdaalka wafdiga Masar, ayaa rumeysan in dowladda ay taageerada ka noqotay kadib cadaadis kaga yimid Itoobiya.

Ra’iisul wasaare Khayre oo kadib u socdaalay Itoobiya ayaa dhigiisa Abiy Axmed “ku wareejiyey fariin uu ka sidday madaxweyne Farmaajo taasoo ahayd in Soomaaliya ay dhex ka tahay xiisaddaas”.

Villa Soomaaliya ayaa saaxiib dhow la ah maamulka Abiy Axmed ee haatan ka taliya Itoobiya, kaasoo lagu eedeeyay in uu qeyb ka yahay faragelinta ciidan ee dowlada Soomaaliya ku hayso maamuladda wadanka.

Hargaysa 24ka Maarso 2020 Diyaarada Ethiopian Airlines, ee dowladda Itoobiya ayaa maanta markale ku kacday talaabo ka dhan ah Amaradii dowladda federaalka.

Diyaarada Itoobiya ayaa maanta kasoo dagtay madaarka Cigaal ee magaalada Hargeysa, xili lagu wado inuu dhamaaday fasaxii Labada cisho ahaa ee dowladda federaalku ay ugu dartay duulimaadyada caalamiga ah.

Ethiopian Airlines ayaa duulimaadkeedii caadiga ahaa ku timid Hargeysa, inkasta oo aan la ogeyn in Maamulka hawada uu u digay iyo inkale, maadama ay dhamaatay muddadii la fasaxay duulimaadyada caalamiga ah.

Maaha markii u horeysay ee Ethiopian Airlines ay ku kacdo talaabo ka dhan ah madax-banaanida Soomaaliya, iyadoo oo hore u kala saartay Somalia iyo Somaliland, sida labo dowladooda, midaasi oo ka dhan ah jiritaanka Jamhuuriyada.

laa hadda ma jiro wax war ah oo ka soo baxay dowladda federaalka Soomaaliya oo ku aadan diyaaradan maanta ka degtay madaarka magaalada Hargeysa, ee jabisay amaradeedii.

Muqdisho 24ka Maarso 2020 Wasiirka arrimaha dibadda ee xukuumadda federaalka Soomaaliya, Mudane Axmed Ciise Cawad ayaa shalay sheegay inay Soomaaliya dhex-dhexaad ka tahay khilaafka xoogan ee u dhexeeya labadaasi dal.

“Khilaafka u dhaxeeya Masar iyo Itoobiya ee Wabiga Nile Soomaaliya waxay ka taagan tahay dhex dhexaad, haddii loo baahdo Soomaaliya waxay ka gacan geysaneysaa xalka khilaafkaas loo heli lahaa, iyo isu soo dhowaanshaha, kaalinteeda waxa weeye dhex dhexaadnimo iyo suurta gelin in khilaafkaas soo afjarmo,” ayuu yiri Axmed Ciise Cawad.

Hadalka Cawad ayaa yimid kadib markii Jaamacadda Carabta, oo ay ku mideysan yihiin dalalka Carbeed ay dhawaan soo saartay qaraar ay ku cambaareyneyso dowladda Itoobiya oo ku gacan seyrtay dhexdhexaadinta uu Mareykanka ka muranka biyo xireenka ay Addis Ababa ka sameyneyso qeyb ka mid ah Wabiga Nile.

Professor Afyare Cabdi Cilmi oo culuunta amniga ka dhiga Jaamacadda Qatar, ayaa BBC-da u sheegay in hadda taageerada ay Masar ka heli jirtay gobolka Geeska Afrika ay sidii hore iska baddaleyso.

“Marka si guud loo qiimeeyo arrinta waxaa soo baxeysa natiijo ah in uu isbaddalay wajiga uu lahaan jiray murankii mudadada dheer u dhaxeeyay Masar iyo Itoobiya. Hadda waxaa muuqata in ay isbaddaleen mowqifyada dalalkii ay Masar maalgashiga ku sameysan jirtay ama taageerada ka kasban jirtay ee gobolka, gaar ahaan dalalka muslimiinta ah ee Soomaaliya, Jabuuti iyo Suudaan. Sababtu ha noqoto noocey doonto, laakiin waxaad mooddaa in Masar hadda looga adkaanayo Geeska Afrika,” ayuu yiri Afyare.

Mar uu sharraxaad ka bixinayay waxa uu ka dhigan yahay hadalka Soomaaliya ayuu yiri: “Xogta dhabta ah ee la xiriirta sababta ay dowladda Soomaaliya u baddashay go’aankeedii hore ee ay ku garab taagnaan jirtay Masar iyo waxa ay dalkaas ku qoonsatay, ama ay Itoobiya kaga baddalaneyso go’aanka noocaas ah, waxaa la weydiinayaa madaxda dowladda. Laakiin marka si guud loo indha-indheeyo waxaa ii muuqda in Masar ay dabacday oo ay lumisay saameyntii ay ku lahayd gobolka iyo dalalka ku teedsan badda Cas, caalamka Islaamka oo ay markii hore Sacuudiga kula tartami jirtayna waxaa uga awood roonaaday dalal kale”.

Muqdisho 24ka Maarso 2020Xildhibaan Cabdixakiin Macalin Axmed oo ka mid ah mudanayaasha golaha shacabka ee baarlamaanka Soomaaliya oo u warramay Idaacadda Mustaqbal ayaa ka hadlay xaaladda siyaasadeed ee maamulka Galmudug.

Xildhibaanka ayaa wareysigaan ku sheegay in marxalado adag laga soo maray dhismaha Galmudug, islamarkaana loo baahan yahay in la adkeeyo midnimadeeda.

Sidoo kale wuxuu carabka ku dhuftay in weli deegaanada Galmudug uu yaallo hub iyo gaadiid fara badan, dadkuna aysan ka gaarin heshiis dhameystiran.

“Galmudug waa deegaan hub iyo gaadiid badan uu yaallo, dadkiisu heshiis dhameystiran kama gaarin dhismaha Maamul ay ku mideysan yihiin si ay wax isugu darsadaan, duruufta dhaqaale oo intaa u dheereed waxa ay sababtay in uusan shaqeyn Maamulka.“ xildhibaan sare Cabdixakiin Macalin Axmed oo door firfircoon ku lahaa dhismaha Galmudugta cusub

Dhanka kale wuxuu ku baaqay in aan la carqaladeyn maamulka curdunka ah ee hadda jira, oo uu tilmaamay in la wada taageersan yahay, sida uu hadalka u dhigay.

“Marxaladda cusub ee ah Galmudug isla socoto oo inta badan dadku wada taageersan yihiin waa horumar la gaaray, haddii maamulka uusan ku tiirsaneen Dowladda dhexe ama Beesha Caalamka ma dhaqaaqi karo, waxaana aaminsanahay in dadka ay ugu faaiideeyaan fursadda wanaagsan ee Dowladaha akteeda yaalla” ayuu markale yiri xildhibaanka

Hadalkaan ayaa ku soo aadaya, iyadoo dhowaan la filayo in si rasmi ah loo caleema saaro madaxweynaha Galmudug ee garabka dowladda, Axmed Cabdi Kaariye (Qoor-Qoor).

Muqdisho 24ka Maarso 2020Ciidamada dowladda iyo kuwa maamulka Koonfur Galbeed ayaa lagu soo warramayaa inay ka hortageen weeraro ay dgaalyahannada Al-Shabaab qorsheynayeen inay ka geystaan qeybo ka mid ah gobollada Baay iyo Bakool.

Taliyaha qeybta 60-aad ee ciidamada Xoogga dalka Soomaaliyeed, Janaraal Maxamed Sheekh Cabdullaahi oo warbaahinta la hadlay ayaa sheegay inay ka war hayeen xogta weeraradaasi, islamarkaana inta aan la fulin ay fashiliyeen, sida uu hadalka u dhigay.

Sidoo kale taliyaha oo hadalkiisa sii wata ayaa shaaciyey in dagaalyahannada Al-Shabaab ay doonayeen in weeraradaasi ay ku dhibaateeyaan dadka shacabka ah,

Janaraal Maxamed Sheekh Cabdullaahi ayaa sidoo kale intaasi ku daray in lala damacsanaa weeraradaan deegaanada Buur-Eyle, Walag iyo Xawaal Barbaar.

“Al-Shabaab waxa ay isku dayeen in ay soo wareeraan saldhigyo aynu ku leenahay deegaanno ay kamid tahay Buur Eeylo, dad shacab ah ayay ku dhibaateynayeen, waxaana ka qabsanay Xoolo ay dad kasoo qaadeen oo ay doonayeen in ay dad kale siiyaan, waxaana u celinay dadkii lahaa.” taliyaha qaybta 60-aad ee ciidanka Xoogga.

Dhinaca kale ma jiro weli wax hadal ah oo ka soo baxay dhanka kooxda Al-Shabaab oo ku aadan howlgalladaasi.

Hadalkaan ayaa ku soo aadaya, iyadoo maalmihii u dambeeyey ciidamada huwanta ay sare u qaadeen dhaq dhaqaaqyada milatari ee ka socda gobollada dhaca koonfurta Soomaaliya.

Muqdisho 24ka Maarso 2020 Ciidamada NISA ayaa gacanta waxa ay ku soo dhigeen Shabakad Al-Shabaab u sameeya Documentiyo been abuur ah, kuwaasi oo lagu dhibaateeyo shacabka Soomaaliyeed.

NISA ayaa waxa ay sheegtay xogo ay ka heleen shacabka Somaliyed in lagu soo ogaaday dadkaan warqadaha been abuurka u sameyn jiray Al-Shabaab.

Raggaan ayaanan la sheegin rasmi ahaan meesha laga soo qabtay, balse wararka waxa ay sheegayaan in xubnahan laga soo qabtay Suuqa Bakaaraha oo warqadaha Been abuurka ay ku sameyn jireen.

Raggaan oo Saddex nin ah ayaa waxaa gacanta ku haayo Nabad Suggida Somaliya, waxaana ay ku xiran yihiin godka Jilacow.

 

https://www.youtube.com/watch?v=y5YmqNrzhD8&t=1585s

WARARKA MAANTA 23ka Maarso 2020
Su’aallaha Maanta: Goorma ayaa la weerari doona guriga Madaxweynihii hore Mudane Shiikh Shariif Shiikh Axmed? Maxay tahay sababta uu Madaxweyne Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo “Been-Hawaas” inuu amro in la weeraro guriga Madaxweynihii hore Mudane Shiikh Shariif Shiikh Axmed Iyo guriga Madaxweynihii hore Mudane Xassan Shiikh Maxamuud oo ka biidsan sida khaldan ee uu Madaxweyne Farmaajo iyo Raysal Wasaare Mudane Kheyre ugu fashilmeen hoggaanka dalka #Soomaaliya? Yaa xuli doona xildhibaanadaa alabada aqal 2021? Yaa noqon doona Madaxweynaha Soomaaliya 2021? Yaa dalka Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad Madaxweyne Farmaajo “Been-Hawaas” Mise Khaa’inul Waddan Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Maxayse laba aqal ee dalka u dhammaystiri waayeen dastuurka dalka muddadii 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxaase Waaaradda Maalliyadda dalka ay u soo taabi weysay lacag Soomaali muddo 3da sanno ee la soo dhaafay? Maxuuse qaban karaa argagixiye maal-galiye Fahad Yaasiin oo umaleeyey inuu ka takhalusi karo siyaasiyiin Hawiye ee aadka ugu biyo-diiday hab dhaqanka xun ee uu ka dhex wado Hawiye? Maxayse u diidan yihiin in Gobalka Banaadir Iyo Caasimadda Muqdisho hesho xuquuqdeed aasaasiga ah sida goballada kale ee dalka? Yaa diidan xuquuqda gobalka Banaadir Ma Farmaajo mise Kheyre? Maxayse labadii horee ee Madaxweynaaysha ahaa u diideen in xuquuqda Gobalka Banaadir Iyo caasimadda Muqdisho siiyaan markii ay ahaayeen Madaxweynayaasha waa Madaxweyne Mudane Shiih Shariif Iyo Madaxweyne Xassan Garbuurte? Ha Wiqleyso!
Afgooyo 23ka Maarso 2020 Wararka ka imanaya magaalada Afgooye ayaa sheegaya in qarax maanta ka dhacay agagaarka deegaanka Lafoole lagu dilay taliyihii booliiska ee magaalada Afgooye.
Goob joogayaal ayaa VOA-da u sheegay in Dhamme Cabdulqaadir Cismaan Mursal Nuunow iyo saddex ka mid ah ilaaladiisa ay ku dhinteen qarax lala beegsaday.
Goobjoogayaasha ayaa idaacadda VOA u sheegay in qaraxaasi uu ka dhashaya miino lagu aasay waddada dhinaceeda oo ka dhacay jidka isku xira Afgooye iyo Muqdishu.
Ururka Al-Shabaab ayaa inta badan miinooyinka ku aasa deegaankaas, isla markaana sheegta mas’uuliyadda weerarrada noocan ah.
Taliyaha la dilay Dhamme Cabdulqaadir Cusmaan Mursal Nuunow ayaa in muddo ah soo hoggaaminayey ciidamada booliiska ee magaalada Afgooye.
Jarmalka 23ka Maarso 2020 Dalka Jarmalka waxaa uu ka mid yahay dalalka ku yaal qaaradda Yurub ee la daalaa dhacaya dhibaatada ka dhalatay xanuunka safmarka ah ee corona ee faraha ba’an ku haya dalal ka badan 150.
Dalkaas Jarmalkana waxaa ku nool Soomaali badan kuwaas oo qaar ka mid ah la sheegayo in laga helay cudurka Corona. Waxaa dadkaas ka mid ah Maxamed Cabdi Jaamac, oo ku nool magaalada Hamburg ee waddankaas, oo ka hadlay wadada uu maray markii cudurkan lagu sheegayay.
“Isbitaalkii baan tagay dhacaan bay iga qaadeen kabacdi xaafadaan iska aaday oo annagaa ku soo wacayno ayey dhaheen, ileen jawaabta waxa ay qaadanaysaa 24 saacadood, marka waxyar bay kuu dhiibayaan guuntaad iska galinaysaa waad ku celinaysaa, annagaa ku soo wacayno ayey igu dhaheen oo numbar ayey iga qorteen, hadda dhaw bay isoo waceen oo cudurkii baad qabtaa bay igu dhaheen, laba todobaad waa inaad gurigaaga joogtaa oo aadan bixin,” ayuu yiri Maxamed oo la hadlay BBC-da.
Maxamed ayaa waxa uu ka hadlay calaamadaha uu isku arkay ka hor inta uusan baaritaanka samayn: “Waxaan isku arkay riiraxyo iyo dhuunta oo i xanuunayso, kabacdi hergab inuu yahay baan aaminay, waxaan dareemay wareer, dhegaha oo i xanuunaya, labada dhafoor oo aad ii xanuunaya, tabar darro qufac iyo qandho aan jirkayga ka baxayn.” ayuu yiri Maxamed.
“Markasta waxaan dareemayay in waxan uu yahay wax hergab ka wayn ileen hergab weligay afar maalmood ka badan lama xanuunsan, marka waan dareemay waxan inay yihiin wax aan caadi ahayn sidaas darteed baana shaki igu jiray saddexdii maalmood ee ugu dambaysay shaki baa igu jiray sidaas ayaan keentay inaan dhakhtarka aado oo isa soo baaro.”
Wiilkan Soomaaliga ah ee ku nool dalka Jarmalka ee laga helay cudurka coronavirus ayaa waxa uu u walwalsan yahay Soomaalida kale ee uu ku arkay caalamadaha uu markii hore isku arkay ee misana aan isa soo baarayn.
“Dhibaatada jirta ayaa waxa ay tahay Soomaali badan oo magaalada Hamburg joogta oo gaaraysa 5 ilaa 6 oo maalmahaan xanuunsanaa wada xiriirnay, kuli inta aan dareemayo ayey dareemayaan qof rabo inuu isbaaro ma jirto, marka waxaan dhihi lahaa war heedhe ha la isa soo baaro oo qofka horta ha ogaado waxaan hayo Ilaah baa caafimaad hayee Alxamdullilaahi Rabil Caalamiinee, oo waa in qofka uu ku qanco wixii ku dhaco.” ayuu yiri Maxamed.
“Dad badan baan aqaanaa oo kow iyo laba iyo saddex midna aan ahayn oo magaalada ila joogo oo dhalinyara ah oo Soomaali ah oo isnaqaanno oo kuligood wada qandhan oo qufacaya, oo ku dhahayo calaamadahaas lagaa helay annagana waan dareemaynaa aanan rabinna inay isbitaalka aadaan.” ayuu yiri Maxamed Cabdi.
NewsWeek 23ka Maarso 2020 Wargeyska Newsweek ee dalka Mareykanka ayaa warbixin uu qoray ku iftiimiyey in dhaqaatiirta adduunka ay bilaabeen inay ku baaqaan taladii uu Rasuulka SCW uu sheegay 1400 sano ka hor, taasoo looga hortagayo cudurada faafa.
Arrintaan ayuu wargeyska ku sheegay maqaal uu sameeyey cilmi-baare Mareykan ah oo lagu magacaabo Dr. Craig Considine, kaasoo sheegay in cudurka ka dilaacay adduunyada ee Coronavirus uu ku qasbayo dowladaha iyo aaladaha warbaahinta kala duwan inay bixiyaan talo sax ah oo ka caawineyso bulshada adduunka inay wax ka qabtaan cudurkaan faafayo ee khatarta gelinayo aadanaha oo dhan.
Cilmi-baarahaas ayaa intaas ku daray, in Coronavirus dartiis ay sare u kacday baahida loo qabo talada khubarada daryeelka caafimaadka iyo sidoo kale seynisyahanada ku lugta leh daraasadaha cudurada faafa iyo saameyntooda.
Cilmi-baarahaan Mareykanka u dhashay oo soo xiganayo Dr. Anthony Fossey oo ku takhasusay cilmiga difaaca Jirka iyo Dr. Sanjay Gupta, oo ah wariye dhanka caafimaadka ayaa yiri “Joogteynta Nadaafadda, karantiilnimada, ama ku-dhaqanka kala fogeynta bulshada, iyadoo la rajeynayo ka-hortagga faafidda cudurrada faafa, waa tallaabada ugu waxtarka badan gaar ahaan waqtigaan hadda la joogo oo adduunyada la tacaaleyso Virus-ka cusub ee Corona”.
Considine, oo horey u qoray laba buug oo uu kaga hadlayey Islaamka ayaa la waydiiyey su’aal uu isku dayey inuu ka jawaabo oo aheyd “Ma taqaanaa cidda ku talisay nadaafad iyo karantiil marka uu dillaaco cudur faafa? wuxuu ku jawaabay isagoo leh ” Nabiga Islaamka Muxumed Naxariis iyo nabad galyo korkiisa ahaatee 1400 sano ka hor”.
Qoraaga ayaa hadalkiisa kusii daray “Inkastoo Nabiga Islaamka uusan aheyn khabiir dhanka arrimaha la xiriira cudurada dilaaga ah, haddana wuxuu bixiyey talo fiican oo looga hortagi karo faafitaanka cudurada faafa sida Virus-ka cusub ee Corona”.
Qoraaga ayaa sheegay in Nebi Muxammad SCW uu ku taliyay in laga fogaado kuwa cudurada faafa qabo si looga ilaaliyo kuwa caafimaadka qaba, sidoo kalo wuxuu sheegay in Nabiga SCW uu ku booriyay aadanaha inay raacaan caadooyinka nadaafadeed ee maalin walba, taasoo awood u siineyso inay iska difaacaan cudurka isagoo soo daliishanayo dhawr xadiis oo la xiriira Nadaafadda.
Wuxuu intaas ku daray: “Nabi Muxamed SCW wuxuu yiri: Haddii aad maqasho dhul gaar ah oo uu ku faafay cudurka Daacuunka ha gelina, balse haddii uu cudurka ku faafo meel aad joogto haka soo bixin, Wuxuu kaloo yiri: Kuwa cudurrada faafa qabo waa in laga ilaaliyaa dadka kale ee caafimaadka qaba.”
Qoraaga oo sii wado su’aal is waydiinta ayaa yiri “Haddiiba uu qof xanuunsado, waa maxay talada uu Nabi Muxammad SCW ku taliyey in la siiyo dadka xanuusan? Qoraaga wuxuu ku jawaabay: Runtii wuxuu ku dhiirigaliyey inay raadsadaan dhakhaatiir iyo dawo” wuxuuna qoraaga soo daliishaday Xadiiska uu Nabiga ka wariyey Usaama Bin Sharik ee uu ku yiri ” Acraabi ayaa saruulka ku dhahay “Rasuulkii Allow miyaan is daaweynaa? Rasuulka ayaa yiri: Addoomihii Allow is daaweeya, Ilaahey ma keenin cudur illaa wuxuu u dajiyey daawo hal cudur maahane, waxay Rasuulka ku dhaheyn waa kee cudurkaas, wuxuu ku yiri ” duqnimada”
Qoraaga ayaa sheegay in Nabiga Islaamku uu ahaa mid ay ka buuxdo Xikmad isku dheeli tireyso Iimaanka iyo Caqliga, wuxuuna sheegay in asbuucyadii lasoo dhaafay ay qaarkood arkeen in Salaadda kaligeed ay awood u leedahay inay dadka ka ilaaliso Coronavirus, iyadoo aan loo hoggaansamin xeerarka aasaasiga ah ee go’doominta bulshada iyo karantiilka.
Dhammaadka maqaalkiisa ayuu qoraaga ku sheegay inay mudan tahay in lagu daydo qisadii uu soo wariyey Tarmadi ee uu ku sheegay in Maalin uu Nabiga u yimid nin reer baadiye ah oo Nabiga kala tashanayey arrin ku saabsan hashiisa: “Nin baa yiri, Rasuulkii Ilaahayow, hasheeda ma xiraa kadibna alle maku kalsoonaadaa, mise waa sii daayaa oo Alle ayaa ku kalsoonaadaa, wuxuu yiri: Xir kadibna Alle ku kalsoonow”.
Qoraaga ayaa sheegay inkasta oo uu Nabiga Maxamed SCW ku taliyay in diinta ay tahay dastuur dhameystiran oo dhanka nolosha aadanaha, wuxuu sidoo kale ku booriyay in taxadarka lagama maarmaanka ah la qaado si loo hubiyo xasilloonida, nabadgeliyada iyo wanaagga dhammaan.
Maamulka Dowlad Gobaleedka Puntland 23ka Maarso 2020 Madaxweynaha maamulka Puntland Saciid Cabdullahi Deni ayaa si adag uga jawaabay hadal maanta kasoo yeeray guddoomiyaha guddiga doorashooyinka madaxa banaan ee Soomaaliya Xaliimo Ismaaciil Ibraahim (Xaliimo Yarey) oo labada Aqal ee baarlamanka Soomaaliya ka dalbatay in ay dedejiyaan meel marinta dib u eegista sharciga xisbiyada ee dalka.
Qoraal kooban oo kasoo baxay madaxtooyada Puntland ayaa lagu sheegay in hadalka guddoomiyaha guddiga doorashooyinka uu yahay mid looga hordhacayo dadaallada ay wado Puntland.
Sidoo kale qoraalka Puntland ayaa lagu sheegay warka kasoo baxay guddiga doorashooyinka lagu fashilinayo gogosha wadahadal ee Madaxweynaha Puntland uu iclaamiyey, taas oo la dhigay magaalada Garowe, kadib shirkii wadatashiga Puntland.
“Guddiga Doorashada DFS hadalka ay hadda soo jeediyeen ma aha mid sharci waa-hore la ansixiyey lagu taageerayo, ee waxaan u arkaa mid looga hordhacayo dadaalada ay Puntland wado, laguna fashilinayo gogosha wadahadal ee Garoowe la dhigay”ayaa lagu yiri qoraalka.
Sidoo kale warkan kasoo baxay madaxtooyada Puntland ayaa lagu sheegay hadalka guddoomiyaha guddiga doorashooyinka uu ka dhiganyahay tallaabadii labaad ee lagu hor istaagayo gogosha uu fidiyey Madaxweyne Deni, kadib hadalkii maalin ka hor kasoo yeeray wasiirrada federaalka ee ka qeyb galay shirkii wadatashiga ee ka dhacay Garowe.
“Waa tallaabo labaad oo jid-gooyo ah, marka laga soo tago warsaxaafadeedkii ay Wasiiradu qabteen” ayaa lagu yiri jawaabta Madaxweyne Deni.
Guddoomiyaha Guddiga madaxa banaan ee doorashooyinka qaranka Xaliimo Ismaaciil Ibraahim (Xaliima Yarey) oo maanta shir jaraa’id ku qabatay magaalada Muqdisho ayaa labada gole ee Baarlamaanka federalka Soomaaliya ka dalbatay in ay dadajiyaan meel marinta dib u eegista sharciga xisbiyada si ay ugu gudbaan xisbiyo sax ah oo ay kumeel gaarnimada uga soo gudbaan ugana qeyb galaan doorashada 2020-2021-ka.
Guddoomiye Xaliimo Yarey ayaa sheegtay in ay muhiim tahay in xisbiyada sida kumeel gaarka ah isku diiwaan galiyey ay soo buuxiyaan shuruudaha looga baahan yahay si ay ugu gudbaan xisbi rasmi ah. Iyadoo shacabka Soomaaliyeed ka dalbatay in ay ka qayb qaataan xaqiijinta iyo hergalinta howlaha muhiika u ah doorashada la filaayo in dabayaaqada sanadkan ay ka bilaawdaan dalka
Muqdisho 23ka Maarso 2020 Waxaa soo baxaya dood ku saabsan sida loo soo xulayo ciidan ku jira Milateriga Soomaaliya oo loo qaadayo tababar muhiim ah oo ka dhacaya dalka dibadiisa.
Khilaafkaan ayaa salka ku haayo in ciidanka loo soo xulo qaab ku saleysan qabiil iyo in loo soo xulo nidaam kale oo u degsan ciidanka qaranka, gaar ahaan wasaaradda difaaca, balse waxaa diidan haweeney ka tirsan xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya.
Tababarka ciidankaan oo ah mid casri islamarkaana ay ka faa’iideysan doonaan tiro kooban ayaa la qorsheeyay inuu dhawaan dibadd ka dhaco balse waxaa dib u dhigay dood taagneed iyo cudurka Coronavirus, waxayna wararku sheegayaan in loo qaadi lahaa Turkiga halka warar kalane ay sheegayaa in loo qaadi lahaa Ruushka oo muddo dheer kadib billaabaya tababarka saraakiisha ciidamada Soomaaliya.
“Haweeney xafiiska ra’iisul wasaaraha ka tirsan oo ciidamada qaabilsan waxay dalbatay in iyada ay soo xusho halka taliyaha xoogga uu diiday waxayna arrintu u gudubtay ra’iisal wasaaraha iyo madaxweyanha,” ayuu yiri sarkaal ka tirsan xarunta taliska Xoogga ee Gaashaandhiga Soomaaliya.
Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa maalmihii la soo dhaafay ka dhamaan la’a khilaaf iyo muran kala dhaxeeya xafiiska Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya mudane Xasan Cali Kheyr
Ethiopia 23ka Maarso 2020 Dowladda Itoobiya ayaa si weyn uga xumaatay qaraar uu dhowaan Ururka Jaamacadda Carabtu uu ka soo saaray Xiisada Nile-ka ee kala dhaxeysa dalka Masar, oo ay qeyb ka ahaayeen Dowladaha Soomaaliya iyo Jabuuti.
Qaraarkaasi ayaa cambaareyn loogu jeediyay Itoobiya, midaasi oo keentay in dowladda Itoobiya ay si weyn uga gubato in qaraar ka dhan ah ay qeyb ka noqdeen Jabuuti iyo Soomaaliya, oo saaxiibtinimo dhow la leh Abiy Ahmed.
Ururka Jaamacadda Carabta ayaa garab istaag weyn u muujiyey dowladda Masar, xiisada kala dhaxeysa Itoobiya ee webiga Nile-ka, taasi oo loo arko inay keentay galaan-galka weyn ee Masar ku dhex leedahay Ururkaasi.
Soomaaliya iyo Jabuuti oo ka tirsan Ururkaasi, ayaa iyaguna qeyb ka ahaa qaraarkaasi, inkasta oo markii dambe ay Fariin raali-gelin ah gaadhsiiyeen Abiy Ahmed, oo isagu si weyn uga carooday inay qeyb ka noqdaan qaraarkaasi.
Wasiirka arrimaha dibedda Itoobiya, Gedu Andargachew oo wareysi gaar ah siiyey wargeyska The Reporter ee ka soo baxa magaalada Addis Ababa ee Itoobiya, ayaa sheegay in Dowladaha Jabuuti iyo Soomaaliya ay soo gaadhsiiyeen Dhambaalo ay uga xun-yihiin qaraarkaasi, kadib markii faah-faahin ka dalbatay Itoobiya doorkooda ku aadan arrinkaasi.
“Dhambaalo aanu ka helnay (Soomaaliya iyo Jabuti) waxay noogu sheegeen in qaraarkaas uu Jaamacadda Carabtu ansixiyay aanu door xalin ah ka ciyaarayn dhibaatada taagan, balse uu xaaladda sii xumaynayo” ayuu yiri Wasiirka arrimaha dibedda ee Itoobiya.
Wuxuuna intaas sii raaciyey “Waxay noo sheegeen in dhibaatada aan lagu xalin doonin jidkaas oo kale, waxaanan rumaysanahay in xubnaha kale ee jaamacadda Carabtu ay sidan oo kale yeeli doonaan”.
Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa dhowaan u tagay caasimada Itoobiya ee Addis-Ababa, si uu Abiy Ahmed ugu gudbiyo dhambaal uu usoo dhiibay madaxweyne Farmaajo oo uu ku caddeynayo inay ka xun-yihiin qaraarkaasi uu soo saaray Ururka Jaamacada Carabta oo qeyb ka ahaayeen, isla markaana uu Raali-gelin buuxda ka siiyo.
Qaraarka Jaamacadda Carabta ayaa waxaa saxiixay wasiiru dowlaha arrimaha dibedda Soomaaliya Cabdulqaadir Axmed Khayr, oo Soomaaliya uga qeyb galay shirka, hase yeeshee waxaa kasoo horjeestay madaxweyne Farmaajo, oo sheegay inaan lagala tashan.
Madaxweynaha Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaan lumin karin taageerada Itoobiya, maadaama uu u baahan yahay in ciidankeeda uu adeegsado dagaalka uu kula jiro maamul goboleedyada dalka.
Ciidamada Itoobiya ayaa horey loogu adeegsaday maamulka Koonfur Galbeed. Waxay sidoo kale ku sugan yihiin gobolka Gedo, ayada oo horey loogu fashilmay in loo adeegsado maamulka Jubaland, maadaama ay Jubaland taageero ka haysato ciidamada Kenya, oo Itoobiya aysan dooneyn inay isku dhacaan.
Maamulka Dowladda Puntland 23ka Maarso 2020 Guddoomiyaha gobolka Mudug ee dowlad goboleedka Puntland, Mudane Axmed Muuse Nuur ayaa ka hadlay dil xalay waqooyiga Gaalkacyo loogu geystay xildhibaan ka tirsanaa golaha deegaanka ee magaaladaasi.
Marxuumka la dilay ayaa waxaa lagu magacaabi jiray Muqtaar Axmed Cumar (Tinle), iyadoona dilkiisa ay fuliyeen rag ku hubeysnaa bistoolado oo goobta isaga baxsaday.
Axmed Muuse Nuur oo wareysi siiyey Idaacadda Mustaqbal ayaa sheegay in marxuumka uu sidoo kale ahaa ganacsade, islamarkaana ay dishay gacan ka xaq-daran.
Sidoo kale gudoomiyaha ayaa sheegay in ciidamada ammaanka ay haatan ku raad-joogaan raggii ka dambeeyey toogashada, islamarkaanawadaan baaritaano dheeri ah.
“Muqtaar waxa uu ahaa Xildhibaan, sidoo kale waa Ganacsade, waxaa dishay Gacan ka xaq daran, waxaana dilkiisa ka dambeeyo dad caadeystay beegsiga dadka Bulshada wax u qabta, balse Ciidamada ammaanka ayaa ku daba-joogo oo aan ka quusan doonin soo qabashada gacan ku dhiiglayaasha” ayuu wareysigaan ku yiri guddoomiyaha Mudug.
Wararka ayaa sidoo kale intaasi ku daraya in ragga dilka geystay ee hadda la raadinayo ay dhaawaceen askari ka tirsanaa ciidanka ammaanka ee maamulka Puntland.
Ammaanka guud ee magaalada Gaalkacyo ayaa muddooyinkii la soo dhaafay ahaa mid liitay, waxaana ka dhacayey falal liddi ku ah amniga oo u badan dilal qorsheysan.
https://www.youtube.com/watch?v=NV1gqjVhH3A