WARARKA

WARARKA MAANTA 243ka Janaayo 2020 Sir Culus! 

Su’aallaha Maanta: Maxay Dowladda Nabad Iyo Nolol “Nabar Iyo Naxdin”  dhacto Hoteelada Muqdisho ayagoo dejiyey dad aan waxba u qaban dadweynaha Soomaaliyeed haddan diidayso inay bixiso casharka? Maxay Taliye ku-xigeenka Booliska ugu wareejisay Denmark gabartii ay hooyadeed raadinaysa? Is-casil Farmaajo khaa’inul waddan daba-dhilif ah oo cunnug yar oo AL-Shabaab la shaqaysta ayaa burburiyey Dowladdii loogu idmaday! Yaa runta ka qarin kara Shacabka Soomaaliyeed? Maxuu u fashilay Taliyihii hore ee Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonka Qaranka Denjire Cabdillaahi Sanbooloshe oo fashilay inuu Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade” iyo Madaweyne Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo ku amreen in loo dhiiba dalka Ethiopia ayadoo si sharci-darro ah Ururka #ONLF lagu shaabadeeyo argagixiso? Yaa Madaxweyne ka noqon doona Galmudug Madaxweyne Mudane Axmed Ducaale Xaaf mise? Yaa Soomaaliya ka dhigay dalka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad? Yaa qarxinaaya #Shacabka #Soomaaliyeed Ma Shabaab Mise Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonak Qaranka Argagixiso Maal-Geliye Fahad Yaasin “Daba-Naasle”? Yaa dalka #Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan? Yaa dhacaya canshuurta #Muqdisho? 

 

Muqdisho 24ka Janaayo 2020 Qoyska reer Sayid Cali Sheekh Axmed Mataan oo degan degmada Deyniile ee gobolka Banaadir ayaa sheegay in guddoomiyaha degmada Deyniile Maxamed Abuukar Jacfar uu si xoog ah uga kicinayo dhul ay ku leeyihiin degmadaas.

Dhulkaas ayaa ku yaalla xafadda Jabad-Cadde ee degmada Deyniile, waxayna sheegeen qoyskan in dhulkoodu uu sharciyeysanyahay, isla markaana ay u heystaan Sabar-loog ay bixisay dowladdii dhexe ee Maxamed Siyaad Barre oo u sharciyeeysay qoyskooda reer Sayid Cali Sheekh Axmed Mataan.

Qoyskaas ayaa sheegay in guddoomiyaha degmada Deyniile Maxamed Abuukar Jacfar uu ku amray inay baneeyaan dhulkooda, isagoo ku war geliyey inuu ka sameynayo garoon diyaaradeed.

Maxamuud Maxamed Seyid Cali oo ka mid ah qoyska reer Sayid Cali ayaa sheegay in guddoomiye Jacfar oo ciidamo wata uu galabta tegay dhulkaas, isagoo ciidamadii ku amray inay burburiyaan, kuwaas oo burbur u geystay guryahoodii.

Sidoo kale Maxamuud Maxamed Seyid Cali oo ka mid ah xubnaha u dhaqdhaqaaqa qoyskaas ayaa sheegay in jirdil loo geystay xubno ka tirsan qoyska oo ay ku jirto xaaskiisa oo xaamilo ah, isagana guddoomiye Jacfar uu ugu hanjabay xarig hadii uusan baneyn dhulkaas.

Madaxda dowladda federaalka iyo guddoomiyaha gobolka Banaadir ayey qoyska reer Sayid Cali Sheekh Axmed Mataan ka dalbadeen in laga qabto guddoomiye Jacfar oo ay sheegeen inuu u adeegsano shaarka dowladda xoogna, uu uga saarayo dhulkooda ay sharciga u heystaan.

 

Muqdisho 24ka Janaayo 2020 Xog ay heshay Caasimada Online ayaa sheegeysa in Hay’adda Nabad-Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka Soomaaliya ay galabta xirtay guddoomiyaha iyo guddoomiye ku-xigeenka rugta ganacsiga gobolka Banaadir, oo lagu tuhmayo in ay yihiin Al-Shabaab.

Ilo-wareedyo ka tirsan sirdoonka Soomaaliya ayaa Caasimada Online u xaqiijiyey in baaritaan iyo dabagal ay hay’adda sameysay kadib la xiray guddoomiyaha rugta ganacsiga gobolka Banaadir Axmed Cabdullaahi Xasan, iyo ku-xigeenkiisa Axmed Jimcaale.

Xogta aan helnay ayaa sheegeysa in labada qof ee ay NISA xirtay la ogaaday inaysan wax shaqo ah ku lahayn ganacsi, oo aysan ahayn ganacsato, balse ay ahaayeen xubno Al-Shabaab ah, oo Shabaab ay soo magacaabeen, sida ay NISA rumeysan tahay.

Xogta aan ka helnay ilo-wareedyada sirdoonka, ayaa sidoo kale sheegeysa in guddoomiyaha rugta ganacsiga Soomaaliya Maxamuud Cabdikariim Gabeyre lagu qasbay magacaabista xubnahan kadib markii dil loogu hanjabay.

Magacaabista xubnahan ayaa waxaa dhowr maalmood un ka hor shaacisay Idaacadda VOA oo sheegtay in kadib markii muddo saddex sano ah la isku mari waayey xilka guddoomiyaha ay ugu dmabeyn soo magacaabeen Al-Shabaab.

Arrintan ayaa imaneysa maalmo un kadib markii NISA ay xirtay Fanan Abshir Gaarane Axmed oo muuqaal lasoo duubay ku qirtay inuu yahay Al-Shabaab.

Wixii faah-fahain ah naga filo dhowaan Insha Allah.

 

Muqdisho 24ka Janaayo 2020 Taliska booliiska Soomaaliya ayaa warbaahinta u dusiyey muuqaalka gabadhii ay u gacan geliyeen dowladda Denmark, ee Amaal Nuur Cusmaan oo ay wareysaneyso Taliye ku xigeenka labaad ee ciidanka Booliska Soomaaliya Jeneraal Zakiya Xuseen Axmed.

Amaal ayaa ah gabar baxsad ka ah reerkeeda oo raadinayey muddo laba bilood ah, kadib markii ay ka baxsatay xarun lagu dhaqan celinaayey oo ku taalla degmada Hodan ee gobolka Banaadir.

Gen. Zakiya ayaa muuqaalkan su’aallo ku weydiinaysa gabadhan oo sheegtay in mudadii ay ka maqneyd reerkeeda ay la joogtay asxaabteeda wax dhibana aysan arag, haaranna ay dooneyso in lagu celiyo dalkii ay ka heysatay dhalashadeeda labaad ee Denmark.

Taliyaha ciidanka Booliska Soomaaliya Gen. Xijaar oo maalmo ka hor warbahinta kula hadalay Muqdisho ayaa sheegay in gabadhaas ay hayaan, isla markaana ay gacan amaan ah ku jirto. Sidoo kale Taliyaha ayaa sheegay in Amaal Nuur mudadii ay ka maqneed reerkeeda ay gacanta ku heysay hey’ad ka shaqeysa daryeelka haweenka oo la yiraahdo ‘Center for Women Development’ halka gabadhani ay sheegtay inay la nooleyd asxaabteeda.

Xilliga ay wareysanaysay Jeneraal Zakiya gabadhan waxaa garab fadhiyey safiirka Denmark ee Soomaaliya Mette Knudsen, oo sida la sheegay inay wado gabadhan darteed uga soo duushay magaalada Nairobi oo fadhi u ah safaaradda dowladda Denmark u qaabilsan Soomaaliya.

Galabkii Arbacada ayaa gabadhan lagu magacaabo Amaal Nuur Cusmaan laga dhoofiyey garoonka Aadan-Cadde ee magaalada Muqdisho, iyadoo aan lala kulansiin waalidkeed oo raadinayey mudo laba bilood ah, taas oo wal-wal iyo walbahaar ku abuurtay ehelka gabadhan oo ay ugu horeyso hooyadeed Amran Xalane, taas oo horay warbaahinta uga soo muuqatay iyada oo u oyneysa aragtida gabadheeda.

Ujeedka muuqaalka loo dusiyey ayaa sida aan xog ku helnay ah in lagu muujiyo in aan Amaal wax dhib ah loo gaysan islamarkaana aysan afduuban ciidamada Villa Somalia, sida ay hooyadeed ku eedeysay.

Hase yeeshee, muuqaalkan ayaa carro leh ku abuuray shacabka, oo wax laga xumaado ku tilmaamay in dowladda ay Denmark u gacan geliso gabar loogala soo cararay diinteeda darteed, iyo cabsi laga qabay inay waddada saxan ee Islaamka ay ka leexato, taasi oo hadda ay halis ugu jirto, maadaama lagu celiyey Denmark.

Awdal 24ka Janaayo 2020 Waxa shalay la aasay Askarigii dhowaan lagu dilay deegaanka Abu-qays ee duleedka magaalada Boorama, kadib wada-hadal dheer, iyadoona Aas qaran loogu sameeyay magaalada Boorama ee gobolka Awdal.

Marxuumka oo lagu magacaabi jirey Axmed Ibraahim ayaa ahaa Askari ka tirsanaa Ciidamada Somaliland ee gobolka Awdal, kaasi oo koox hubeysan ay ku toogteen deegaan uu ka socday Mashruuca Biyo balaadhinta Boorama.

Meydka Askariga ayaa muddo Saddex cisho ah la diidanaa in la aaso, kaasi oo si adag uga hor-timid beesha uu ka soo jeedo in la aaso, iyadoo aan la soo qaban Dableydii dilka u geystay.

Sida ay Caasimada Online ogaatay Maamulka gobolka Awdal iyo Xildhibaano ka tirsan Baarlamaanka Somaliland, ayaa Beesha uu ka soo jeedo Marxuumka ku qanciyey in loo qisaasi doono cidii dilkaasi ka dambeysay, isla markaana ay cadaalada marsiin doonaan Dableydaasi.

Kulamo magaalada Boorama uga socday dhowrkii maalin ee u dambeeyay Beesha uu ka soo jeedo Askarigaasi la dilay iyo Wafdi ka socda Hargeysa oo ay ku wehlinayaan Maamulka gobolka Awdal, ayaa xal looga gaaray xiisad ka dhalatay dilkaas.

Odayaasha iyo Ehelka Marxuumka ayaa ugu dambeyntii ku qancay in la aaso Meydka marxuumka oo muddo Saddex cisho ah ay hor-taagnaayeen in la aaso, kadib Markii xukuumada Muuse Biixi ay Wafdi ka socda Hargeysa usoo dirtay Beesha.

Shalay ayaa magaalada Boorama lagu aasay Marxuum Axmed Ibraahim AUN, kaasi oo ay Aaskiisa ka qeyb galeen Wasiiro iyo Mas’uuliyiin ka tirsan degmada & gobolka Awdal, kuwaasi oo si wada-jir uga tacsiyadeeyay ehelkiisa, iyagoona hoosta ka xariiqay in gacan ku dhiiglayaasha cadaalada la marsiin doono.

Muqdisho 24ka Janaayo 2020 Soomaaliya ayaa mar kale u tallaaba-qaadday ​ka faa’iidaysiga kheyraadka shiidaalka, kaddib markii Aqalka Sare ee Baarlamaanka uu ansixiyay January 6, 2020 Sharciga Batroolka dalka. Walow sharcigu uu soo raagay, haddana waxaa la filaayaa inuu soo jiidan doono maalgashiga shirkadaha shidaalka caalamiga ah.

Balse, waxaa murugo ka taagan tahay in ansaxintii sharciga uu ku soo beegmay xilli olole​ doorasho, iyo rabshado argaggixiso dalka ay ka bilowdeen, taas oo baqdin gelin karta maanka maalgashatada shisheeyaha.

Haddaba, su’aashu waxay tahay: Maxaa muhiim ka dhigaya udugga saliidda Soomaaliya laga sheegayo?

Tobankii sanadood ee la soo dhaafay, waxaa si xoog leh looga helayay gaaska dabiiciga ah iyo saliidba, inta u dhaxeysa Mozambique iyo Kenya.

Warbixin uu qoray wargeys ka soo baxay Houston Wasiirka Shidaalka iyo Macdanta, Cabdiraxmaan Maxamed Axmed wuxuu ku yiri, “Muhiimadeenna maanta waa inaan caddeynaa jiritaanka harooyin kayd iyo xaqiijinta mugga saliidda” (Chron – 12/02/2019).

Soomaaliya waxay magaalada London ku soo bandhigtay February 7da, 2019 macluumaad laga soo uruuriyay sahmintii Spectrum ee “Juba-Lamu Basin, Coriole Basin, and Obbia Basin.” Halkaas, waxaa ka soo ifbaxay in dalku uu ka mid noqon karo mid ka mid ah baraha saliidda ugu muhiimsan ee xeebaha Bariga Afrika.

Walow dhulka Soomaaliya shidaal laga baarayay tan iyo 1956dii, haddana saliidda dhawaan lagu sheegay xeebaha Soomaaliya waxaa muhiim ka dhigaya baaxadda kaydka iyo waddanka oo ku dhow suuqyada Aasiya (Hindiya iyo Shiinaha), kana fog colaadda Bariga Dhexe.

Shirweynihii shidaalka qaaradda Afrika ee November 2019 ka dhacay magaaladda Cape Town, ee dalka Koonfur Afrika ayaa Wasiir Cabdiraxmaan Maxamed Axmed ku ballan qaaday in Dowladda Federalka Soomaaliyeed ay billaabi doonto sanadka 2020 shati bixinta 15 xirmo.

War laga soo xigtay wargeyska Financial Times ayaa sheegaya, in Shirkadaha Royal Dutch Shell iyo Exxon Mobil ay safka hore uga jiraan maalgashiga kheyraadka badda Soomaaliya, waxaase muuqan shirkadda Talyaaniga ENI Energy oo magac weyn ku yeelatay helidda gaaska Mozambique.

Ilo xog-ogaal ah ayaa sheegayaa in ENI Energy oo shuraaka kula ah Imaaraadka Carbeed sahminta aagga badda Soomaaliyeed ee Kenya ay sheeganeyso inay ku sugan tahay xaalad ishaa falateen ah (wait and see).

Si kastaba ha ahaatee, kharashyada wax soo saarista oo sii kordhaya iyo macaashka laga helaaya oo hooseeyo ayaa shirkadaha waaweyn ee saliidda iyo gaaska ka hakinaya inay foodda daraan khatarta aan la ogeyn. Taas ayaa shirkadaha yaryar horumuud uga dhigtay sahminta saliidda iyo gaaska gobolka, kuwaas oo ku dhiirran u bareeridda khatarta maaliyadeed iyo ka howlgalka dhul aan hore loo tijaabin sahmintiisa.

Dhinaca kale, waxaa soo kordhaya ifafaale tilmaamaya in shirkadda Fransiiska TOTAL oo shuraako kula ah “Qatar Petroleum,” baarista saliidda Kenya iyo Namibia ay daneyneyso saliidda Soomaaliya, waxaase lama filaan noqotay, in Madaxweyne Recep Tayib Erdogan uu ku dhawaaqo in Muqdisho ku casuntay sahminta saliida Soomaaliya.

Suuqa shidaalka adduunku wuxuu soo maray marxalado kala duwan. Shirkadaha shidaalka caalamiga ah waxay 60-yadii xuquuqda hantida “royalties” u siin jireen dalka shidaalka laga helo 1.80 doolar barmiilkii. Arrintaas waxay isbeddeshay kadib markii 1973kii uu shidaalka adduunka galay khalkhal, taas oo keentay in la kordhiyo xuquuqdaas.

Haddaba su’aashu waxay tahay: Maxaa ku kallifay Madaxweyne Erdogan inuu warkiisa warbaahinta u soo mariyo Soomaaliya, asagoo heli karo habab ka habboon?

Baaqa Madaxweyne Erdogan, wuxuu siday farriin u baahan in la dhuuxo nuxurkeeda. Yuusuf Gaandi oo ka faallooda siyaasadda “Horn of Africa Geopolitics” ayaa yiri, “Siyaasaddu ma aha oo keliya inta muuqata ee waxaa loo baahan yahay in la fahmo inta miiska hoostiisa ka socota.”

Turkiga wuxuu ku soo galay Soomaaliya ujeeddooyin laysku ogaa, hase yeeshee isbeddelka siyaasadda Maraykanka ee ku jahaysnayd dagaalka xagjiriinta Geeska Afrika, ayaa diblomaasiyadda nabadda u gacan banneysay Boqortooyadda Sacuudiga iyo Imaaraadka Carbeed, iyadoo aan loo cayi​min xuduudaha ​ay ciyaari karaan.

Maanta, waxaa muuqata in Geeska Afrika, gaar ahaan Soomaaliya ay ka jiraan qalalaaso u baahan xal degdeg ah.

Falanqeeyaasha siyaasadda waxay rumeysan yihiin in xalkii Turkiga ee Syria iyo Libya uu beddelay isla-ekaanta cududda, taas oo dalal badan ku qasabtay inay dib uga fiirsadaan ujeeddooyinkoodii siyaasadeed.

Miyaysan haddaba, afeefta Erdogan u muuqan inay u socoto dalal aan la magac dhabin, balse door ku leh fidnada Soomaaliya, iyadoo loo sii marsiinayo Ingiriiska oo iskuduwe ka ah mashruuca Geeska Afrika.

Sidoo kale waxaa muhiim ah, in dalalka gobolka ay u baahan yihiin inay iska kaashadaan, islamarkaasna iska caabbiyaan faraggelinta Amiiradda Imaaraadka Carbeed ee meel ka dhaca ku ah siyaasadooda gudaha iyo xuriyaddooda qarannimo, ​iyadoo la soo dhaweenayo iskaashiga faa’iidada labada dhinac ku dhisan.

Madaxweyne Erdogan, waxuu hurdada ka kiciyey shirkadaha shiidaalka ee quuddarraynaaya kheyraadka Soomaaliya, balse aan maalgashi diyaar u ahayn inay sameeyaan xilligan, sababo amni awgood.

W/Q: Cabdulqaadir Cariif Qaasim

Muqdisho 24ka Janaayo 2020 Golaha wasiirrada ee xukuumadda Soomaaliya ayaa kulankoodii Khamiislaha ahaa ee maanta ku meel mariyey dib u eegis lagu sameeyay sharciga la-dagaallanka Burcad-badeeda iyo ka hor tagga Afduubka.

Sidoo kale golaha wasiirrada ayaa maanta ansixiyey laba heshiis oo kala ah, heshiiska dalalka Soomaaliya iyo Rwanda ee duullimaadyada iyo heshiiska is dhaafsiga xarumaha Diblamaasiyadeed, kaas oo horay u dhex maray dalalka Soomaaliya iyo Turkiga.

Ugu horeyntii golaha ayaa kulankooda ku ansixiyey Sharciga la-dagaallanka Burcad-badeedda iyo ka hor tagga Afduubka ee lambarkiisu yahay (Lr 36), kaas oo soo baxay 30-kii Abriil 1975-kii.

Muhiimadda sharcigan ayaa ah tilmaamidda iyo nidaaminta dembiyada la xariira burcad-badeednimada, afduubka iyo xukunnada ka dhalanaya fal-debmiyeedyadaas.

sidoo kale sharcigan ayaa xadeynaya dembiyada ka dhaca biyaha iyo hawada Soomaaliya ee loo geysto diyaaradaha, maraakiibta iyo doomaha isaga goosha xudduud badeedka Soomaaliya iyo kuwa caalamiga ah.

Ra’iisul Wasaare ku xigeenka dalka, Mahdi Maxamed Guuleed ayaa kulanka shir guddoomiyay, waxaa sidoo kale la hor keenay golaha, isla markaana ay meel mariyeen heshiis laba geesoodka ah oo Soomaaliya iyo Rwanda ay ka gaareen dhanka duullimaadyada iyo heshiiska is dhaafsi xarumo Diblamaasiyadeed, kaas oo horay u dhex maray dalalka Soomaaliya iyo Turkiga.

Muqdisho 24ka Janaayo 2020 Warar ay heshay Warbaahinta  ayaa sheegaya in shalay Barqadii sarkaal sare oo ka tirsan Al-Shabaab uu iska dhiibay degmada Xamar Weyne ee gobalka Banaadir.

Xog ay heshay Caasimada Online, ayaa sheegeysa in sarkaalaan uu u tagay ciidamo boolis ah oo saldhig ku leh agagaarka Xabsiga dhexe, kadibna uu u sheegay inuu yahay Al-Shabaab baxsad ah.

Ninka is dhiibay ayaa ciidamadu u sheegay in uu ka tirsan qaybta Zakawaadka ee Al-Shabaab, islamarkaana uu qaabilsanaa ganacsiga magaalada Muqdisho. Sidoo kale waxa uu sheegay in uu mar kamid noqday kooxda Al-Shabaab u qaabilsan in ganacsatada Muqdisho canshuurta laga soo aruuriyo.

Ciidanka uu isu dhiibay Sarkaalkaan Shabaabka ah ayaa ku wareejiyay Maxamed Xaashi oo ah sarkaal ka tirsan Taliska Asluubta Soomaaliya, gaar ahaan Xabsiga dhexe, waxayna wararku sheegayaan in lagu wareejiyay Booliska Soomaaliya.

Mas’uuliyiinta amniga ayaa sheegay in ninkaan uu u yimid isagoo dalbanaya in la badbaadiyo, dadkana laga badbaadiyo kadib markii uu sheegay in la soo diray howlgal laga fulin doono Muqdisho.

Mas’uuliyiinta amniga ayaa ka gaabsaday in ay faah-faahin buuxda ka bixiyeen sarkaalka isu dhiibay, hasa yeeshee waxey wararku sheegayaan in uu ahaa qof ay dowladu doon dooneysay dhowrkii sano ee la soo dhaafay.

https://www.youtube.com/watch?v=ufOprIVWmQQ

 

WARARKA MAANTA 23ka Janaayo 2020 Sir Culus! 

Su’aallaha Maanta: Is-casil Farmaajo khaa’inul waddan daba-dhilif ah oo cunnug yar oo AL-Shabaab la shaqaysta ayaa burburiyey Dowladdii loogu idmaday! Yaa runta ka qarin kara Shacabka Soomaaliyeed? Maxuu u fashilay Taliyihii hore ee Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonka Qaranka Denjire Cabdillaahi Sanbooloshe oo fashilay inuu Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade” iyo Madaweyne Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo ku amreen in loo dhiiba dalka Ethiopia ayadoo si sharci-darro ah Ururka #ONLF lagu shaabadeeyo argagixiso? Yaa Madaxweyne ka noqon doona Galmudug Madaxweyne Mudane Axmed Ducaale Xaaf mise? Yaa Soomaaliya ka dhigay dalka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad? Yaa qarxinaaya #Shacabka #Soomaaliyeed Ma Shabaab Mise Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonak Qaranka Argagixiso Maal-Geliye Fahad Yaasin “Daba-Naasle”? Yaa dalka #Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan? Yaa dhacaya canshuurta #Muqdisho? 

Muqdisho 23ka Janaayo 2020 Shacabka Muqdisho ayaa laba hab oo kala duwan uga fal-celinaya sheekada ku saabsan fanaanka Shabaabka ahaa ee ku dhex jiray dowladda Soomaaliya..

Hoteelada, maqaayadaha iyo goobaha ay dadweynaha isugu yimaadaan ayaa waxaa shalay aad loo hadal hayey warbixin ay dhawaan qortay Caasimada Online, taas oo aheyd in Fanaan ka tirsan shaqaalaha dowladda uu ka tirsan yahay saraakiisha Al-Shabaab, maalin kadibna ay soo bandhigtay NISA.

Shacabka, Siyaasiinta iyo Ciidamada ayaa hadal haya Fanaanka Shabaabka noqday ee dowladda ka tirsanaa oo lagu magacaabo Abshir Gaarane Axmed, iyo filashada laga qabo in boqolaal kale oo Shabaab ah ay ku jiraan shaqaalaha dowladda.

Sidoo kale baraha Bulshada ee Internate-ka ayaa aad loogu hadal haayaa Fanaanka Shabaabka ah oo ay soo bandhigtay NISA kadib markii ay baahisay Caasimada Online.

Shacabka ayaa kuu sheegaya in aysan jirin qof la aamino, halka qaarkoodna ay kuu sheegayaan in hadda kadib ay iska ilaalin doonaan qof kasta oo uu yaqaan, wax uu doonaba ha ahaadee.

Dadka qaar ayaa ku talinaya in aan qofna lala saaxibin lana aamin xataa hay’adaha amaanka, mas’uuliyiinta iyo qof kasta maadaama ay Al-Shabaab ku milmeen dowladda Soomaaliya.

Dhinaca kale, shacabka ayaa soo shaac bixidda arrintan ku tilmaamay guul iyo inay muujineyso wax qabadka hay’adaha ammaanka, oo mid mid usoo saaraya Shabaabka ku dhex jira dowladda.

Bilihii dhowaa ayaa waxaa aad u badnaa xubnaha Shabaabka ah ee ay hay’adaha ammaanka soo bandhigayaan, ha noqdaan kuwa ku dhex jira dowladda ama kuwa dibedda ka jooga.

Arrintan ayay aamisan yihiin inay cabsi badan ku abuuri karto xubnaha weli is-qarinaya eek u dhex jira dowladda, ayna keeni karto inay muddo hakad geliyaan howl-galladooda guracan.

Wax ay ahaataba, shaac ka qaadista Abshir Gaarane Axmed ayaa wax weyn ka beddeshay fikraddii laga aaminsanaa cidda Shabaab ah iyo cidda aan ahayn.

Muqdisho 23ka Janaayo 2020 Madaxtooyada Soomaaliya ayaa iska fogeysay hadal kasoo baxay Jeneral Cabdiraxmaan Cabdi Xuseen (Guulwade), oo uu ku sheegay sheegay inuu sax ahaa duulaankii dowladdii Kacaankii aheyd ku qaaday Gobolada Waqooyi ee hadda la baxay Somaliland, kaasi oo shacab badan lagu xasuuqay.

Jen. C/raxmaan Cabdi Xuseen Guulwade ayaa ka mid ah Guddiga uu magacaabay Madaxweyne Farmaajo ee Wada hadalada Soomaaliya iyo Somaliland.

Hase yeeshee qoraal kasoo baxay Villa Somalia ayaa lagu sheegay in Danjire Cabdiraxmaan Guulwade uu iska casilay xubinnimadii Guddiga Qaran ee Dhab-u-heshiisiinta iyo Wadahadallada Dowladda Federaalka iyo Soomaaliland.

“Hadalka uu warbaahinta siiyay Danjire Guulwade waa mid kafog waaqaca aan maanta ku nool nahay, wuxuuna dhaawacayaa wadahadallada haatan loo gogol xaarayo in la isugu soo dhaweeyo dadka Soomaaliyeed ee kala irdhoobay, dibna loogu yagleelayo dowladnimo Soomaaliyeed oo loo dhanyahay.” Ayaa lagu yiri qoraalka Villa Somalia. “Shacabka Somaliland waxay dhiig iyo dhaqaale ku bixiyeen sidii dalkan looga xoreyn lahaa gumeystihii kusoo duulay, iyagaana hormuud u ahaa midnimadii labada gobol. Midnimadaas kuma iman khasab iyo gacan ka hadal ee waxay ku timid wada hadal, is qancin, is-qaadasho iyo isu tanaasul.”

Qoraalka ayaa intaaas ku daray “Waxaan aad uga xunnahay hadalka danjiraha, annaga oo adkeynayna inuu yahay mid isaga u gaar ah oo aan ka turjumeynin mowqifka Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo kan Guddiga uu ka tirsanaa.”

Muqdisho 23ka Janaayo 2020 Xog ay heshay Warbaahinta dalka  ayaa sheegeysa in dowladda Soomaaliya ay Amaal Nuur Cusmaan oo ah gabar qoyskeeda ka maqneyd mudo laba bilood ay ku wareejisay dowladda Denmark, kadib markii maalin ka hor Taliska boolisku shaaciyey inay gacanta ku hayaan gabadhaas.

Gabadhan ayaa la sheegay in galabkii Arbacada laga dhoofiyey garoonka Aadan-Cadde ee magaalada Muqdisho, kadib markii ay dowladdu ku wareejisay xubno ka socday safaaradda dowladda Denmark u qaabilsan Soomaaliya, taas oo fadhigeedu yahay magaalada Nairobi ee dalka Kenya.

Amran Xalane oo ah hooyada dhashay Amaal Nuur ayaa sheegtay in aysan garaneyn meel la geeyey gabadheedii dowladuna aysan weli la kulansiin, ayada oo ogeynna loo gacan geliyey dad kale.

Hooyo Amran waxay sheegtay in xalay ay la xariirtay Agaasimaha warfaafinta madaxtooyada Cabdinuur oo isagu kala shaqeynayey baadi goobka gabadheeda, iyadoo ka duulaysa hadalkii taliyaha booliska oo ay sheegtay inuu farxad geliyey.

Hooyo Amran ayaa sheegtay inuu Cabdinuur ku balamiyey guri uu ka deganyahay Muqdisho, markii ay u tageena uu ku wargeliyey in gabadheedii loo dhoofiyey dalka Denmark oo ay iyadu dalbatay dhalasho labaadna ay ka heysatay.

Sidoo kale hooyo Amran ayaa sheegtay inay la xiriirtey xubno ka tirsan qoyskeeda oo degan Denmark, kuwaas oo u cadeeyey in gabadha aan la geyn dalkaas.

Gabadhan ayey hooyadeed dalka dibadiisa uga soo celisay dhaqan celin, iyadoo waayihii bambe kula nooleyd caasimadda Soomaaliya ee Muqdisho, waxayna arintan noqonaysaa kiiskii labaad oo dowladda Soomaaliya ay dal kale ugu dhiibtay qof Soomaali ah, kadib dhiibistii Qalbi-Dhagax oo arintiisu ay soo cusboonaatay waayahaan dambe.

Talaabadan ayaa u muuqanaysa mid lagu daboolayo eedihii ay hooyo Amran todobaadkii hore warbaahinta u marisay ciidanka ilaalada madaxtooyada Soomaaliya oo ay sheegtay inay afdoob u heystaan gabadheeda madax furashana weydiisteen.

Saraakiil ka tirsan booliska Soomaaliya ayaa noo sheegay in Amaal Nuur ay aheyd qof qaan gaar ah oo go’aan ka gaari karta masiirkeeda, isla markaana ay diiday in lala kulansiiyo hooyadeed, taas oo sababtay in la fuliyo dalkeeda iyo mid dowladda uga yimid safaaradda Denmark u qaabilsan Soomaaliya.

Taliyaha Booliiska Soomaaliya ayaa maalin ka hor warbaahinta dowladda u sheegay inay gacan amaan ah ku jiro gabadhaas labada bilood ka maqneed qoyskeeda, isagoo sheegay inay tahay qof qaan gaar ah da’deedana ku sheegay 18-sano jir, halka hooyadeed ay sheegtay in aysan qaan gaarin, taas oo uu ku beeniyey taliyihu.

Qoyska Amaal oo ay ugu horeyso hooyadeed Amran ayey amakaag ku noqotay in gabadhoodii dalka laga dhoofiyo xataa iyadoo aan lala kulansiin, kadib laba bilood oo ay raadinayeen.

Muqdisho 23ka Janaayo 2020 Maamul Goboleedka Galmudug ayaa qaaday dhabo uu maamulkaasi ku yeelan karo saddex maamul, ka dib khilaaf ba’an oo hareeyay habsami socodka dhismaha Galmudug-ta cusub.

Caqabadaha wiiqay hannaanka ay tahay in loo maro dhismaha Galmudug loo dhan yahay ayaa ka yimid dhinaca Dowladda Federaalka Soomaaliya, ka dib markii ay muujisay sida aanay dhexdhexaad uga ahayn doorashadaasi.

Xilli khilaafka uu ahaa mid muddooyinkii ugu dambeysay soo jiitamaayay, balse markii dambe loo arkaayay mid u muuqday in wa-xoogaa horumar ah laga gaaray ayaa waxaa markeliya dhegaha dadka soo gaaray dhawaaq xoogan, oo ka soo yeeray Madaxweynaha weli talada Galmudug haya, Axmed Ducaale Geelle (Xaaf).

Madaxweyne Xaaf oo bilowgii bishan gaaray Magaalada Gaalkacyo ayaa ku dhawaaqay inuu Wasaaradda Arrimaha Gudaha Soomaaliya dib ugala soo noqday walaayadii uu ugu wakiishay dhismaha maamulkan, ka dib markii uu ka horyimid dhabaha ay dowladda u mareyso dhismaha maamulkaasi

Madaxweynuhu wuxuu xilligaa ka digay maamul gacan ku rimis uu ku sheegay inay dowladdu la dooneyso dadka reer Galmudug, haddii aanay hadda dadku hadalkiisa rumeysana ay maalmaha dhow aqbali doonaan, tiiyoo aad mooddo inay soo ifbaxday. Xaaf waxa uu markaasi uu dadka reer Galmudug ugu yeeray inay Gaalkacyo isugu yimaadaan shir lagu soo dhisayo Galmudug loo dhan yahay, guddigii uu magacaabayna waxayba soo xuleen Xildhibaanada Baarlamaanka Labaad, sidoo kalena waxay soo saareen jadwal doorasho.

Saamileydii kale ee siyaasadda Galmudug ee ay dowladdu ku yab yabeysay Magaalada Dhuusamareeb ayaa waxay qaadaceen sida ay arrimuhu ku socdaan, oo ay ku macneeyeen afduub doorasho.

Ahlu Sunada Gobolada Dhexe oo muhiim u ahayd maamulka la doonayo in lagu dhiso Magaalada Dhuusamareeb ayaa qaadacday Doorashada Xafiiska Madaxtooyada, haddii ay dowladdu sad-bursi sameysay, ayna kala qaybsamayn Guddigii Doorashada Madaxtooyada, waxay sidoo kale soo saartay jadwalka doorashada ee Madaxweynaha iyo Madaxweyne Kuxigeenka Galmudug.

Afar ka mida musharaxiinta u taagan jegada Madaxweynaha Galmudug ayaa waxay xalay sheegeen inaanay suurtagal ahayn in laga qaybgalo doorasho, uu kala qaybsan yahay guddigii garwadeenka ka noqon lahaa. Musharaxiinta waxay ku baaqeen in Guddoonka Baarlamaanka Galmudug uu xal u raadiyo kala qaybsanaanta ku yimid guddiga, hase ahaatee ma jirin cid warkooda wax ka soo qaaday.

Maxamed Nuur Gacal, Gudoomiyaha Baarlamaanka Galmudug oo wax laga weydiiyay cabashada ay musharaxiinta qaarkood ka keynayn kala qaybsanaanta Guddiga Doorashada Madaxtooyada ayaa si aan laga fiirsan u sheegay inaanay musharaxiintaasi buuxin shuruudihii laga doonaayay.

“Sharci ahaan marka la fiiriyo musharaxu marka uu is diiwaangeliyo, shuruudaha laga rabo uu biixyio, shahaadadana uu qaato ayuu musharax rasmi ah noqonayaa. Marka dad badan oo hadda hawo iyo hami ku jiraa jira, oo yiraahdeen waxaan rabnaa inaan u tartano Madaxtinimada Dowlad Goboleedka Galmudug, laakiin weli shuruudihii ma soo dhameystirin. Dadka qaar intii habraacii iyo nidaamkii aysan dhameystirin ayay dhexda ka laabtaan, ayagoo doorashada ama ka baqa ama laga yaabo inay buuxin waayaan shuruudihii laga rabay. Warkoodu sharci ahaan markaan u fiirino macno maka samaynayo maamul u samaynta Galmudug.” Ayuu yiri Gacal.

Wararka ayaa sheegaya in musharaxiinta ay ka caroodeen hadalka ka soo yeeray Gudoomiye Gacal, waxayna markale ay caawa Magaalada Dhuusamareeb kulan kula leeyihiin Hoggaanka Sare ee Ahlu Sunada Galmudug.

Wakiilada Xisbiyada KMG ee dalka ka dhisan iyo musharaxiinta ayaa waxaa la aaminsan yahay inay isbaheysi wadaag la yihiin Ahlu Sunna, isla-markaana ay u badan tahay inay taageeraan jadwalka doorasho, ee ay soo saartay Ahlu Sunna, haddii aan la xalin tabashooyinka jira.

Dowladda Federaalka oo garab ah iyo saamileyda siyaasadda Galmudug oo dhinaca kale ah ayaa ku kala fogaaday dhismaha maamulka, ay tahay inuu noqdo mid ay raali ka yihiin dadka deegaanka.

Saamileyda Galmudug isuma diidana inay dowladdu dayacday kaalinteedii ahayd inay doorashadu dhexdhexaad ka noqoto, inkastoo saamileyda ku kala sugan Dhuusamareeb iyo Gaalkacyo ay oogayaan laba maamul, oo ka dhanka ah midka ay dowladdu ka waddo Xarunta Gobolka Galgaduud.

Dadka reer Galmudug iyo beesha caalamkaba oo doorkoodu uu ku soo uruuray inay indhaha uun ka daawadan waxa ka socdo Dhuusamareeb ayaan dhanka kale la dhacsanayn kala qaybsanaanta ka dhashay dhismaha Galmudug, oo sababteeda ay leedahay Dowladda Federaalka.

Iskusoo wada-duuboo xaalka Galmudug oo mid Allow sahal ah ayay dadka qaarkii ka walaacsan yihiin in gacan ka hadal uu ka dhasho doorashada la isku diidan yahay, bacdamaa aanay muuqan dadaalo looga baaqsan karo, loogana gudbi karo khilaafkan taagan.

Muqdisho 23ka Janaayo 2020 Maxamed Cumar Dalxa oo ka mid ah Xildhibaanada Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Somaliya ayaa loo magacaabay booskii la sheegay inuu iska casilay Danjire Cabdiraxmaan Cabdi Xuseen (Guulwade).

Danjire Cabdiraxmaan Guulwade ayey dowladdu sheegtay inuu iska casilay xubinihi Guddiga Qaran ee Dhab-u-heshiisiinta iyo Wadahadalada Dowladda Federaalka iyo Somaliland. Danjiraha ayaa qiil u sameeyay hawlgalkii Ciidamada Militariga Somaliya ee Gobolada Waqooyi (Somaliland), sanadkii 1988-kii.

Cali Axmed Jaamac (Jangeli), Afhayeenka Guddiga Qaran ee Dhab-u-heshiisiinta iyo Wadahadalada Dowladda Federaalka iyo Somaliland ayaa sheegay inay ka xun yihiin hadalka ka soo yeeray Danjire Guulwade, isla-markaana uu yahay mid isaga uun ku kooban.

Afhayeenka oo u waramay Laanta afka Somaliga ee BBC ayaa sheegay in Danjire Guulwade uu warqadda istiqaalada soo gudbiyay 8-dii bishan, lagana aqbalay 9-kii bishan. “Guddiga Dhab-u-heshiisiinta iyo Wadaxaajoodka Dowladda Federaalka iyo Somaliland, xubin ka tirsanaa wuxuu istiqaaladiisa dhiibay bisha 8-deedii, waxaana laga ogolaaday bisha 9-keedii, wuxuuna sheegtay daruufo gaar ah.” Ayuu yiri Afhayeenka.

Jangeli ayaa tibaaxay inaanu Danjire Guulwade ka tirsanayn Guddiga Wadahadalada, markii uu jeedinaayay hadalkiisan uu ku sheegay inay sax ahayd duulaankii Dowladdii Dhexe ee Gobolada Waqooyi, isagoo intaa ku daray in booskiisii toddobaad ka hor loo soo magacaabay Xildhibaan Dalxa.

“Guddiga xubin kama aanu ahayn markii uu hadalkan jeedinaayay, waxaana bedelkiisii la magacaabay toddobaad horteed. Xildhibaan Maxamed Cumar Dalxa ayaa lagu soo bedelay.” Ayuu yiri Jangeli.

War qoraal oo ka soo baxay Villa Somalia ayaa lagu sheegay in hadalka Danjire Guulwade uu dhaawacayo wadahadalada haatan loogu gogol xaarayo in la isugu soo dhaweeyo dadka Soomaaliyeed ee kala irdhoobay, dibna loogu yegleelayo dowladnimo Soomaaliyeed oo loo dhan yahay.

Dowladda Federalka Somaaliya, Qaramada Midoobay iyo Hay’adda Bani’aadamnimada ayaa maanta daah furahay qorshaha arimaha bani’aadamnimada ee Somaliya ee 2020. Qorshahan ayaa ubahan 1.03 bilyan oo doolar, si loo caawiyo loona tageero noolal maalmeedka 3 milyan oo qof.

“Dowladda federalka ee Somaaliya ayaa waxaa si buuxda ugu go,an iney  la shaqeeyso hay’adaha samafalka ee ka shaqeeya dalka si loo hirgeliyo qorshaha ka jawaabita xaaladaha bina’aadamnimada,” sidaasi waxaa yir Xamza Siciid Xamza, wasiirka Wasaarada Gargaarka iyo Maareynta Masiibooyinka. “Qorshaha gurmadka ayaa dhameystiraya dadaallada socda ee dowladda fedaraalka ee wax looga qabanaayo dhibaatooyinka bina’aadamnimo ee dalka.

Muqdisho 23ka Janaayo 2020 Dadka u baahan gargaarka waxaa kamid ah 1.7 milyan oo qof oo ka barakacay colaad, nabadgelyo xumo, guuritaan Khasab ah, abaaro iyo daadad. Sida laga soo xiganaayo qorsha HRP-ga, in kabadan kalabar tirada dadka soomaalida waxay ku nool yihiin faqri. Waxaa kamid ah beeraley iyo xoola dhaqatada saboolka ah iyo   cunta yare heysato kuwa barakacay. Heerka nafaqo xumida ee caruurta ayaa ah mid aad u sareeyo, iyadoo meelaha qaar ay ka jiraan heerar nafaqo xumo oo caalami ah in ka badan 20 boqolkiiba (kana sareeysa heerka deg degga ee WHO ee 15 boqolkiiba). Dadka naafada ah oo lagu qiyaaso boqolkiiba 15 dadweynaha ayaa halis ugu jira rabshado iyo xadgudub.

“Marka aan hirgalinayno  qorshaha arimaha bani’aadamnimada, Qaramad Midoobe iyo iskaashatada  kale ayaa ka shaqeyneyso sidii loo xaqiijin lahaa in gargaar deg deg ah iyo tageero horumarineed ay isbarbar socdaan kuwaas oo kabo qorshaha hormarinned e dowladda si loo gaaro soo kabasho mudo fog ku  beegan” sidaasi waxaa yiri Adam Abdulmoula,Isu duwaha hawlaha Bani’aadamnimada ee Somaliya. “taasi ayaa aha in la kordhiyo howlaha samafalka iyo horumarka wada socda mudo dheer si wax looga qabto xaladaha bani’aadamnimadan ee ka jiro Soomaaliya”

Qorshaha arimaha bani’aadamnimada wuxuu diiradda saaryaa afar ujeedo oo asaasi  ah: yareynta baahsanaanta nafaqa xumada ba’an iyo baahiyaha iyo caafimaadka, baahiya asaasiga  ey wajahaan dad ku nool 74 degmo, xoojinta iyo ilaalinta xuquuqda aadamaha, islamarkan ilaalinta sharafta, sidoo kale kor  u qaadidda aqoonta dadka barakacayaasha.

Qorshahan ayaa ujeedkiisa yahay bixinta gargaar cunna ah bil kasta oo la siinaayo ilaa 2.1 milyan oo qof , in la taageero   helitaanka waxbarasho oo loogu tala galay in kabadan 300,000 oo caruur ah, in gargaar caafimaad la siiyo 2.5 milyan qof, in biyo nadiifa la siiyo in kabadan 1.2 milyan oo qof iyo in la yareeyo khatarta la xiriirta isku dhacyada ooy ka mid yihiin kuwo ku saleysan jinsiga.

Sannadkan, wadarta guud ee  baahida loo baahan yahay deeq-lacageedka Qqorshahan ayaa hoos u  dhacday 11 boqolkiiba (ama US $ 120 milyan) taas oo horay u eheed $ 1.12 bilyan sanadka 2019 illaa $ 1.03 bilyan. In  kasta oo tirada dadka baahan ay kortay 19 boqolkiiba (ama 1 milyan oo qof) laga soo bilaabo 4.2 milyan 2109 ilaa 5.2 milyan   qof. Tirada guud ee la beegsaday ayaa hoos u dhacday 12 boqolkiiba (ama 400,000 oo qof), taas oo sanadkii hore gaareseysay ilaa 3.4 milyan kuna soo dhacday 3 milyan oo qof (58 boqolkiiba 5.2  milyan qof oo u baahan gargaarka bini’aadannimo).

Maamulka Dowladda Jubbaland  23ka Janaayo 2020 Dowladda goboleedka Jubaland ayaa ku dhowaaqday inay qaadacday dhammaan hanaanka doorashooyinka qaranka ee la filayo in Soomaaliya ay guda gasho bilaha soo socda.

War-saxaafadeed kasoo baxay Jubaland ayaa lagu sheegay inaysan jirin wax heshiis siyaasadeed ah oo laga gaaray arrimaha doorashooyinka qaranka ee 2020/2021.

“Sidaas awgeed, waxay Jubbaland ogaysiinaysaa Guddiga Doorashooyinka Qaranka, inta laga gaararayo heshiis siyaasadeed oo loo dhanyahay, in aysan ka qaban karin Jubbaland wax shaqo ah oo la xiriira doorashooyinka 2020-2021.” Ayaa lagu yiri qoraalka kasoo baxay Jubaland.

Qoraalka ayaa intaas ku daray “Hase yeeshee, waxaan la socod siinaynaa Guddiga Doorashooyinka Qaranka in Dowladda Jubbaland ay diyaar u tahay in ay ka qaadato doorkeeda dastuuriga ah, si waafaqsan qaraarkii Baarlamaanlca Federaalka Soomaaaliya ee ku saabsanaa buuxinta kuraasta bannaan.”

Go’aanka Jubaland ayaa caqabad weyn ka noqon kara hanaanka doorashooyinka qaran, waxaana la rumeysan yahay in sidoo kale Puntland ay qorsheyneyso inay hanaankan sidoo kale qaadacdo.

Labada maamul ayaan wax xiriir ah la lahayn dowladda dhexe, waxaana go’aanka Jubaland ee caawa uu yimid maalmo un kadib markii madaxweynaha Jubaland Axmed Madoobe iyo kan Puntland Saciid Deni ay Boosaaso kaga dhowaaqeen go’aanno ka dhan ah dowladda dhexe.

Maamulka Dowladda Somaliland 23ka Janaayo 2020 Madaxweynaha Somaliland Muuse Biixi Cabdi ayaa  xafiiskiisa ku qaabiley Safiirka Denmark u qaabilsan Somaliland iyo Soomaaliya Amb. Mette Knudsen oo ay wehelinayso ku xigeenkeedu Nina Berg.

Sida war-saxaafadeed ka soo baxay xafiiska madaxweynaha lagu sheegay in kulankaasi lagaga wada hadlay xoojinta xidhiidhka labada dal, iskaashiga mashaariicda horumarinta ee ay Somaliland ka hesho sanduuqa horumarinta Somaliland ee (SDF) oo ay dawladda Denmark qayb ka tahay, sidii loo dardar gelinlahaa korna loogu qaadi lahaa sannadkan cusub ee 2020-ga, sidoo kale waxa laga wada hadlay arrimaha doorashooyinka Somaliland.

Ugu danbayntiina waxa kulankaa lagu soo qaaday nabadgelyada mandaqada geeska Afrika sidii loo adkayn lahaa loogana wada soconlahaa.

Waxaana Madaxweynaha kulanka ku wehelinaayey Madaxweyne Ku xigeenka Somaliland, Mudane Cabdiraxmaan Cabdilaahi Ismaaciil (Saylici), wasiirrada wasaaraddaha Arrimaha Gudaha Maxamed Kaahin Axmed iyo Xannaanada Xoolaha iyo horumarinta Kalluumaysiga, Mudane Siciid Sulub Maxamed.

Dowladda Djibouti Iyo Maamulka Dowladda Somaliland 23ka Janaayo 2020 Somaliland ee uu hogaamiyo Madaxweyne Muuse Biixi ayaa markii u horeysay ka hadashay xadhig Internet oo magaciisu yahay DARRE oo dowladda Jabuuti shaacisay inay soo marineyso badda Berbera.

Somaliland ayaa si cad u sheegtay in dowladda Jabuuti ayna wax xiriir ah kala soo sameyn arrinta Xadhigaasi Internetka ee ay ugu magac dartay DARRE, kaasi oo la marin doona magaalooyinka Berbera, Muqdisho iyo Mombasa.

Wasiirka boosaha iyo isgaadhsiinta Somaliland oo arrintaasi wax laga weydiiyay ayaa sheegay in dowladda Jabuuti aysan wax dalab ah oo ku aadan xadhigaasi u soo gudbin, isagoona xusay in ogolaansho la’aan xarigaasi la soo marin doonin badda Berbera.

“Dowladda Jabuuti ilaa hadda nagalama soo xiriirin arrinta xadhiga Internetka ee Berbera, hadey dowladda jabuuti naga codsato waxa loo eegi doona xeerka, hadduu ogolaadana markaas baa la siin doona liisan ogolaanshiyo, laakiin ilaa hadda nagamay soo dalban” ayuu yiri Wasiirku.

Xukuumada Somaliland ayaa hore u siisay heshiis ogolaanshiyo dhanka xadhkaha Internet-ka ah Shirkada Somcable, midaasi oo loo ogolaaday muddo dhan shan iyo labaatan sanno, oo u ansixiyey Baarlamaanka Somaliland

Dowladda Jabuuti ayaa si rasmiya u shaacisay maalintii Isniintii xadhiga Internet-ka ee DARRE, kaasi oo ay Berbera qeyb ka tahay magaalooyinka la soo marinayo xarigaasi Internet.

Markabka xadhiga Internet-ka sida ayaa la sheegaya in uu usoo jiheystay badda Berbera, isaga oo aan wax ogolaanshiyo ah ka haysan xukuumada uu hogaamiyo Madaxweyne Biixi, midaasi oo xiisad cusub ka dhex abuuri karta Dowladda Jabuuti iyo Somaliland.

Wararka qaar ayaa sheegaya in Dowladda Jabuuti ay ogolaanshiyo uga soo qaadatay xadhigaasi in badda Berbera la geeyo dowladda federaalka Soomaaliya, ee uu hogaamiyo Madaxweyne Farmaajo.

Somaliland ayaa iyadu ku dooda inay tahay dal madax banaan, inkasta oo ay Beesha caalamka ka haysan aqoonsi buuxa, una arkaan maamul ka tirsan dowladda Soomaaliya, haddana inta badan waxay u dhaqantaa sidii dowlad madax banaan.

Xiisad cusub oo ka dhex qarxaysa Somaliland iyo Jabuuti kana qeyb tahay DF

 

https://www.youtube.com/watch?v=-b2kWRLBZTw

Leyla Cabdi Suleemaan oo gabay taariikhi ah ka jeedisay Xuskii Daraawiishta Iyo Halgankii dheeraa Sayid Cabdullae Xassan uga xoreeyey gummaysigii ku soo duulay Ummadda Soomaaliyeed.
.
Leyla waa macalimad wax ka barta Park Center High School ee Brooklyn Center in Minnesota.
https://www.youtube.com/watch?v=rIupSCMoIy4&t=24s

WARARKA MAANTA 21ka Janaayo 2020 Sir Culus! 

Su’aallaha Maanta: Is-casil Farmaajo khaa’inul waddan daba-dhilif ah! Maxuu u fashilay Taliyihii hore ee Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonka Qaranka Denjire Cabdillaahi Sanbooloshe oo fashilay inuu Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade” iyo Madaweyne Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo ku amreen in loo dhiiba dalka Ethiopia ayadoo si sharci-darro ah Ururka #ONLF lagu shaabadeeyo argagixiso? Yaa Madaxweyne ka noqon doona Galmudug Madaxweyne Mudane Axmed Ducaale Xaaf mise? Yaa la hor casili doonaa Madaxweyne Mudane Farmaajo “Been-Hawaas” mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Yaa Soomaaliya ka dhigay dalka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad? Yaa qarxinaaya #Shacabka #Soomaaliyeed Ma Shabaab Mise Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonak Qaranka Argagixiso Maal-Geliye Fahad Yaasin “Daba-Naasle”? Yaa dalka #Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan? Yaa dhacaya canshuurta #Muqdisho? 

Muqdisho 21ka Janaayo 2020 Khilaaf ayaa ku yimid geedi-socodka Doorashada Madaxweynaha Maamulka Galmudug, iyadoona uu dib u dhac ku yimid soo saarista jadwalka, ay tahay in loo maro Doorashada Madaxweynaha Galmudug iyo Kuxigeenkiisa.

Sida ay ogaatay Caasimada Online, Khilaafkan ayaa yimid, ka dib markii Ahlu Sunada Gobolada Dhexe ay ka hortimid Guddiga Doorashada Madaxtooyada Galmudug, oo Axadii uu magacaabay Gudoomiyaha Baarlamaanka Galmudug, Maxamed Nuur Gacal.

Ahlu Sunada Galmudug ayaa u sheegtay Guddoonka Baarlamaanka Galmudug in Gudoomiyaha Guddiga Doorashada Madaxweynaha ay tahay inuu ka yimaado Ahlu Sunna, haddii Gudoomiyihii Guddiga Doorashada Guddoonka Baarlamaanka Galmudug uu ka yimid dhanka Dowladda Soomaaliya.

Madaxa Xukuumadda Galmudug, Sheekh Maxamed Shaakir Cali Xasan oo la kulmay Gudoomiyaha Baarlamaanka Galmudug ayaa u sheegay inuu ku noqdo magacaabista Guddiga Doorashada Madaxweynaha iyo Madaxweyne Kuxigeenka, isla-markaana uu Gudoomiyaha Guddiga u soo magacaabo shakhsi ku saf ah Ahlu Sunna.

Wararka ayaa sheegaya in Sheekh Maxamed Shaakir uu ku goodiyay inay qaadici doonaan Doorashada Xafiiska Madaxtooyada, haddii aanu Gudoomiyaha Guddiga Doorashada ka imaan dhinaca Ahlu Sunna.

Wararka ayaa intaa ku daraya in Magaalada Dhuusamareeb ay ka socdaan dadaalo lagu doonayo in xal loogu helo khilaafka ka soo cusboonaaday dhismaha maamulka cusub ee lagu wado in loo yegleelo dadka reer Galmudug.

Guddiga uu shalay soo magacaabay Gudoomiye Gacal ayaa maanta lagu waday inay muddeeyaan waqtiga ay dhaceyso Doorashada Madaxweynaha iyo Kuxigeenkiisaba, hase yeeshee ay u baaqatay diidmada ka timid Ahlu Sunna.

Dowladda Federaalka iyo Guddoonka Baarlamaanka Galmudug ma doonayan inay Ahlu Sunna ka baxo hannaanka maamul u samaynta Galmudug, xilli ay ka walaacsan yihiin tallaabada uu dhismaha maamulkaasi kaga maqan yahay Madaxweynaha weli talada Galmudug haya, waa Axmed Ducaale Geelle (Xaaf). Villa Somalia ayaa juhdi kasta ku bixin doonto, sidii ay Ahlu Sunna uga sii mid ahaan laheyd saamileyda Galmudug ee ku hawlan dhismaha maamulkaasi.

Khilaafka horgudban habsami socodka dhismaha Galmudug oo muddooyinkii ugu dambeysay soo jiitamaayay ayaa marba meel cagaha la gelaayay, taasoo keentay in dhismaha maamulkaasi lagu kala qaybsamo.

Khilaafkan wiiqay dhismaha Galmudug-ta cusub ayaa laga cabsi qabaa in uu horseedo waddo uu laba maamul ku yeelanayo Maamul Goboleedka ka dhisan Gobolada Dhexe.

Muqdisho 21ka Janaayo 2020 Senatorada golaha Aqalka Sare ee baarlamaanka Soomaaliya ayaa shalay magaalada Muqdisho ku yeeshay kulankoodii 31aad ee kalfadhiga 6aad.

Kulankii shalay ee golaha ayaa ee lagu ansixiyey ‘hindise sharciyeedka howlgabnimada, xaqsiinta iyo hibooyinka xubnaha ciidamada qalabka sida’ waxaana soo xaadirtay kulanka 32 senator, kuwaas oo 31 ka mid ah ay ogolaadeen meel marinta sharcigaas, waxaana ka aamusay hal senator.

Qodobo ku jira sharciga la ansixiyey ee howlgabnimada, xaqsiinta iyo hibooyinka xubnaha ciidamada qalabka sida ayaa waxaa ka mid ah:

  • In derajada S/Guud sarkaalkii la siinayo aysan da’diisu ka yaraan 74-sano jir.
  • In derajada S/Gaas sarkaalkii la siinayo aysan da’diisu ka yaraan 70-sano jir.
  • In derajada S/Guuto sarkaalkii la siinayo aysan da’diisu ka yaraan 68-sano jir.
  • In derajada G/Sare sarkaalkii la siinayo aysan da’diisu ka yaraan 64-sano jir.
  • In derajada G/Dhexe sarkaalkii la siinayo aysan da’diisu ka yaraan 62-sano jir.
  • In derajada Gaashaanle sarkaalkii la siinayo aysan da’diisu ka yaraan 60-sano jir.
  • In derajada Dhamme sarkaalkii la siinayo aysan da’diisu ka yaraan 58 sano jir.
  • In derajada L/xidigle sarkaalkii la siinayo aysan da’diisu ka yaraan 58-sano jir.
  • In derajada Xidigle sarkaalkii la siinayo aysan da’diisu ka yaraan 58-sano jir.

Sharcigaan ayaa meesha ka saaraya in loo dalacsiiyo askari aan gaarin da’daas darajooyinka lagu xusay qoraalkan, waxaana ku qancay dhamaan senatoradii soo xaadiray kulanka.

Sidoo kale sharcigan ayaa lagu cadeeyey da’da howlgabnimada sarkaalka, taas oo u dhaxeysa 75-sano jir ilaa 80-sano jir, waxii ka dambeeya markii ruuxu da’daas gaarana waxaa lagu cadeeyey sharcigan in looga faa’iideysa doono oo kaliya khibraddiisa.

Maamulka Dowladda Puntland 21ka Janaayo 2020 Wararka naga soo gaaraya gobolka Bari ayaa sheegaya in ciidamada ammaanka ee maamulka Puntland ay fashiliyeen qarax nooca miinada oo lagu aasay qeybo ka mid ah magaalada Boosaaso ee xarunta gobolka Bari.

Ciidanka Booliska gobolka Bari iyo kuwa loo yaqaano PSF oo howlgal ka sameeyey agagaarka Masjidka Rashiid ayaa ka hortagay qaraxaasi.

Taliyaha qeybta Booliska gobolka Bari Gashaanle Sare Xuseen Cali Maamuud oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in qaraxa lagu qariyey guri ku yaalla halkaasi.

Sidoo kale taliyaha ayaa u mahaceliyey ciidamada fuliyey howlgalka, isagoo intaasi ku daray in miinadaan la doonayey in lagu waxyeeleeyo shacabka.

Gashaanle Sare Xuseen Cali Maamuud ayaa sidoo kale ugu baaqay shacabka inay la shaqeeyaan ciidanka amniga, si looga hortago falalka liddiga ku ah nabad gelyada.

Magaalada Boosaaso oo ah xarunta ganacsiga ee Puntland ayaa waxaa inta badan weeraro gaadma ah iyo dilal qorsheysan ka fulisa kooxda Al-Shabaab.

Si kastaba ha’ahaatee muddooyinkii dambe ciidamada Puntland ayaa kordhiyey howlgallada lagu xaqiijinayo amniga magaaladaasi.

Muqdisho 21ka Janaayo 2020 Waxaa saaka magaalada Ankara ee dalka Turkiga loo qaaday dhaawacyada 9 qof oo ay ku jiraan 3-dii Injineer ee Turkiga uga dhaawacmay weerarkii ismiidaamiinta ahaa ee sabtidii la soo dhaafay ka dhacay magaalada Muqdisho.

Diyaarad Milatari oo ay leedahay dowladda Turkiga ayaa dhaawacyadaasi looga qaaday garoonka Aadan Cadde ee M/ Muqdisho.

Sidoo kale dhaawacyada la qaaday ayaa waxaa ka mid ah taliye ku xigeenka ciidanka Haramcad ee gobolka Banaadir, askar iyo dad rayid ah oo ku dhaawacmay qaraxaasi.

Dhaawacyadaan ayaan tan iyo sabtidii ku jiray isbitaalka Erdogan, Ex Digfeer oo uu shalay ku booqday Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya, Mudane Xasan Cali Khayre.

Turkiga oo si kulul uga hadlay weerarkaasi ayaa sheegay in uusan saameyn doonin howlaha uu ka wado gudaha Soomaaliya.

Dowladda federaalka ayaa sidoo kale hadda bilowday qorshe cusub oo lagu sugayo amniga jidka isku xira magaalooyinka Muqdisho iyo Afgooye oo ay dhiseyso shirkad Turki ah.

Ciidamo ka tirsan kuwa amniga ayaa shalay la geeyey wadadaasi, kuwaas oo dhagxaan ku gooyey meesha uu ka socdo dhismaha.

Al-Shabaab ayaa kordhisay weerarada ka dhanka ah shaqaalaha iyo Injineerada Turkiga ee dhisamaha ka wada jidka Afgooye, waxaana weerarkaan ka horreeyey kii Ex-Control.

Muqdisho 21ka Janaayo 2020 Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa wadda qorshe ay uga dhaadhicineyso madaxweynaha Dowlad Goboleedka Hirshabelle Maxamed Cabdi Waare inuu masuuliyadda ka saaran howsha maamul dhisidda ku wareejiyo Wasaaradda Arrimaha Gudaha.

Sida la fahamsan yahay qorshahaan ayaa aad isu soo tarayay maalmahii lasoo dhaafay, waxaana lagu soo warramayaa iney jireen kulamo arinkaas ku saabsan oo qabsoomay inkastoo aysan wali jirin wax la isla meel dhigay.

Qorshaha Dowladda uu majaraha u haayo Maxamed Cabdullaahi Farmaajo waxey tahay iney door la taaban karo ku yeeshaan maamul u dhisidda HirShabelle marka ay kasoo dhamaadaan middda Galmudug oo hadda mareysa marxaladahii ugu dambeeyay.

Dowladda oo adeegsaneysa xubnaha muxaafadka ah ee ka tirsan Wasiiro iyo Siyaasiyiin kasoo jeeda deegaanada HirShabelle ayaa wax ka wad howsha, guul laga gaaro arintaan ayaa sababi karta sida la sheegayo in bartamaha sanadkaan la bilaabo howsha maamul u dhisidda HirShablle.

Ujeedada ay dowladda leedahay waxey tahay in Musharax taageersan siyaasadooda ay u helaan xilka madaxtinimada dowlad goboleedka Hirshabelle, waxeyna awood dheeri ah siin kartaa doorashada la filayo iney qabsoonto 2021.

Muddo xileedka dowladda Hirshabelle waxaa ka dhiman kaliya 8 bilood, waxaana la filayaa in lagu heshiiyo dhawaan wakhtiga rasmiga ah ee la shaacin doono heshiiska.

Qorshahaan waa midkii ay dowladda u adeegsatay Madaxweyne Xaaf baratmahii sanadkii 2019, balse dhawaan ayey aheyd markii uu ka laabtay heshiiskii la wada gaaray.

Ugu dambeyntii Dowladda ayaa ka shaqeyneysa iney dowlad goboleedyada ka hesho taageero buuxda xilli uu muddo xileedkeeda ka haray kaliya 12-bilood ah, waxaana xusid mudan in xildhibaanada labada aqal ee dowladda laga soo dooran doono maamul goboleedyada.

 

Maamulka Dowladda Hirshabelle 21ka Janaayo 2020 Faah faahinno dheeraad ah ayaa ka soo baxaya kulan gaar ah oo  u dhexeeyey hoggaanka sare HirShabelle oo xalay ka dhacay guriga Madaxweyne ku xigeenka maamulkaasi, Mudane Cali Cabdullaahi Xuseen (Guudlaawe).

Kulanka oo saacado badan qaatay, islamarkaana uu soo qaban qaabiyey, Cali Guudlaawe ayaa waxaa looga hadlay khilaafkii u dhexeeyey Madaxweynaha HirShabelle, Maxamed Cabdi Waare iyo guddoomiyaha baarlamaanka maamulkaasi, Sheekh Cismaan Barre Maxamed.

Afhayeenka HirShabelle, Daa’uud Xaaji Cirro oo ka warbixiyey kulankaasi ayaa sheegay in xal kama dambeys ah laga gaaray khilaafkaasi, islamarkaana la soo afjaray.

Sidoo kale wuxuu tilmaamay in madaxda ay ku ballaameen in la dardar geliyo shaqooyinka culus ee horyaall

Ugu dambeyn Madaxweyne Waare iyo guddoomiye Barre ayaa Madaxweyne ku xigeenka HirShabelle uga mahadceliyey dadaalladii dhex dhexaadinta ee uu sameeyey.

Khilaafkaan oo mudo taagnaa ayaa saameyn ku yeeshay wada shaqeynta labada dhinac waxaana socday mooshin ka dhan ahaa Waare.

Maraykanka 21ka Janaayo 2020 Taliska Mareykanka ee Qaaradda Africa ayaa war ka soo saaray duqeyn cusub oo diyaaradahooda ay ka fuliyeen gobolka Jubbada Hoose.

Qoraalka ka soo baxay taliska Mareykanka ee AFRICOM ayaa waxaa lagu sheegay in duqeynta lala beegsaday xarumo ay ku sugnaayeen dagaalyahannada Al-Shabaab oo ku yaalla deegaanka Bangeeni ee hoostaga magaalada Jamaame ee gobolkaasi.

Sidoo kale agaasimaha howlgalada AFRICOM Gen. William Gayler ayaa sheegay in weerarkan cirka ah lagu dilay illaa saddex xubnood oo ka tirsanaa kooxda Al-Shabaab.

Gen. William ayaa intaasi ku daray in dagaalyahannada la dilay ay qorshaynayeen inay weerar ku soo qaadaan ciidamada Danab oo howlgallo ka wada halkaasi.

hanka kale ma jiro wax hadal ah oo ka soo baxay dhinaca Xarakada Al-Shabaab oo ku aadan weerarkaasi.

Duqeyntaan ayaa ku soo aadeysa, iyadoo maalmihii dambe  ciidamada huwanta oo ay horkacayaan kuwa Kumaandooska Soomaaliya ay howlgallo Milatari ka wadeen agagaarka degmada Jamaame, iyaga oo la wareegay deegaano ka tirsan degmadaasi

Maamulka Dowladda Somaliland 21ka Janaayo 2020 Askari ka tirsanaa ciidamada Booliska ee maamulka Somaliland ayaa lagu soo warramayaa in saacadihii la soo dhaafay toogasho lagu dilay, xilli uu ku sugnaa duleedka magaalada Boorama ee caasimada gobolka Awdal.

Wararka ayaa sheegaya in kooxo ku hubeysan Bistoolado ay si gaadma ku dhaawaceen askarigaasi oo markii dambe geeriyooday.

Sidoo kale wararka ayaa intaasi ku daraya in raggii ka dambeeyey falkaasi ay goobta isaga baxsadeen.

Lama oga illaa iyo hadda sababta rasmiga ah ee ka dambeysa dilka loo geystay askarigaasi, sidoo kalena lama garanayo heybta kooxda fulisay toogashadaasi.

Dhinaca kale saraakiisha Somaliland iyo maamulka magaalada Boorama kama hadlin dhacdadaan, basle waxaa goobta gaaray ciidamo ka tirsan kuwa Booliska.

Ilo deegaanka ah oo aan la xariirnay ayaa sheegay in ciidamadu howlgallo lagu baadi goobayo gacan ku dhiiglayaasha ay ka bilaabeen halkaasi.

Inta badan waxaa deegaanada Somaliland ka jira jabhado hubeysan oo dagaal adag kula jira maamulkaasi, kuwaas oo weeraro ku qaada saldhigyada ciidamada.

https://www.youtube.com/watch?v=VfdNuuOgtYg

WARARKA MAANTA 20ka Janaayo 2020 Sir Culus! 

Su’aallaha Maanta: Maxuu Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade” u joojiyey heshiiskii loogu tallogalay in horumarka dalka wax looga qabto? Maxay shacabka Soomaaliyeed ku naceen Madaweyne Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo 98.9%? Yaa Madaxweyne ka noqon doona Galmudug Madaxweyne Mudane Axmed Ducaale Xaaf mise? Yaa la hor casili doonaa Madaxweyne Mudane Farmaajo “Been-Hawaas” mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Yaa Soomaaliya ka dhigay dalka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad? Yaa qarxinaaya #Shacabka #Soomaaliyeed Ma Shabaab Mise Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonak Qaranka Argagixiso Maal-Geliye Fahad Yaasin “Daba-Naasle”? Yaa dalka #Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan? Yaa dhacaya canshuurta #Muqdisho? 

Muqdisho 20ka Janaayo 2020 Ugu yaaraan saddex caruur ah ayaa lagu soo warramayaa inay saacadihii la soo dhaafay ku geeriyoodeen Kaamka Maandeeq oo ku yaalla KM13 ee duleedka magaalada Muqdisho.

Wararka ayaa sheegaya in caruurtaasi uu ku soo booday shuban biyood, haatana ay la il daran yihiin todobo kale, sida ay Caasimada Online u xaqiijiyeen ilo deegaanka ah.

Todobada caruurta ah ee uu hadda soo riday shubanka ayaa loo soo qaaday isbitaallada ku yaalla gudaha magaalada Muqdisho, si loogu dabiibo xaaladooda caafimaad.

Dadka barakacayaasha ee dagan Kaamamka ku yaalla duleedka Caasimada oo inta badan ka yimid Sh/Hoose ayaa maalmihii dambe wajahayey xaalado dhanka nolosha ah.

Sidoo kale dadka qaar ayaa la sheegayaa inay nafaqo darro darteed barareen, waxayna codsanayaan gargaar bani’aadnimo oo deg-deg ah.

Dhowaan ayey aheyd markii saddex caruur ahaa ay Gaajo darteed ugu geeriyoodeen Kaamka Calaf Suge ee duleedkaMuqdisho, kadib markii ay waayeen wax ay cunaan.

Dowladda federaalka iyo sidoo kale hay’adaga Samafalka illaa iyo hadda kama jawaabin baaqa dadkaasi dhibaateysan ee u dhimayaa gaajada iyo caafimaad darrada heysata.

Muqdisho 20ka Janaayo 2020 Waxaa aad loo adkeeyay amaanka xarumaha Safaaradaha Turkiga iyo Imaaraadka ee ku yaalla xeebta liido, ammaanka dekadda Muqdisho iyo nawaaxiga madaxtooyada Soomaaliya kadib markii la sheegay in la helay xog sheegeysa in ay Al-Shabaab qorsheeyeen weeraro argagixiso.

Xog ay heshay Caasimada Online ayaa sheegaysa in hay’adaha ammaanka lagu wargeliyay in magaalada Muqdisho ay suurtagal tahay in ay ka dhacaan weeraro argagixiso oo gawaari loo adeegsado, waxayna arrintaas sababtay in la adkeeyo ammaanka.

Waxaa la baarayaa dhamaan gaadiidka isticmaala goobaha aan soo sheegnay oo aan markii hore baaritaan mari jirin, sidoo kale waxaa la keenay ciidan iyo gaadiid dagaal oo hareeraha laamiga safan, kuwaas oo la sheegay in ay ka qayb qaadanayaan ammaanka magaalada Muqdisho.

Lama sheegin nuuca gaariga iyo tirada kooxda la sheegay in xogtooda la helay ee weerarka soo ah, laakiin waxaa la sheegay in gaarigaas iyo kooxda saaranba ay ku sugan yihiin Muqdisho.

Adkeenta ammaanka magaalada Muqdisho gaar ahaan goobaha aan kor ku soo xusnay ayaa sidaan oo kale adkaa wixii ka dambeeyay weerarkii sabtidii ka dhacay waddada Afgooye. Sirdoonka Turkiga ayaa sheegay in Al-Shabaab ay doonayaan in xarumahaasi ay weeraraan oo ay ugu horreeyaan Safaaradda Turkiga iyo Dekadda Muqdisho oo ay maamulaan Turkida.

Al-Shabaab ayaa sabtidii weeraray Kolonyo Turki ah oo ku sugnaa meel u dhaw degmada Afgooye ee gobalka Shabeelada Hoose, waxaana weerarkaas ka dhashay khasaare dhimasho iyo dhaawac.

Sacuudi Carabiya 20ka Janaayo 2020 Wasiirka arrimaha dibedda Soomaaliya ayaa ammaanay “Doorka Sacuudiga” ee dunida Carabta iyo Islaamka, waxaana uu sheegay in boqortooyada ay ahayd dalka taageerada ugu weyn siiya Soomaaliya, tan iyo markii ay xoriyadda qaadatay.

Axmed Ciise Cawad oo wareysi siiyey wargeyska Asharq Al-Awsat ayaa sheegay in xiriirka labada dal uu yahay mid taariikhi ah oo khaas ah, islamarkaana uu horumaray tobanaanki sano ee tagay.

Waxa uu sheegay in taageerada Sacuudiga uu siiyo Soomaaliya aysan ku koobneyn kaliya maaliyadda, balse ay qeyb ka yihiin siyaasadda iyo dhaqanka.

Hay’adda gargaarka ee Boqor Salman, ayuu sheegay, in Soomaaliya ay ka fulineyso mashaariic gaaraya 40, oo ku kacaya guud ahaan 184 milyan oo dollar.

Mar wax laga weydiiyey xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta, Cawad waxa uu sheegay inuu wanaagsan yahay islamarkaana Soomaaliya ay Imaaraadka Carabta uga mahad-celineyso taageerada dhinacyada kala duwan ah ee ay siiso.

Isaga oo ka hadlayey siyaasadda arrimaha dibedda Soomaaliya, ayaa Cawad waxa uu sheegay in dalka muddo lagu yaqaan dhex-dhexaadnimo, islamarkaana ay ka go’an tahay inuu siyaasaddan sii wado.

“Siyaasaddeena waxaa qeyb ka ah inaan kala saarno dalalka walaalaha nala ah iyo kuwa saaxiibka nala ah, iyo xiriirada aan la kala yeelaneyno,” ayuu yiri.

Soomaaliya ayaa markii ay is-qabteen xulufada Sacuudiga iyo Qatar, waxay dooratay siyaasad dhex-dhexaadnimo, hase yeeshee loo macneeyey taageero Qatar.

Dhinaca kale, wasiirka ayaa amaanay isbaheysiga dalalka Gacanka Cadan iyo Geeska Afrika ee dhowaan looga dhowaaqay dalka Sacuudiga, wuxuuna taageeray go’aanka xarunta isbaheysigan looga dhigay magaalada Riyadh, taasi oo sida uu sheegay ka tarjumeyso doorka Sacuudiga ee dalalka Islaamka iyo Carabta.

Muqdisho 20ka Janaayo 2020 Prof. Cismaan Abuukar Dubbe, oo kamid ah Aqoonyahanka sida weyn looga yaqaano deegaanada Somaliland, isla markaana ka soo qeyb qaatay Doorashadii uu ku soo baxay Madaxweyne Muuse Biixi, ayaa shalay Xisbi cusub kaga dhawaaqay Muqdisho.

Prof Cismaan Dubbe ayaa magaalada Muqdisho kaga dhawaaqay Xisbi siyaasadeed cusub oo lagu magacaabo Xisbiga Nabadda, Barwaaqada iyo Midnimada ee la soo gaabiyo ‘HILOW’.

Aqoonyahankan oo ka soo jeeda magaalada Burco ee gobolka Togdheer, ayaa waxa uu kamid ahaa Shaqsiyaadkii qoray barnaamij siyaasadeedkii uu Xisbiga Kulmiye ku galay ololihii doorashada, isla markaana uu ku soo baxay Madaxweynaha talada haye ee Muuse Biixi.

Waxaana uu si dhow ula shaqeyn jirey Prof Dubbe waqtigii uu loolanka adag ugu jiray xilka Madaxtinimada Somaliland, Madaxweyne Muuse Biixi, oo xiligaa xisbiga Kulmiye ugu sharaxnaa madaxtinimada.

Prof. Dubbe oo ka hadlaya xisbiga cusub ee loo diiwaan galiyay, ayaa waxa uu yiri “Waxaanu hadda ka soo baxnay xafiiska guddida diiwaan-galinta asxaabta qaranka Soomaaliya oo aanu ka soo diiwaangalinay xisbi cusub oo hankiisa, himiladiisa iyo hoggaankiisuba ku cusub yihiin dhagaha iyo maqalka shacabka Soomaaliyeed”.

“60-sanadood ayaa ka soo wareegtay markii Soomaalidu xornimada ay qaadatay ee ay ka qaadatay gumaysigii qaybiyey ee kala qoqobay, ummadihii wakhtiga inala qaatay xoriyadda 60-kaa sanadood ka hor ee dawladaha dunida ka mid ahaa”.

Wuxuuna intaas kusii daray “Maantana waxay dageen oo ummadahoodii ay dajiyeen gurya-samo, gayigoodiina waxay ka dhigeen guri barwaaqo ah oo nabadd ah oo xasiloon. Laakiin nasiib-darooyin, dagaalo iyo dib u dhac ayaa ahaa inta kaga soo aaday Soomaalida, qaybtii ay duniddu qaybsatay”.

Muqdisho 20ka Janaayo 2020 Waxaa saaka la xiray gabi ahaan wadada dheer ee isku xirta magaalooyinka Muqdisho iyo Afgooye ee gobolka Sh/ Hoose, sida ay inoo xaqiijiyeen qaar ka mid ah darawallada gaadiidleyda ee isticmaala jidkaasi.

Gaadiidleyda aaan la hadalnay ayaa sheegay inay u wareegeen jid cade ka baxa dhinaca degmada Dayniile ee gobolka Banaadir.

Warar kala duwan ayaa ka soo baxaya sababta loo xiray wadadaan oo ay dhismo ka wado shirkad laga leeyahay dalka Turkiga.

Sida ay ogaatay Caasimada Online sababta ugu weyn ee gaadiidka kala duwan looga joojiyey isticmaalka wadadaasi ay tahay arrimo amni, iyadoona la sheegay in dowladda federaalka Soomaaliya ay ku adkeysatay inay xoojiso amniga Injineerada iyo shaqaalaha ka shaqeynaya dhismaha jidka isku xiray magaalooyinka Muqdisho & Afgooye.

Sidoo kale wararka ayaa intaasi ku daraya in dowladda Soomaaliya ay shirkadda ka dalbatay in ay sii wado dhismaha wadadaasi.

Dowladda federaalka ayaa sidoo kale wadada dhismaha ka socdo geysay ciidamo dheeraad ah oo ka tirsan Booliska Gobolka Banaadir, waxaana la filayaa in dib loo bilaabo dhismaha jidkaas, islamarkaana halkaas la geeyo qalab cusub oo ay leedahay shirkadda qaadatay mashruuca, maadaama qalabkii hore uu burbur ka soo gaaray qarixii ugu dambeeyey ee dhowaan ka dhacay degmada Afgooye.

Kooxda Al-Shabaab ayaa muddooyinkii la soo dhaafay kordhisay weerarada ka dhanka ah dhismaha wadadan, iyadoo marar kala duwan qaraxyo khasaaro geystay la eegatay Injineerada Turkiga ee dhismaha ka wada halkaasi oo uu ugu dambeeyey mid kii Afgooye.

Ururka Argagixisadda AL-Shabaab 20ka Janaayo 2020  Waxaa si rasmi ah u dhaqan galay amar ka soo baxay dagaalamayaasha Al-Shabaab, kaas oo ku wajahnaa dagaalkii maleeshiyo beeleedka u dhaxeeyay ee ka socday degaanka Burdheere oo ka tirsan degmada Cadale.

Dagaalkaan oo kii ugu dambeeyay dhacay bishii Marso ee sanadkii hore ayaa tan iyo wixii markaas ka dambeeyay ku jiray Al-Shabaab oo laba jeer kulmiyay odayaasha dhaqanka ee labada beel.

Sida ay qaar ka mid ah odayaasha u sheegeen Caasimada Online, Al-Shabaab ayaa ku amray odayaasha in la joojiyo dagaalka iyo dilka, cidii u hogaansami weysana ay ka qaadi doonaan talaabo adag. Sidoo kale Al-Shabaab ayaa u sheegay odayaasha in ay soo gudbiyaan khasaaraha kala gaaray kadibna sida lagu xalin doono ay go’aamin doonaan Al-Shabaab.

Wararka ayaa sidoo kale sheegaya in kaliya xogta khasaaraha aysan soo gudbin doonin dhinacyadii dagaalamay balse ay dhankooda baari doonaan Al-Shabaab.

Al-Shabaab ayaa sheegay in muddo sanad ah lagu dhameen doono muranka degaanka islamarkaana ay Al-Shabaab sameyn doonaan soodinta dhulka la isku haysto.

Labada beel ayaa u hogaansamay amarka Al-Shabaab, waxaana hadda si nabad ah ay ugu wada nool yihiin goobihii lagu dagaalamay laakiin waxaa ka mamnuuc ah isticmaalka waxyaabihii uu dagaalka ka bilaawday.

Dhaq dhaqaaqa ay dowladda Soomaaliya kawado degaanka Xaaji Cali nawaaxigiisa ayaa la sheegay in uu yahay mid salka ku haayo dhaq dhaqaaqa Al-Shabaab ee beelaha ka dhaxwadaan iyo soo gelitaanka Al-Shabaab ee degaanka Geelgub oo ilaa hadda ay haystaan.

Dowladda Soomaaliya iyo maamulka HirShabelle ayaa hore ugu guul dareestay in ay xaliyaan dagaalkaan oo muddo dheer soo jiray kaas oo sababay khasaaro dhimasho iyo dhaawac iyo bur bur hantiyadeed.

Koonfur Afrika 20ka Janaayo 2020 Wararka naga soo gaaraya Koonfur Afrika ayaa sheegaya in xalay muwaadiniin Soomaali ah dil iyo dhaawac loogu geystay dalkaasi.

Kooxo hubeysan oo burcad Koonfur Afrikaan ah ayaa la sheegay inay xaafadda Soomaalida ku badan tahay ee Bellville oo ka tirsan magaalada Cape Town ay ka geysteen weerarkaan oo lagu dilay ganacsade Soomaali ah, mid kalena lagu dhaawacay.

Marxuumka la dilay ayaa waxaa lagu magacaabi jiray, Nuur Degeb, halka midka la dhaawacay magaciisa lagu soo koobay, Mustaf.

Wararka qaar ayaa sheegaya in dilka kadib ay goobta gaareen ciidamo ka tirsan kuwa Booliska oo bilaabay howlgallo lagu baadi goobayo burcadii ka dambeysay falkaasi.

Weerarkaan ayaa noqonayo kii labaad oo sanadkaan cusub ee 2020-ka Koonfur Afrika loogu geysto ganacsatada Soomaaliyeed ee ku dhaqan gudaha wadankaasi.

Inta badan Soomaalida ayaa dil iyo boob kala kulma rag burcad ah oo u dhashay dalkaasi K/Afrika, mana muuqato qorshe ay dowladdu wax uga qabaneyso dhibaatooyinkaasi.

https://www.youtube.com/watch?v=0CT3i22p08o

WARARKA MAANTA 17ka Janaayo 2020 Sir Culus!
Su’aallaha Maanta: Yaa afduubtay gabadha/gabarta yar ee ciidanka Madaxtooyadda ku dhex haystaan? Maxay shacabka Soomaaliyeed ku naceen Madaweyne Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo 98.9%? Yaa la hor casili doonaa Madaxweyne Mudane Farmaajo “Been-Hawaas” mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Yaa Soomaaliya ka dhigay dalka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad? Yaa qarxinaaya #Shacabka #Soomaaliyeed Ma Shabaab Mise Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonak Qaranka Argagixiso Maal-Geliye Fahad Yaasin “Daba-Naasle”? Yaa dalka #Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan? Yaa dhacaya canshuurta #Muqdisho?
Baarlamaanka Jaamacadda Carabta 17ka Janaayo 2020 Kulanka Baarlamaanka Waddamada ku bahoobay Jaamacadda Carabta oo Shalayto lagu soo gaba-gabeeyay Magaalada Qaahira ee xarunta Dalka Masar ayaa laga soo saaray bayaan lagu taageerayo Dowladaha Soomaaliya iyo Suuriya.
Bayaanka lagu taageeraya Soomaaliya Soomaaliya oo gundhig u ah horumarka dhinacyada badan leh ee ay Dowladda Federaalka Soomaaliya sameysay ayaa mar kale lagu caddeeyay in ay Jaamacadda Carabtu Difaaceyso Qaranimada iyo midnimada Soomaaliya, waxaana lagu cambaareeyay faragalinta shisheeye.
Ururka Jaamacadda Carabta ayaa horay u taageeray horumarrada ay sameysay Dowladda Soomaaliya, iyadoo ka hor timid faragelinta banaanka kaga imanaya, taas oo dhaawac ku ah Qarannimada Soomaaliya
Muqdisho 17ka Janaayo 2020 Warbaahinta Dalka ayaa ogaatay in guddoonka Gaha Shacabka ee Baarlamaanka Soomaaliya uu ka been sheegay kooramka fadhiyadii ugu dambeeyay ee Golaha Shacabka, taas oo ka dhigan in la jebiyay qodobo kamid ah Xeer hoosaadka Golaha Shacabka.
Dhowrkii kulan ee ugu dambeeyay waxaa kulamada Baarlamaanka ay ku furmayeen tiro ka yar Kooramkii loogu talagalay oo ah 139 Xildhibaan.
Tusaale, kulankii dambeeyay ee Arbacadii 15-kii bishaan, waxaa xaadirtay 113 Xildhibaan, waxaan Kooramka lagu sheegay 140 Xildhibaan. Sidoo kale kulankii ka horeeyay ee 12-kii bishaan waxaa soo xaadiray 119 Xildhibaan waxaana Kooramka lagu sheegay 139 Xildhibaan.
Weriye ka tirsan Caasimada Online oo tirayay Xildhibaanada waxa uu sidoo kale sheegay in kulamadaasi lagu meel mariyay sharciyo muhiim ah, iyadoo aan kulamadaasi soo xaadirin tiradii fadhiga ku furmi lahaa.
Xeer hoosaadka baarlamaanka Soomaaliya ayaa qaba in saddex meelood, meel uu ku furmi karo fadhiga Golaha Shacabka. Dhowr jeer oo hore ayey kulamada Baarlamaanka u baaqdeen Kooram la’aan.
Guddoomiyaha Golaha Shacabka ayaa dhowr jeer fadhiga baarlamaanka ka sheegay in ciqaab adag la marsiin doono Xildhibaankii maqnaado ilaa hadana kuma guuleysan arintaas.
Muqdisho 17ka Janaayo 2020 Gen Cabdiraxmaan Maxamed Tuuryare, oo ah Musharax u taagan qabashada xilka Madaxtinimo ee Maamulka Galmudug, ayaa Dowlada federaalka ah ee Soomaaliya ugu digay inay joojiso fara-gelinta ay ku heyso dhismaha Maamulka Gal-mudug gaar ahaan Xildhibaanada lasoo xulay.
Musharaxa ayaa ka digay in isqab-qabsiga siyaasadeed ee Muqdisho loo soo raro Magaalada Dhuusamareeb ee Caasimada Galmudug kaasi oo uu sheegay in uu dib u dhac iyo qalalaase horleh gelin karo dhismaha Galmudug loo dhan yahay.
Waxaa uu xusay in Mushkiladaha Galmudug ay bud-dhig u yihiin laba qodob kuwaasi oo hadii aanan laga digtoonaan ay suuragal tahay in Gal-mudug dhisideeda la carqaladeeyo.
Tuuryare ayaa labadaas sabab ku sheegay Xasilooni daro siyaasadeed oo ay sababteeda leeyihiin Mas’uuliyiinta Dowlada Federaalka ah ee Soomaaliya iyo Mucaaradka ayuu sheegay in ay saameysay Gal-mudug taasi oo laga baaqsan karay haddii wadiiqo saxan loo mari lahaa sida uu yiri.
Sidoo kale waxaa uu carabka ku adkeeyay in Amni darada dhul badan oo Gal-mudug ah oo aan xor aheyn ay qeyb kasii qaadan karto mushkiladaha heysta Maamulkaasi.
Hadalka kasoo yeeray Musharax Tuuryare ayaa kusoo aadayo xilli uu Maanta Magaalada Dhuusamareeb kulan kula qaatay ku dhawaad 50 Xildhibaan oo ka tirsan Baarlamaanka cusub ee Galmudug.
Musharax Tuuryare ayaa ah musharax ka madax banaan Dowladda Soomaaliya iyo xisbiyada mucaaradka, wuxuuna kamid yahay musharixiinta ugu cad cad doorashada Galmudug.
Iran 17ka Janaayo 2020 Sided qof oo Soomaali ah ayaa ku dhibaateysan xabsi ku yaalla wadanka Iran, kuwaas oo loo sheegay inay dhameysteen waqtigoodii xirnaashaha, balse aan lasii deyn doonin ilaa inta laga helayo dowlad metesha.
Dadkan ayaa laga qabtay xadka ay wadaagaan dalalka Iran iyo Turkiga, xilli ay isku dayayeen inay ka talaabaan xuduuda Iran oo gudaha u galaan dalka Turkiga.
Deeq Maxamed Cali iyo Fatxi Shariif Xuseen Cali, waxay ka mid yihiin dadkaas lagu heysto dalka Iran. Iyagoo u waramaya Idaacadda Kulmiye ee magaalada Muqdisho ayaa waxa ay sheegeen in dowladda Iran ay ku war gelisay inay dhameysteen waqtigii loogu tala galay in lagu haayo xabsiga, balse ay ku sii jiri doonaan tan iyo inta laga helayo dowlad kala wareegta.
Waxay sheegeen in markii hore safar dhulka ay uga bexeen gobolka Kurdistan ee dalka Ciraq, iyagoo sheegay inay sii dhex mareen dalka Iran, balse la qabtay xilli ay ka sii baxayeen xuduuda Iran, una socday dalka Turkiga.
Sideedaan qof ee Soomaalida ah ayaa kala ah shan wiil iyo seddax gabdhood, waxayna badankood ka bexeen magaalada Muqdisho, markii laga reebo labo wiil oo ka kala baxay Hargeysa iyo Nairobi.
Dadkan ayaa sheegay in la qabtay xilliyo kala duwan, waxayna gacanta Iran ku jiraan 11 bilood ilaa sided bilood, iyagoo xabsigooda ku dhameystay magaalo xuduuda ku taalla oo la yiraahdo Oromia.
Markii ay dhameysteen xabsiga waxay sheegeen in loo qaaday magaalo yar oo u dhaw caasimadda dalkaas ee Tehran, halkaas oo ay sheegeen inay hadda ku dhibaateysanyihiin.
Dhalinyaradan Soomaaliyeed ayaa sheegay in dad badan oo iskugu jiray Afrikan iyo Carab lala qabtay, balse dhamaantood la sii daayey, kadib markii dowladahoodii ay u doodeen kana dalbadeen Iran inay sii deyso.
Xaalad adag oo caafimaad darro ayey sheegeen inay hadda ku heysato xabsiga marar badana ay la xariireen dowladda Soomaaliya, balse aysan weli wax u qaban, dowladda Irana ay xujo uga dhigtay inay la yimaadaan dowlad kala wareegta.
Madaxda dowladda federaalka Soomaaliya ayey dhalinyaradaas cod dheer uga dalbadeen inay ka soo deyso xabsiyada Iran.
07-dii bishii Janaayo sanadkii 2016-kii ayey dowladda Soomaaliya xiriirka u jarday dowladda Iran, iyadoo diplomasiyiinteedii ka ceyrisay Muqdisho, wixii xilligaas ka dambeeyana ma jirin cilaaqaad la ogyahay oo dhexmaray labada dal.
Maamulka Dowladda Hirshabelle 17ka Janaayo 2020 Madaxweyne ku xigeenka maamulka HirShabelle Cali Cabdullaahi Xuseen “Cali Guudlaawe” ayaa kulan la qaatay taliyaha ciidamada Xoogga Soomaaliya General Odowaa Yuusuf Raage, kulankaas oo ku saabsanaa xaaladda amni ee gobalka Shabeelada Dhexe.
Kulankaan oo dhacay maalin kadib markii uu dalka dib ugu soo laabtay Cali Guudlaawe oo ka yimid Turkiga todobaadkii hore, ayaa looga hadlay xiisada ka taagan degmada Raaga ceelle iyo Isbaarooyinka gobalka u yaalla ciidamo ka tirsan Milateriga Soomaaliya.
Guudlaawe ayaa General Odowaa ka dalbaday in wadahadal lagu dhameeyo khilaafka cabsida sababay ee u dhexeeya isaga iyo Korneel Masdile oo hada saldhig ka dhigtay Raaga Ceelle oo ah degaankiisa.
Warar ay heshay Caasimada Online ayaa sheegaya in Odowaa oo cadaadis kale oo dhanka beeshiisa ah saarnaa uu ogolaaday in uu faraha ka qaado sarkaalkaan dooda u dhaxeysana lagu dhameeyo wadahadal.
Sidoo kale xogta aan helnay ayaa sheegaysa in lagu heshiiyay in degmada Raaga Ceelle laga soo saaro milateriga dowladda ee ku sugan Iskuul ay dadka degaanka wax ku bartaan iyo in Muqdisho uu yimaado Korneel Masdile kadib wadahadal dhaxmara isaga iyo taliyihiisa.
Wararkii ugu dambeeyay ayaa sheegaya in wali wahadalku uu socda inta badanna la isku afgartay, waxaana la filayaa in wixii lagu heshiiyay loo gudbiyo Madaxweynaha Soomaaliya oo arrintaan hore loogu gudbiyay.
Dhinaca gobalka waxaa ka socda qaadista Isbaarooyin buux dhaafiyay, kuwaas oo hakad geliyay isu socodka gaadiidka iyo dadweynaha kadib markii gaadiilaydu ay ku dhawaaqeen shaqo joojin.
Muqdisho 17ka Janaayo 2020Amran Xalane oo ah Hooyo Soomaaliyeed kuna nool magaalada Muqdisho ayaa sheegtay in mudo ku siman labo bilood ay ka maqantahay gabar yar oo ay dhashay.
Amran iyo hooyadeed oo ah ayeeyada gabadha maqan ayaa TV-ga Dalsan u sheegay in gabadhoodii ay ku tuhmayaan xubno ka tirsan ciidanka ilaalada madaxtooyada Soomaaliya.
Hooyo Amran waxa ay sheegtay in gabadheedu aysan qaan gaarin dhawaan laga keenay dalka dibaddisa, isla markaana iyadoo dugsi ka dhiganeysa magaalada ay wadeen gabdho kale, kuwaas oo ay sheegtay inay u geeyeen ciidanka ilaalada madaxtooyada Soomaaliya.
Hey’adda dembi barista booliska Soomaaliya ee CID-da ayey sheegtay inay u dacwoodeen, isla markaana lasoo qabtay gabdhihii ciidan u geeyey gabadha, wallow markii dambe lagu war geliyey in damiin lagu daayey, taas oo ay sheegtay inaysan raali ka aheyn.
Sidoo kale waxay sheegtay in labo nin oo mid sarkaal yahay kana tirsan ciidanka ilaalada madaxtooyada Soomaaliya ay u soo direen fariimo ay uga dalbanayaan lacag madax furasho ah si loogu sii daayo gabadhooda.
Amran oo ah hooyada dhashay gabadha la weysanyahay ayaa sheegtay inay lacagtaas oo gaareysay 2,000 oo dollar ay ogolaayeen in ay dhiibaan, balse markii dambe ragaasi ay u sheegeen inaysan maeel ku ogeyn gabadheeda.
CID-da oo ah halkii ay cadaaladda u raadsatay ayey sheegtay inay iska daba wareejinaysay mudo labo bilood ah, iyadoo laga sii daayey gabdhihii ay ku tuhmaysay inay ka fogeeyeen gabadheeda oo ay sheegtay in lagu haayey fariimo cadeynaya inay lasoo hadashay gabadheedii oo oraneysa, “Heblaayoy ninkii aad ii geysay waxa uu isku dayaa inuu is kufsado” oo ku qoran af-Ingiriisi sida ay sheegtay hooyo Amran, maadaama aysan gabadheedu aad u aqoon af-Soomaali.
Amran iyo hooyadeed oo xirnaa Indha-shareer ayaa ku cataabay in sarkaalka ka tirsan ciidanka ilaalada Madaxtooyada uu ugu hanjabay dil hadii arintaas ay warbaahinta la wadaagaan.
Ugu dambeyntii labadan maamo madaxda ugu sareysa dowladda Soomaaliya ayey ka dalbadeen inay ku gacan siiyaan sidii ay u heli laheeyeen gabadhoodii yareyd.

WARARKA MAANTA 16ka Janaayo 2020 Sir Culus!
Su’aallaha Maanta: Yaa Soomaaliya ka dhigay dalka adduunka ugu musuqmaasuqa badan sannadkii 4raad? Yaa la hor casili doonaa Madaxweyne Mudane Farmaajo “Been-Hawaas” mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Yaa qarxinaaya #Shacabka #Soomaaliyeed Ma Shabaab Mise Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonak Qaranka Argagixiso Maal-Geliye Fahad Yaasin “Daba-Naasle”? Yaa dalka #Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan? Yaa dhacaya canshuurta #Muqdisho?
Shabeelle Hoose 16ka Janaayo 2020 Nabadoon caan ka ahaa Goobolka Shabeelaha Hoose iyo deeganada hoos taga degmada Wanlaweyn ayaa la dilay sida ay dadka deegaanka u xaqiijiyeen Caasimadda Online.
Nabadoonka oo lagu magacaabi jiray Axmed Xuseen ayaa lagu dilay gurigiisa oo ku yaalla Xaafada Xudurweyne ee degmada Wanlaweyn.
Wararka laga helayo deegaanadaas ayaa sheegaya iney dilka geysteen Ciidamo ka tirsan Dowladda Federaalka, gaar ahaan kuwa uu tababaray Mareykanka ee ku sugan Shabeelaha Hoose.
Lama oga sababta ka dambeysa dilka nabadoonkaan caanka ka ahaa deegaanadaas, ragga dilka geystay ayaa horay u qaatay meydka nabadoonka waxeyna ka yimaadeen dhinaca Balli-doogle.
Bulshada ku dhaqan deeganaadaas ayaa ka argagaxay dilka Nabadoonka, waxaana la rajeynayaa in qaar ka mid ah odayaasha deegaanka ay aadaan xerada Balli-doogle si ay meydka nabadoonka u dalbadaan.
Maamulka Dowladda Somaliland 16ka Janaayo 2020 Xukuumada Somaliland ee uu hogaamiyo Madaxweyne Muuse Biixi ayaa war ka soo saartay dilkii ay saaka Ciidamadeedu ku fuliyeen Lix Nin oo maxaabiis ahaa.
Xeer ilaalinta guud ee Somaliland ayaa qoraal ay soo saartay waxay ku sheegtay sababaha ka dambeeyay dilka Lixdaasi maxbuus iyo magacyadooda.
Qoraalka xeer ilaalinta ayaa sidoo kale waxa lagu sheegay dilalkii ay hore u geysteen Lixdaasi Nin ee shalay lagu toogtay xabsiga Mandheera.
Hoos ka akhriso qoraalka Xeer ilaalintu soo saartay:
“Iyadoo la fulinaayo amarka maxkamad sarre waxaa , saaka oo ay tahay bishu 15/01/2020 saacadu markay ahayd 7:45 daqiiqo waxaa Dil toogasho ah lagu fuliyay Gacan ku Dhiiglayaashan hoos ku xusan.
1: Axmad Ibraahin Faarax. Ina Aamina Maxamed , kaas oo loo qisaasay dilkii uu u gaystay Ex-Askari Police Marxuun Maxamed Cabdi Saleebaan.
2: Xasan Muxumad Cismaan Ina Shukri Yuusuf, kaas oo loo qisaasay dilkii uu u gaystay marxuum Ismaaciil Faarax Maxamad.
3: Khadar Aleel Xirsi Ina Maryan Cumar, kaas oo loo qisaasay dilkii uu u gaystay marxuun Siyaad Cabdi Muxumad .
4: Farxaan Maxamad Xasan Ina khadiija khaliil, kaas oo loo qisaasay dilkii uu u gaystay marxuun Ibraahin Axmad Muuse.
5: Ceydaruus Khadar Haybe ina Shahmaad Careef, kaas oo loo qisaasay dilkii uu ugaystay marxuum Idiris Daa’uud Jaamac.
6: Cabdilaahi Ismaaciil Xayd ina Faadumo Cali, kaas oo loo qisaasay dilkii uu u gaystay marxuum Garaad Aadan Maxamad”.
Maamulka Dowladda Galmudug 16ka Janaayo 2020 Maanta oo Khamiis ah ayaa la filayaa in Xildhibaannada Cusub ee Dowlad goboleedka Galmudug ay dhageystaan khudbadaha musharixiinta u taagan qabashada xilka guddoonka Baarlamaanka Galmudug.
Musharixiinta is diiwaangeliyey ee ku tartami doona xilka guddoonka Baarlamaanka Galmudug oo gaaraya 7 Xubnood ayaa shalay isdiiwaangeliyey, iyaga oo sidoo kale gudbiyey taariikh nololeedkooda.
Seddex musharax oo kamid ah todobada musharax ee is daanwaan geliyey ayaa u taagan xilka Guddoomiyaha Baarlamaanka Galmudug, waxayna kala yihiin:
1.Maxamed Nuur Gacal.
2.Xildhibaan Abdinaasir Aadan Cusmaan
Cabdullaahi Axmed Calasow.
Sidoo kale musharixiinta guddoomiye ku xigeenada koowaad iyo labaad ee xilkaasi u taagan ayaa waxaa ay gaarayaan ku dhawaad 4 afar musharax.
Maalinta Berrito ah oo Jimco ah ayaa lagu wadaa in Magaalada Dhuusamareeb ee Caasimadda Galmudug lagu qabto doorashada Guddoonka Baarlamaanka Galmudug.
Ammaanka goobta ay ka dhacayso doorashada ayaa aad loo adkeeyay, iyadoona wadooyinka lagu arkayo ciidamo ka tirsan kuwa dowladda Federaalka Soomnaaliya.
Tartanka xilka Guddoomiyaha Baarlamaanka iyo cidda ku guuleysato ayaa laga ogaan doonaa cidda leh awoodda ugu badan Baarlamaanka Galmudug oo ay ku tartamayaan Xisbiyada Mucaarad,Dowladda Soomaaliya iyo Musharixiin madax banaan oo uu ugu horreeyo Cabdiraxmaan Maxamed Tuuryare.
Muqdisho 16ka Janaayo 2020 Muqdisho ayaa sheegaya in caawa lagu dilay nin la socday mooto bajaaj, kaasoo sida la sheegay hubeysnaa.
Askari ka tirsan Ciidamada Booliska ayaa ninkan ku toogtay agagaarka Iskuul Muqdisho ee Degmada Shibis, wax yar uun ka dib, markii uu askarigaasi arkay in mootada uu saaran yahay nin qori ku hubeysan.
Halka uu dilku ka dhacay ayaa waxaa bar kontorool oo gaadiidka lagu hubiyo ku leh Ciidamada Booliska ee Gobolka Banaadir, gaar ahaan kuwooda ka hawlgala Degmada Shibis.
Goobjooge ayaa sheegay in ninka la dilay uu ku hubeysnaa qori AK47, isla-markaana aanu wadan wax dareys ah.
Ciidamo kale oo ka tirsan kuwa Dowladda Somaliya ayaa gaaray goobta uu dilku ka dhacay, iyadoona ambulance goobtaasi looga qaaday meydka ninkii la dilay.
Ma cadda in ninka la dilay uu askari ahaa, inuu Shabaab ahaa, iyo inuu ka tirsanaa qowleysata xilliyada habeenkii dadka teleefanada gacanta uga qaata Magaalada Muqdisho, waxaana aqoonsiga ninkaas ka taagan jahwareer.
Bilihii ugu dambeeyay ayaa waxaa Caasimadda Muqdisho ku soo badanayay kooxaha hubka fud fudud ku hubeysan, ee xilliyada habeenkii furashada u gaysta shacabka ku dhaqan magaalada.
Maamulka Dowladda Jubbaland 16ka Janaayo 2020 Madaxweyne ku xigeenka koowaad ee maamulka Jubbaland Maxamuud Sayid Aadan iyo wafdi uu hogaaminayo ayaa si qarsoodi ah habeeno ka hor ku tagay gobalka Gedo.
Caasimada Online ayaa ogaatay in madaxweynaha uu dhinaca Mandheera ka soo galay dorraad galab, islamarkaana uu hadda ku sugan yahay meel u dhaxeysa degmooyinka Luuq iyo Ceel-waaq ee gobalka Gedo.
Sidoo kale wararka aan helnay ayaa sheegaya in ay la socdaan ciidamo Kenyan ah, waxaana lagu keenay gaadiidka qafilan ee Milateriga Kenya. Wafdigiisa ayaa waxaa ka mid ah Wasiirka Shaqada iyo Shaqaalaha Jubaland Maxmaed Axmed Cali iyo Saraakiil Ciidan.
Maxamuud Sayid Aadan ayaa halkaasi kawada kulamo uu la qaadanayo Saraakiil ka tirsan ciidankii Jubbaland ka goostay ee ku biiray dowladda Soomaaliya, kuwaas oo laga dalbaday in ay ku soo laabtaan Jubbaland.
Wafdiga Maxamuud Sayid Aadan oo ay la socdaan ciidamo Kenyaan ah oo aad u qababeysan ayaa wali gobalka kawada kulamo gaar gaar ah oo ay la qaadanayaan dadka degaanka iyo maamulada taabacsan.
Maxamuud Sayid Aadan ayaa muddo ku xayirnaa Mandheera kadib markii ciidankii ka goostay Jubaland eek u biiray dowladda iyo dad shacab ah ay is-hortaageen.
Gedo ayaa waxay marti gelineysaa kulamo iska soo horjeeda oo ay wadaan masuuliyiin ka kala tirsan dowladda Soomaaliya iyo Jubbaland, lamana oga halka ay xalaadda ku dambeyn doonto.
Maamulka Dowladda Jubbaland 16ka Janaayo 2020 Wasiirka Shaqada iyo Shaqaalaha ee dowlad gobaleedka Jubaland Maxmaed Axmed Cali ayaa xaqiijiyay in kumanaan dollar ay siiyeen ciidamo hore uga goostay maamulka Jubbaland oo ku biiray dowladda Soomaaliya, kuwaas oo hadda dib ugu soo laabtay maamulka Jubbaland.
Wasiirka ayaa sheegay in ciidankaan ay dhibaatooyin badan mareen markii ay ku biireen dowladda Soomaaliya kadib markii ay waayeen dhamaan xuquuqdii ay lahaayeen, sida uu sheegay, islamarkaana ay dalbadeen in laga bixiyo lacago lagu lahaa oo deyn ah.
“lacag ku dhow 30,000 ayaa ka bixinay oo looga yeeshay dukaamanka iyo baqaaradii ay saarnaayeen, sidoo kale waxaa siinay lacago ay kaalmo ka dhigtaan” ayuu yiri Wasiirka oo la hadlay Radio Kulmiye ee magaalada Muqdisho.
“Xaq ayey u leeyihiin intaas iyo ka badan waxaana sidoo kale deymaha ka dhibi doonaa maamuladii kale ee beenta loo sheegay iyo saraakiisha oo dhan, sababtoo ah waxay ahaayeen kuwa la qalday” ayuu hadalkiisa sii raaciyay Wasiirka Shaqada iyo Shaqalaha ee Jubbaland.
Caasimada Online ayaa xaqiijisay in tobaneeyo kamid ah ciidankii ka goostay Jubbaland ay dib ugu laabteen maamulkaasi kadib markii lagu yeeshay deymo badan, oo dowladda ay lacag ka waayeen.
Maamulka Jubaland ayaa ka mid ah maamullada dalka ee inta badan aysan kasoo yareeyn ciidankodoa cabasho mushahar la’aan ah, taasi oo hadda ka saaciday in ciidankii ka goostay ay dib ugu soo laabtaan.
Muqdisho 16ka Janaayo 2020 Cabdullaahi Faarax Wehliye oo kamid ah Musharixiinta u taagan xilka madaxweynimo ee Maamulka Galmudug ayaa ku dhawaaqay inuu iska casilay xilkii uu ka hayey Xukuumadda Ra’isulwasaare Xasan Cali Kheyre.
Musharax Cabdullaahi Faarax ayaa iska casilay Xilkii Wasiiru Dowlaha Wasaaradda Arrimaha Gudaha isagoo Ra’isulwasaare Kheyre iyo saaxiibadiisii Xukuumadda uga mahadceliyey wada shaqeyntii dhexmartay intii ay ka wada tirsanaayeen Xukuumadda Soomaaliya.
Musharaxa ayaa sababta uu isaga casilay xilkiisa ku sheegay inay tahay isagoo doonayo inuu u tartamo xilka madaxweynimo ee Maamulka Galmudug iyadoo maalmaha soo socdo la filayo inay dhacdo doorashada loogu tartamayo xilkaas.
Wasiirka ayaa shir uu shalay ku qabtay Dhuusamareeb ku sheegay in Xukumadu ay faragelin toos ah ku heyso dhismaha maamulka Galmudug, isagoo tilmaamay in handadaad lagu hayo Xildhibaanada cusub ee la soo xulay Jimcihii tegay.
Musharax Cabdullaahi Faarax ayaa la rumeysan inuu taageero ka heysto Maamulka Ahlu Sunna oo awood fiican ku leh gudaha Baarlamaanka Galmudug.
Wasiiru dowlaha howlaha guud ee xukumadda Soomaaliya Axmed Cabdi Kaariye Qoor-Qoor ayaa horey ugu dhawaaqay inuu xilkaas iska casilay, maadaama uu ka mid yahay musharaxiinta u taagan xilka madaxwaynaha Galmudug.
Qoor Qoor ayaa ah musharaxa ay wadato xukuumadda Soomaaliya ee doorashada Galmudug, waxaana la filayaa in lacag badan oo la siinayo xildhibaanada codeynaya ay ku baxdo sidii uu ugu soo bixi lahaa xilkan.
https://www.transparency.org/country/SOM

WARARKA MAANTA 11ka Janaayo 2020 Sir Culus! SANNAD WACAN 2020
Su’aallaha Maanta: Ma run baa inuu Madaxweyne Mudane Farmaajo iyo seddex saaxiibadiisa ay horay u kufsadeen gabar uu dhalay Abwaan caan ah oo soomaaliyeed 1985? Maxay tahay sababta ay rabto inay Dowladda fashilantay u sii burburiso Dowlad Gobaleedka Galmudug Iyo Dowlad Gobaleedka Hirshabelle? Yaa la hor casili doonaa Madaxweyne Mudane Farmaajo mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Yaa qarxinaaya #Shacabka #Soomaaliyeed Ma Shabaab Mise Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonak Qaranka Argagixiso Maal-Geliye Fahad Yaasin “Daba-Naasle”? Yaa dalka #Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan? Yaa dhacaya canshuurta #Muqdisho? Maxay tahay miisaaniyadda dalka 2020ka ee uu ansixiyey Madaxweynaha ku fashilmay hoggaanka dalka #Soomaaliya Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo “Been-Hawaas”? Maxuuse qabanaysaa miisaaniyad aan sal iyo raad ku lahayn dhaqaallaha dalka oo aan xitaa laga isticmaaalin shilin Soomaaliya muddaddii 3 sanno ee la soo dhaafay? Yaa runta ka qarin kara Ummadda Soomaaliyeed?
Omaan 11ka Janaayo 2020 Suldaankii dalka Cuman, Sultan Qaboos bin Said Al Said, oo ahaa hoggaamyihii ugu xukunka dheeraa carabta ayaa geeriyooday Jimce isaga oo 79 jir ah, waxaa sidaas werisay warbaahinta dowladda.
Sultan Qaboos ayaa bishii tagtay kasoo laabtay tijaabo caafimaad oo uu kusoo maray dalka Belgium. Waxaa jiray warar sheegaya inuu qabay cudurka kansarka.
Sultan Qaboos ayaa afgambi aan dhiig ku daadan wuxuu xukunka kala wareegay aabihiis 1970-kii, isaga oo taageero ka helaya Britain. Wuxuu kadib isaga oo adeegsanaya saliidda ay qaniga ku ahayd Cuman, dalkiisa ku hoggaamiyey waddada horumarka.
Sultan Qaboos ayaan lahayn xaas, iyo caruur ka dhaxasha xukunka, si rasmi ahna uma magacaabin qof beddela, inta uusan dhiman ka hor. Sida ku qoran xeerka Saldanadda, Golaha Qoyska Boqortooyada – oo ka kooban 50 rag – ayaa suldaan cusub ku dooran doona muddo saddex aalmood gudahood ah.
Haddii qoyska aysan ku heshiin suldaan cusub, golaha difaaca qaranka, guddoomiyaha Maxkamadda Sare, Golaha Shuurada iyo Golaha Dowladda ayaa furi doona warqad xiran oo uu Sultan Qaboos uu si sir ah ugu qoray magaca qofka uu u doortay inuu xukunka ka beddelo, haddii aan qof lagu heshiin.
Dadka aadka loo hadalka hayo inay beddeli karaan ayaa waxaa ka mid ah saddex walaalo ah, oo isaga ilmo adeer la ah, kuwaas oo kala ah; wasiirka Dhaqanka Haitham bin Tariq Al Said; ra’iisul wasaare ku-xigeenka Asaad bin Tariq Al Said; iyo Shihab bin Tariq Al Said oo ahaa taliyihii hore ee ciimdada Badda Cuman, islamarkaana la-taliye u ah Saldanadda.
Suldaanka waa qofka leh go’aanka ugu dambeeya ee Cuman, wuxuuna sidoo kale hayaa xilalka ra’iisul wasaaraha, taliyaha sare ee ciidamada, wasiirka difaaca, wasiirka maaliyadda iyo wasiirka warrimaha dibedda.
Dalka Cumaan ayaa looga dhowaaqay saddex maalmood oo baroordiiq ah oo billaabaneysa maanta oo Sabti ah.
Maraykanka 11ka Janaayo 2020 Militariga Mareykanka ayaa ku guuldarreystay isku day ay ku dili lahaayeen jeneral kale oo sare oo Iranian ah oo ku sugnaa dalka Yemen, isla maalinkii ay duqeyn drone ku dileen Jeneral Qasem Soleimani, oo ahaa taliyihii ugu awoodda badnaa ciidamada Iran, waxaa sidaas weriyey New York Times.
Shaac ka qaadista howlgalkan labaad ayaa muujinaya in maamulka Trump uu waday qorshe olole ballaaran ah oo markii hore aan la ogeyn, kaasi oo looga dan lahaa in lagu wiiqo awoodda Iran ay u leedahay inay qaado dagaal maldahan oo ay ka fuliso dalal kale.
Weerarka fashilmay ee ka dhacay Yemen ayaa la doonayey in lagu dilo Abdul Reza Shahlai oo ka tirsan ciidamada Quds ee Iran, ee uu hoggaamin jiray Jeneral Soleimani. Afar sarkaal oo xog ogaal u ahaa weerarka ayaa sheegay in Shahlai la beegsaday balse uu ka bad-baaday duqeynta.
Abdul Reza Shahlai ayaa la rumeysan yahay inuu yahay abaabulaha iyo maal-geliyaha maleeshiyooyinka shiicada ee gobolka.
Madaxweyne Trump ayaa ansixiyey weerarka ka dhanka ahaa Shahlai isla xilligii uu ansixiyey weerarkii lagu dilay Jeneral Qasem Soleimani, 3-dii Janaayo, inkasta oo aysan caddeyn in labada weerar ay dhaceen waqti isku mid ah.
Shahlai iyo Soleimani ayaa ahaa laba ka mid ah dhowr sarkaal oo u dhashay Iran oo maamulka Trump uu ku beegsaday dadaal la doonayo in looga hortago weerarada ka dhanka ah goobaha Mareykanka iyo in Iran laga joojiyo “gardarrada” ay ka waddo gobolka, sida ay sheegeen saraakiil Mareykan ah.
Dowladda Mareykanka ayaa horey ugu yaboohday 15 milyan oo dollar oo la siinayo cid kasta oo keenta akhbaar ku saabsan Shahlai.
Shalai ayaa lagu eedeeyey inuu ku lug lahaa weeraro ka dhan ah xulufada Mareykanka iyo isku daygii fashilmay ee sanaddii 2011 lagu dili lahaa safiirka Sacuudiga ee Mareykanka.
Galimudug 11ka Janaayo 2020 Wararka aynu ka heleyno deegaanada Galmudug ayaa ku warramaya in xalay illaa saaka kulamo siyaasadeed oo iska horjeeda ay ka socdaan magaalooyinka Dhuusamareeb iyo Gaalkacyo ee maamulkaasi.
Kulamada oo ah kuwa is daba joog ah ayaa waxaa looga hadlayaa dhismaha Galmudug iyo sida loo wajahayo doorashada la filayo inay ka dhacdo Dhuusamareeb.
Guddiga farsamada ayaa dadaalladii ugu dambeeyey ka wada magaaladaasi, si loo dhameystiro dhismaha maamulkaasi oo uu weli khilaaf ka taagan yahay.
Shalay guddiga ayaa ku dhaawaqay inta badan liiska xildhibaanada cusub, iyadoo weli looga fadhiyo soo xulista xubnaha haray oo gaaraya illaa lix mudane.
Dhinaca kale Madaxweyne Axmed Ducaale Geelle (Xaaf) ayaa shirar ka wada Gaalkacyo, isagoo ku dhaawaqay shir looga hadlayo dhismaha iyo aayaha Galmudug.
Wararka ayaa sheegaya in ergooyin ay direen beelaha qaar ee Galmudug ku sii qul qulayaan Gaalkacyo, kuwaas oo ka soo horjeestay xildhibaanada la shaaciyey.
Lama oga halka uu ku dambeyn doono khilaafka weli ka taagan Galmudug oo soo jiitamayey, tan iyo markii la aas aasay maamulkaasi.
Kenya Muqdisho 11ka Janaayo 2020 Warar kala duwan ayaa ka soo baxaya weerar ay markale Al-Shabaab ka fulisay gudaha Kenya, gaar ahaan gobolka Waqooyi Bari ee dalkaasi.
Weerarka oo ahaa mid gaadmo ah ayaa ka dhacay deegaan lagu magacaabo Olla oo hoos yimaada magaalada Mandera ee gobolkaasi, sida ay xaqiijiyeen ilo deegaanka ah.
Sidoo kale wararka ayaa intaasi ku daraya in weerarka lala beegsaday saldhig ay leeyihiin ciidanka Booliska Kenya iyo xarun shirkadda Safaaricom ku leedahay halkaasi.
Ma cadda khasaaraha rasmiga ah ee ka dhashay weerarkaan oo dhacay xalay saqdii dhexe, balse wuxuu bubur xoogan soo gaaray labada goobood ee la beegsaday.
Weli ma jiro wax hadal ah oo ka soo baxay saraakiisha Kenya iyo dhanka kooxda Al-Shabaab oo fulisay weerarkaasi.
Xaaladda ayaa saaka degan, balse ciidamada Kenya ayaa dhaq dhaqaaqyo cusub ka bilaabay xadka dalka Soomaaliya.
Todobaadyadii la soo dhaafay dagaalyahannada Al-Shabaab ayaa kordhiyey weeradada ay ka fuliyaan Kenya, iyagoona beegsanayey saldhigyada ciidamada dalkaasi.
Maamulka Dowladda Galmudug 11ka Janaayo 2020 Madaxweynaha Galmudug, Mudane Axmed Ducaale Gelle (Xaaf) oo hadda fadhigiisu yahay Gaalkacyo ayaa ka horyimid liiska xildhibaanada cusub ee shalay looga dhawaaqay magaalada Dhuusamareeb.
Qoraalka uu soo saaray Madaxweyne Xaaf ayaa wuxuu ku sheegay inuu cambaareynayo, sidoo kalena ay la xisaabtami doonaan cida soo raartay liiska xildhibaanada looga dhawaaqay magaalada Dhuusamareen oo uu ku tilmaamay kuwa been abuur ah.
Sidoo kale wuxuu ugu baaqay shacabka gobollada Galgaduud iyo Mudug inay u istaagaan badbaadinta dowlad goboleedka Galmudug.
Xaaf ayaa intaasi ku daray in tallaabadaani ay tusaale iyo tilmaam u tahay nooca doorasho oo ay rabto xukuumadda Soomaaliya inay qabato 2020/2021.
Warkaan ayaa ku soo aadaya, iyadoo uu sii xoogeysanayo khilaafka siyaasadeed ee weli ka taagan dhismaha Galmudug, kaas oo uu weji kale uu yaahay Madaxweyne Xaaf.

WARARKA MAANTA 8da Janaayo 2020 Sir Culus! SANNAD WACAN 2020
Su’aallaha Maanta: Yaa la hor casili doonaa Madaxweyne Mudane Farmaajo mise Raysal Wasaare Mudane Kheyre “Bakhti-Raam-Sade”? Yaa qarxinaaya #Shacabka #Soomaaliyeed Ma Shabaab Mise Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonak Qaranka Argagixiso Maal-Geliye Fahad Yaasin “Daba-Naasle”? Yaa dalka #Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan? Yaa dhacaya canshuurta #Muqdisho? Maxay tahay miisaaniyadda dalka 2020ka ee uu ansixiyey Madaxweynaha ku fashilmay hoggaanka dalka #Soomaaliya Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo “Been-Hawaas”? Maxuuse qabanaysaa miisaaniyad aan sal iyo raad ku lahayn dhaqaallaha dalka oo aan xitaa laga isticmaaalin shilin Soomaaliya muddaddii 3 sanno ee la soo dhaafay? Yaa runta ka qarin kara Ummadda Soomaaliyeed?
Muqdisho 8da Janaayo 2020 Wasiirka cadaaladda Soomaaliya Abuukaate Xasan Xuseen Xaaji ayaa kulan la qaatay guddigii loo xil saaray kiiska maxaabiis dhawaan ka baxsatay xabsiga dhexe ee Xamar.
Xasan Xuseen Xaaji ayaa sheegay in guddiggaan ay ku howlan yihiin sidii baaritaano loogu sameyn lahaa dadkii xabsiga ka fakaday iyo sida ay ugu suurto-gashay.
Wasiirka ayaa xusay in wixii ka dhacay xabsiga ay aheyd arrin halis ah, islamarkaana kuwii fududeeyay loola xisaabtami doono, sida ugu dhaqsiyaha badan.
Saddex maxbuus oo ku xirnaa xabsiga dhexe ee magaalada Muqdisho ayaa la sheegay in dhawaan baxsadeen, sida ay sheegayaan warar laga helay Xabsiga dhexe ee magaalada Muqdisho, inkasta oo mid ka mid ah dib loo qabtay.. Xubnaha baxsaday ayaa sidoo kale wararka ay sheegayaan inay ka tirsan yihiin a Al-Shabaab, islamarkaana horey loogu riday xukunno, taasi oo dowladda dhexdeeda ka dhalisay carro xooggan.
Xabsiga Dhexe ee Xamar oo ku yaalla degmada Xamar Jajab ee Gobolka Banaadir ayaa waxaa uu yahay mid amnigiisa siweyn loo ilaaliyo, waxaana cadeyn sababta keentay in maxaaabiis xukunaa ay baxsadaan, inkasta oo loo badinayo inay qaar ka mid ah maamulka xabsiga sii daayeen.
Kenya 8da Janaayo 2020 Shirkadda dhismaha Shiinaha ee China Communication Construction Company (CCCC) ayaa shalay ku dhowaaqday inay sababo amni u joojisay dhismihii ay ka wadday dekedda Lamu, kadib weerarkii ay Al-Shabaab halkaas ku qaaday Axaddii, oo lagu dilay saddex Mareykan ah.
Shirkadda ayaa sheegtay inay dhimsha hakad gelisay illaa muddo toddobaad ah, inta xaaladda amni ee gobolka si wanaagsan loogu xaqiijinayo.
“Waqtigan la joogo xaaladda Lamu County waa mid aad halis u ah. Si aan u xaqiijinno ammaanka dhammaan shaqaalaha, waxaan hakinay shaqadii aan ka wadnay halkaas illaa 13-ka bisha” ayey shirkadda CCCC ku tiri qoraal ay u dirtay shaqaalaheeda.
“Dhammaan shaqaalaha, ka taga goobta oo aada guryihiina sida ugu dhaqsiyaha badan, islamarkaana suga ogeysiis kale oo ku saabsan inaad soo laabataan” ayey shirkadda ku tiri warqadda ay u dirtay shaqaalaheeda. Shirkadda Shiineeska ayaa dhiseysa saddex ka mid ah 32 goobood oo maraakiibta ay kusoo xirtaan oo ay dekedda yeelaneyso.
Gobolka Lamu oo ka mid ahaa meelaha ugu badan ee loo dalxiiska tago dalka Kenya ayaa waxaa dhaawac xooggan gaarsiiyey weerarada Al-Shabaab, ayada hadda uu noqdo meel ay uga fogaadaan dalxiisayaasha.
Qaar ka ka mid ah shacabka daganaa Gobolka Lamu ayaa sidoo kale bilaabay inay u barakacaan magaalooyinka yar yar, si ay u nabad galaan.
Barakacaan ayaa bilowday maalin kadib markii Kooxda Xagjirka ah ee Al-Shabaab ay weerartay Saldhig Militari oo Mareykanka ay halkaas ku leeyihiin, halkaasi oo lagu dilay seddex kamid ah Shaqaalaha Mareykanka.
Maamulka Somaliland 8da Janaayo 2020 ayaa maanta shaaciyey in uusan aqoonsaneyn isbaheysiga Carabta iyo Afrika ee Isniintii looga dhawaaqay Riyadh, caasimadda Sacuudiga.
Qoraal kasoo baxay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Somaliland ayaa lagu sheegay in sababta ay u diideen golahaas ay tahay in aanan laga talo-gelin.
Somaliland ayaa qoraalka ku sheegtay inaysan marnaba wada shaqeyn la yeelan doonin wadadmada ku teedsan Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed ilaa inta laga aqoonsanayo gooni isku taageeda.
“Somaliland waa dal madax bannaan dal kale uma daba fadhiisanayso Xuduudaheeda Badeed” ayaa lagu yiri qoraalka. Somaliland ayaa ku dhawaaqday madax banaani sanadkii 1991-dii, illaa hadda ma aysan helin hal wadan oo aqoonsado, waxaana loo arkaa Maamul Goboleed kamid ah dalka Soomaaliya.
Isbaheysigan cusub ayaa waxaa ku mideysan illaa sideed dal oo isugu jira dalal carbeed iyo Afrikaan xad la leh Badda Cas iyo Gacanka Cadan, waxaana qorshahan uu qeyb ka yahay dadaal la doonayo in lagu xoojiyo iskaashiga iyo is dhex galka dhaqaale ee Gobolka.
Wasiirada Arrimaha dibadda dalalka Sacuudi Carabiya, Suudaan, Soomaaliya, Jabuuti, Masar, Urdun, Yemen iyo Eritrea ayaa saxiixay Axdiga Golaha ee loogu gogol xaarayo shirka Madaxda wadamadan ee dhowaan la qabanayo.
Soomaaliya ayaa meel muhiim ah kaga taal labada marin ee Gacanka Cadan iyo Badda Cas, waxaana muuqata in loolanka juquraafiga siyaasadda ee ka jira Gobolka inuu ka dhigi karo meel aad muhiim ugu noqon karta dalalka Caalamka, marka laga eego Istiraatiijiyad ahaa halka ay Soomaaliya ku taalo.
Iran Janaayo 2020 Iran ayaa gantaallo ku garaacday saldhigga militari ee Ain al-Assad ee ciidamada Mareykanka ay ka degan yihiin dalka Iraq iyo saldhig kale oo ku yaalla Erbil.
Afhayeenka Pentagon-ka Mareykanka Jonathan Hoffman ayaa bayaan uu soo saaray ku yiri “Waa ay caddahay in gantaalladan laga soo tuuray Iran, islamarkaana lagu beegsaday saldhigyada Mareykanka ee al-Assad iyo Erbil.”
Saraakiisha Iran ayaa sheegay in weerarkan uu yahay midkii ay ballan-qaadeen inay uga aargudanayaan dilka Jeneral Qasem Soleimani, oo ay gaysteen Mareykanka.
“Aargudashadii darneyd ee ciidamada kacaanka Islaamiga ah ee Iran waa ay billaabatay” ayaa lagu yiri bayaan ay soo saareen ciidamadaas. Warbaahinta Iran ayaa ku warramay weerarka saacado kadib markii Jeneral Qasem Soleimani lagu aasay magaalada uu kasoo jeedo.
Illaa iyo hadda ma jiraan wax warar ah oo laga heli karo khasaaraha iyo waxyeellada ay gaysteen weerarada Iran ay qaadday.
Saraakiisha Iran ayaa sheegay in weerarada ay billowdeen sacaaddu marka ay ahayd 1:20 am, xilligaas oo ah markii Mareykanka ay dileen Qasem Soleimani.
Aqalka Cad ee Mareykanka ayaa sheegay in madaxweyne Trump lagu war-geliyey weerarada Iran, islamarkaana uu la-tashi la leeyahay golihisia amniga qaranka.
Muqdisho 8da Janaayo 2020 Guddoomiyaha guddiga aban-qaabada xuska maalmaha xoriyadda ahna Wasiirka Warfaafinta mudane Maxamed Cabdi Xayir (Maareeye), ayaa ka hadlay sababta keentay iyo cidda ka dambeysay in lix bil ka hor la magacaabo guddigan.
Maareeye ayaa sheegay in sababta guddigan loo magacaabay xill hore ay tahay aragtida madaxda qaranka, gaar ahaan madaxwaynaha jamhuuriyadda mudane Maxamed Cabdullaahi Farmaajo.
Sidoo kale waxa uu sheegay in xuskan uu ku buuxsan yahay 60 sano oo ay xor tahay jamhuuriyadda Soomaaliya, waxa uuna yiri, “Calaamadaha uu leeyahay 60 guuradan waxaa ka mid ah marka ugu horreysa waa 60 guuro, lixdan waa sannad ama waa xilli taariikheed u calaamadsan bulshooyinka caalamka iyo bulshada Soomaaliyeed,Waa xilli qofka qaargaar wayn noqdo, khibrad dhammaysto, karti dhammaysto, oo waayeelnimo dhammaysto, sidaas darteed qaranka ayaa lixdan sano jirsaday”.
Wasiir Maareeye ayaa sheegay in xuskan uu sidoo kale ku aaddan yahay, ayadoo 20 sano ay ku buuxsantay dib u dhisidda dawladnimada aan maanta haysano; “Marka labaad muhiimadda ay leedahay maalinkan waa labaatan guuradii markii dawladdan hadda jirta dib loogu soo yagleelay dawladnimada Soomaaliya magaalada Carta ee dalka jabuuti oo runtii nidaamkan hadda jira uu ka yimi 2000, maalinba meeshii uu soo taagnaaba, maanta uu halkan joogo”.
Maareeye ayaa ugu dambayn sheegay in xuska sannadkan uu ka dhici doono dhammaan degmooyinka dalka, ayadoo ay xildhibaanada, wasiirada iyo madaxda dalka ay tagi doonaan dagmo walba, sidaasna uga qayb qaadaan doonaan farxadda wayn ee lixdan guurada maalmaha xoriyadda iyo xuska labaatan guurada dib u dhisidda dawladnimada maanta jirta.
Muqdisho 8da Janaayo 2020 Axmed Cumar Yuusuf ayaa kamid noqday tobanaanka Soomaalida ah ee wax ku noqday falkii foosha xumaa ee 28-kii December, 2019, ka dhacay isgoyska Ex-kontarool Afgooye ee Muqdisho.
Yuusuf, oo kamid ah dadka ka shaqeysta dhismaha guryaha ee loo yaqaano Fuundiga, ayaa abaare 7:30 PM kasoo baxay hoyga ay ka degan yihiin degaanka Ceelasha Biyaha ee duleedka caasimadda Soomaaliya.
Nasiib daro, isagoo maalintaas qorshihiisu ahaa in uu shaqeeyo lacag uu ku kaabo qoyskiisa oo uu u ahaa qofka kaliya ee u dhaq-dhaqaaqa, wuxuu la kulmay xasuuqaas.
Sidda ay shaacisay Dowladda, 79 ruux ayaa ku naf-waayey falkaas oo Al-Shabaab ay sheegatay, waxaana badankooda ay ahaayeen arday iyo shacab, iyaddoo dhaawaca uu ka badan yahay 100. Ururka gacansaarka la leh Al-Qaacida ayaa tilmaamay in hadafkoodu ahaa kolanyo Turki ah oo meesha maraysey. Ugu yaraan laba ajaaniib ayaa ku dhimatay qaraxa. Isagoo u waramaya Talafishinka Somali Cable Axmed oo kamid ah bukaanada wali la il-daran dhacdadaas ayaa dib u celiyey xusuustiisa maalintaas.
“Iyadoo dhibaatadaas aan la kulmay cid i qaada ayaan waayey,” ayuu yiri, isagoo ku daray “Isbitaal Madiina ayaa lii geeyay hal saac ayaan tuugaayey ‘halii daaweeyo’ hal saac ayaan tuugaayey”.
“Miyir-beelay”
Aabbe Cumar, oo “miyir-beelay” markii ay soo gaartay akhbaarta dhaawaca wiilkiisa, ayaa dalbaday in laga caawiyo sidii wiilkiisa u heli lahaa daryeel caafimaad, maadaama “xaaladiisu kasii dareyso”.
Sidda laga dheehan karo muuqaalo laga soo duubay, Axmed ayaa weerarkaas is-miidaaminta ah ku waayey mid kamid ah lugahiisa.
“Maadaama aanan lacag haysan, waan soo lugeeyay. Intii ay dhexda kusoo jiray ayaa la isoo wacay waxaan ku dhahay ‘waan soo lugeynayaan isuga’ ileen meesha [Isbitaalka] jeebkaaga [lacagta] ayaa xukunta,” ayuu xusay.
“Faquuq”
Dhaawacyadda wax ku noqday qaraxaas qaarkood waxaa loo qaadey Turkiga iyo Qadar. Shaqadda daabulista waxaa maamulayey Guddi uu magacaabay ra’iisul wasaare Khayre.
Sidda ku cad dukumiintiyo aan aragnay, dhaawacyadda la qaaday ayaa la liis-gareeyay habeen kahor maalinta qaaditaankooda, waxaana lagu soo xulay sidda ay xaaladooda u liidato.
Inta lagu guda jiray wareysiga, Axmed ayaa sheegay in uu kamid noqday dadka liiska lagu daray balse “faquuq” looga reebay safarka dibadda. Ma cadda halka loo qaadi lahaa Turkiga ama Qadar.
“Anigoo been kuu sheegayn, waan kamid ahaa, waliba qofka 3aad ee la qoray ayaan ahaa,” ayuu ku adkeystay, isagoo tibaaxay “markii ay yimaadeen si jees-jees ah ayay ii dhinac-mareen”.
Ma jiraan dhinacyo madax banaan oo xaqiijinaya eedeynta Axmed, wallow mas’uuliyiintu diideen in ay ka jawaabaan arrintaan.
Wuxuu raaciyey: “Qof kamid ah shaqaalaha isbitaalka Madiina ayaa hal saac ku tuugayey ‘war ninkaan qaada’ waxay dhaheen ‘ma qaadeyno [wuu soo urayaa]’, jees-jees ayay iigu dhinac mareen”.
“Dhakhaatiirta, ‘see tahay’ way iigu imaan waayeen, lugtii way iska sii urtay,” ayuu Axmed kusoo afjaray, isagoo muujiyey in uu ku qanacsan yahay qadarta ALLE balse uu aad uga xun yahay qaabka loola dhaqmay.
Muqdisho 8da Janaayo 2020 ararka ka imaanaya Magaalada Gaalkacyo ayaa sheegaya in Madaxweynaha Galmudug uu ka feejigan yahay weerar kaga yimaada Ra’iisal Wasaaraha Somaliya, Xasan Cali Khayre, ka dib markii uu mucaaraday joogitaankiisa Magaalada Dhuusamareeb iyo dhabaha loo marayo dhismaha Galmudug.
Axmed Ducaale Geelle (Xaaf) oo Khamiistii gaaray Magaalada Gaalkacyo ayaa ka bilaabay kulamo uu ku dardar-gelinayo barnaamijkiisa uu ku sheegay inuu ku soo dhisayo Galmudug loo dhan yahay.
Xuhno ku dhow Xaaf ayaa sheegaya in Madaxweynaha Galmudug uu ka war helay ciidan la sheegay in Ra’iisal Wasaaraha Somaliya uu ka soo diray Magaalada Dhuusamareeb, si ay u soo xiraan, iyadoona uu ciidan uruursi ka sameeyay Magaalada Gaalkacyo.
Madaxweynaha ayaa Isniintii Magaalada Gaalkacyo kula kulmay Saraakiisha Ciidamada Galmudug ee magaaladaasi ku sugan, waxaana uu ka dalbaday in la difaaco, haddii weerar uu kaga yimaado Magaalada Dhuusamareeb. Sidoo kale Madaxweyne Xaaf ayaa Magaalada Gaalkacyo ka abaabulay maleeshiyaad ku heyb ah, kuwaa oo uu u diyaariyay inay u jilbo laabtaan, haddii hujuumka la tuhunsan yahay uu soo wajaho.
Wararka ayaa intaa ku daraya in ciidan xoogan lagu arkaayo wadooyinka soo gala dhismaha uu Madaxweynuhu ka degan yahay Xarunta Gobolka Mudug ee Magaalada Gaalkacyo.
Nabadoon Cabdi Wardheere oo ka mid ahaa Odayaal Dhaqameedyo Magaalada Gaalkacyo kaga qaybgalay kulan lagu taageeraayay mowqifka uu Madaxweynuhu kaga soo horjeestay kaalinta dowladda ee ku aadan dhismaha Galmudug ayaa sheegay in reer Mudugu uu difaaci doono, weerar kasta oo xukuumadda kaga yimaada.
Nabadoon Cabdi Wardheere ayaa tilmaamay in dadka reer Mudug ay ka maqan yihiin doorashada ka socota Magaalada Dhuusamareeb, Xaaf-na uu doonayo in la dhiso Galmudug ay dadkeeda u dhan yihiin.
Dhanka kale waxaa soo baxaya warar sheegaya in xukuumadda ay door-bidi doonto inay ka shaqayso, sidii ay u fashilin laheyd dhaqdhaqaaqa uu Xaaf ka wado Magaalada Gaalkacyo, bedelkii weerar toos ah lagu qaadi lahaa.
Reer Galmudug ayaa kuu sheegaya in diidmada Xaaf ee waxa ka socda Dhuusamareeb ay xoojisay khilaafka markii horeba wiiqay habsami socodka dhismaha Galmudug.
Muqdisho 8da Janaayo 2020 Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa walaac ka qabto in mar kale lagala laabto Maamulka Hawada Sooomaaliya oo 30 sano kadib dhawaan loosoo celiyey.
Axmed Macalin Xasan, oo ah Maareeyaha Hey’adda Duulista Rayidka, ayaa sheegay in Dowladda Soomaaliya Maamulka hawada lagala noqon doono hadaan si deg deg ah loo ansixin sharciga Duulista Rayidka oo haatan ku jiro Gacanta Aqalka Sare ee Soomaaliya.
Maareeyaha ayaa xusay in sharcigaan ay Dowladda Soomaaliya uga xayiran tahay waxyaabo badan oo dalka wax u tari lahaa mar uu wareysi siiyey warbaahinta Dowladda.
“13 ka bishan waxaa Nairobi ka dhici doono shir looga hadlayo Hawada Soomaaliya, anagoo ugu horeyn nala weydiin doono sharcigii duulista Hawada” ayuu yiri Axmed Macalin Xasan. Baarlamaanka Soomaaliya ayaa 4-tii Bishaan ansixiyey Sharciga duulista Rayidka ee Hawada Soomaaliya, wuxuuna Maareeye Axmed ka codsaday Aqalka sare inay si deg deg ah u ansixiyaan Sharcigaan maadaama laga yaabo inay keento in Soomaaliya lagala noqdo maamulka Hawada.
Hey’adda Duulista Rayidka Soomaaliya ayaa hadda soo saarto lacag 22 Malyan ah sida uu sheegay Maareeyaha, wuxuuna intaas sii raaciyey inay soo saari doonaan 50 Malyan haddii la ansixiyo Sharcigaan hadda hor yaalo Aqalka Sare.
Dowladda Soomaaliya ayaa dhawaan lasoo wareegtay maamulka Hawada Soomaaliya oo muddo 30 sano ah lagala maamulayey gudaha dalka Kenya.
Maamulka Dowladda Koonfur Galbeed 8da Janaayo 2020 Wararka naga soo gaaraya magaalada Baydhabo ee xarunta gobolka Baay ayaa sheegaya in Aabe iyo Labo Carruur ah oo uu dhalay ay ku geeriyoodeen dab qabsaday guri ay degenaayeen. Dabka oo kacay xili habeennimo ah ayeey wararku sheegayaan in lagu guuldareystay damintiisa, taasoo keentay in ay geeriyoodaan Aabihii guriga iyo Labo wiil oo uu dhalay oo da’dooda lagu kala sheegay 10 sano iyo 8 sano jir.
Laakiin waxaa dabka ka badbaaday oo kaliya Hooyadii Qoyska waxaana laga deyrinayaa xaalada caafimaad ee haweeneydan oo haatan xaalad miyir la’aan ah ku jirta.
Waxaa ilaa iyo hadda la ogeyn ababta keentay dabka hase yeeshee sida ay sheegeen dad ku sugan magaalada Baydhabo,aabaha reerka ayaa ka ganacsan jirey shidaalka bansiinka loo yaqaan.
Dadkii xaafadda kula noolaa qoyskan ku dhintay dabka ayaa siweyn uga naxay dhacdadan, iyaga oo isugu soo baxay guriga uu dabku qabsaday waxaana ay muragada la qeybsanayeen Hooyada reerka ee ka badbaaday dabka.
Maraykanka 8da Janaayo 2020 Iiraan ayaa duqeysay saldhigyo Mareykanka ku leeyahay dalka Ciraaq, taasoo jawaab u ah weerarkii todobaad ka hor uu Mareykanka ku dilay Jeneraal ka tirsanaa Ciidamada Ilaalada Kacaanka ee Iiraan. Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump ayaa ka hadlay weerarka ay Iran ku qaaday saldhigyada uu Mareykanka ku leeyahay gudaha dalka Ciraaq.
Trump ayaa bartiisa Twiter-ka kusoo qoray in ay qiimeynayaan sida ay wax u dhaceen”Waxwalba waa ay dhan yihiin, gantaalo laga soo tuuray Iran ayaa lagu weeraray laba saldhig oo aan ku leenahay Ciraaq, qiimeynta khasaaraha ka dhashay ayaan wadnaa, waxwalbana waa hagaag, waxaana leenahay ciidanka ugu awoodda badan caalamka ee heysta hub carsi ah, dib ayaana kasoo sheegi doonaa sida ay wax u dhaceen”, ayuu yiri Trump.
Wasaaradda Gaashaandhigga ee Mareykanka ayaa sidoo kale sheegtay in laba saldhig oo ay leeyihiin ciidamada Mareykanka, kuna yaala gudaha dalka Ciraaq lagu weeraray gantaalo.
Xukuumadda Washington waxay intaa raacisay in saldhigyada la bartilmaameedsaday ay yihiin Irbil iyo Al Asad, ilaa iyo haddana ma cadda khasaaraha ka dhashay weerarkaas iyo inta uu la eg yahay.
Warbaahinta dalalka Carabta ayaa kusoo warramay in inkabadan toban gantaal lagu garaacay saldhigayada Mareykanka.
Warbixin u soo saaray afhayeenka aqalka cad ayaa lagu sheegay in madaxweynaha uu latashiyo la sameynayo lataliyeyaashiisa dhanka ammaanka.
“Waan ka war qabnaa weerarka lagu qaaday saldhigyadeena Ciraaq, madaxweynaha waa lagu wargeliyay arrintan, si dhaw ayuuna ula socdaa oo wuxuu darsayaa xaaladda isagoo latashanaya lataliyeyaashiisa dhanka ammaanka”, ayaa lagu sheegay war qoraal ah oo ka soo baxay aqalka cad ee Mareykanka.
Dowladda Iran ayaa dhankeeda sheegtay in weerarka lagu qaaday saldhigyada Mareykanka uu ahaa mid loogu aargudayay dilka Qasem Suleimani oo shalay la aasay.

WARARKA MAANTA 1da Janaayo 2020 Sir Culus! SANNAD WACAN 2020
Su’aallaha Maanta: Yaa qarxinaaya #Shacabka #Soomaaliyeed Ma Shabaab Mise Taliyaha Hay’adda Nabad-Sugidda Iyo Sirdoonak Qaranka Argagixiso Maal-Geliye Fahad Yaasin “Daba-Naasle”? Yaa dalka #Soomaaliya ka dhigay waddanka adduunka ugu musuqmaasuqa badan? Yaa dhacaya canshuurta #Muqdisho? Maxay tahay miisaaniyadda dalka 2020ka ee uu ansixiyey Madaxweynaha ku fashilmay hoggaanka dalka #Soomaaliya Mudane Maxamed Cabdilaahi Farmaajo “Been-Hawaas”? Maxuuse qabanaysaa miisaaniyad aan sal iyo raad ku lahayn dhaqaallaha dalka oo aan xitaa laga isticmaaalin shilin Soomaaliya muddaddii 3 sanno ee la soo dhaafay? Yaa runta ka qarin kara Ummadda Soomaaliyeed?
Muqdisho 1da Janaayo 2020 Tan iyo markii uu dhacay weerarkii xooganaa ee Ex-Control Afgooye waxaa soo badanayey qal qalka amni ee ka jira magaalada Muqdisho.
Ciidanka ammaanka ee dowladda ayaa sidoo kale aad u adkeeyey amniga, gaar ahaan waddada Maka Al-Mukarama oo ka mid ah kuwa ugu mashquulka badan ee Caasimada.
Sidoo kale ciidamada amniga, gaar ahaan kuwa Booliska ayaa barqadii maanta isku hareereeyey gaari Saarif ah oo yaallay inta u dhexeysa shaqaalaha iyo waddada Xaaji Baasto, halkaasi oo muddo hakad la galiyey isku socodka dadka iyo gaadiidka.
Gaariga oo ay cidna saaryneyn ayaa looga shakiyey inay saaran yihiin walxaha qarxa, balse waxaa markii dambe yimid qofkii lahaa, iyadoona ay xaalada caadi ku soo noqotay.
Shalay galab sidaan oo kale ciidamada dowladda ayaa isku hareeyey gaari ku baakinaa waddada Maka Al-Mukarrama, gaar ahaan laamiga dhiniciisa, meel aan ka fogeyn halka loo yaqaano Xaaji Baasto, waxaana in muddo ah xirnaa dhaq dhaqaaqa waddadaasi.
Ciidamada ayaa markii dambe furay waddada, kadib markii uu yimid qofkii lahaa gaariga oo su’aalo ay weydiiyeen saraakiisha hay’adaha amniga, laguna ogaaday in uusan sidin qarax.
Arrintaan ayaa muujineysa, sida ay u feejigan yihiin ciidamada Booliska, kadib weerarkii khasaaraha badan dhaliyey ee Sabtidii ka dhacay magaalada Muqdisho.
Wixii ka dambeeyey weerarkaasi dowladda federaalka ayaa loogu baaqay inay wax ka bedasho qorshaheeda amniga, si looga hortago falalka liddiga ku ah nabad galyada.
Muqdisho 1da Janaayo 2020 Taliyihii xabsiga dhexe ee Xamar, Jeneraal Maxamed Sheekh Cumar Xirsiile ayaa si rasmi ah xil kii looga qaaday, kadib markii uu dhowaan shaqada dib ugu celiyey taliyaha ciidamada Asluubta, Mahad Cabdraxmaan Aadan.
Dowladda federaalka ayaa soo faragelisay arrintaan, iyadoona ka hortagtay tallaabadii shaqada dib loogu soo celiyey taliyahaasi.
Taliyaha cusub ee Xabsiga dhexe ayaa axaa loo magacaabay, Gaashaanle Sare Aadan Xuseen Kulmiye, sida ay Caasimada Online u xaqiijiyeen ilo lagu kalsoon yahay.
Xirsiile ayaa waxaa horay looga soo duubay muuqaal, isagoo mid kamid ah isbitaalada Muqdisho kala soo baxay bukaan xabsiga dhexe ku xanuunsaday oo ay dhakhaatiirta xabsiga sheegeen inaan wax looga qaban karin isbitaalka ku yaal gudaha xabsigaasi.
Bukaankaas oo lagu magacaabi jiray, Xasan Kurtun Calasow oo ku jiray xaalad halis ayaa ugu dambeyn ku geeriyooday xabsiga dhexe ee Xamar.
Arrintaas ayaa sababtay in dad badan oo daawaday muuqaalka la dhigay baraha bulshada ay ka caroodeen falkaan naxtinta leh , iyadoona sidoo kale ehelladada marxuumka ay dalbadeen in xil ka laga qaado taliyaha, misana la hor keeno cadaalada.
Xil ka qaadistaan ayaa sidoo kale ku soo aadeysa, iyadoo dhowaan labo maxaabiis ah oo u xirnaa Al-Shabaabnimo ay ka baxsadeen xabsiga dhexe ee Xamar.
Muqdisho 1da Janaayo 2020 Madaxweynaha Soomaaliya Mudane Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa xalay saxiixay miisaaniyadda Dowladda ee sanadka 2020-ka, kaddib markii ay ansixiyeen Baarlamanka Federaalka Soomaaliya.
Madaxwenaha ayaa ku bogaadiyey Xildhibaannada Labada Gole oo wadajir u ansixiyey miisaaniyaddan sida xilkasnimada leh ee ay u guteen waajibaadka dastuuriga ah ee kaga aaddanaa, iyagoona ku ansixiyey cod aqlabiyad leh.
Madaxweyne Farmaajo oo dul-istaagay kororka miisaaniyadda Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa faray Xukuumadda in ay xoogga saarto dardargelinta adeegyada bulshada, kobcinta fursadaha shaqo ee dhallinyarada iyo xaqiijinta mushaaraadka shaqaalaha Dowladda iyo Ciidamada Qalabka Sida.
Sidoo kale, Madaxweynaha ayaa adkeeyey qorsheyaasha heer Qaran ee lagu wajahayo musuqmaasuqa iyo dadaalka xooggan ee shacabka iyo dowladdu Soomaaliyeed ay ugu jiraan hirgelinta hannaan maaliyadeed oo hufan.
Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa uga mahadceliyey Wasaaradda Maaliyadda Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dhaqaalyahannada Soomaaliyeed diyaarinta iyo jaangoynta miisaaniyad waxtar u leh dadka iyo dalka.
Sh/Hoose 1da Janaayo 2020 Wararka naga soo gaaraya gobolka Shabeelaha Hoose ayaa sheegaya in saacadihii la soo dhaafay ciidamada dowladda, gaar ahaan kuwa Danab ay howlgallo ka sameeyeen qeybo ka mid ah gobolkaasi.
Howlgallada oo ahaa kuwa qorsheysan ayaa waxa ay ciidamadu ku gaareen deegaano cusub oo ay ku sugnaayeen dagaalyahannada Al-Shabaab.
Taliyaha guutada 16-aad ee Danab, Cismaan Cabdimaalik Maalin oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in ay dileen ugu yaraan 20 ka tirsanaa Al-Shabaab.
Sidoo kale wuxuu tilmaamay in la wareegeen gacan ku heynta tuulooyinka Moradiinle, Buula Miskiin, Macallinka, Baladul Amiin, Raqayle, Sabriye iyo Buula Bashiir.
Ugu dambeyn taliyaha ayaa carabka ku dhuftay in howlgalladu ay sii socon doonaan, inta Al-Shabaab laga saarayo gobolkaasi.
Xaaladda ayaa saaka ah mid yara degan, mana jiro weli wax hadal ah oo ka soo baxay dhinaca dhaq dhaqaaqa Al-Shabaab oo ku aadan howlgalladaasi.
Maalmihii dambe ciidanka huwanta ayaa xoojiyey howlgallada ka socda koonfurta Soomaaliya.
Waxaa markale uu dib u dhac ku yimid doorashado lagu wado inay ka dhacdo Magaalada Dhuusamareeb ee Gobolka Galgaduud, ka dib khilaaf hareeyay hannaanka ay ku socoto doorashadaasi.
Galgaduud 1da Janaayo 2020 Guddiga Farsamada ee Maamulka Galmudug ayaa waxay bishii December ay soo saareen jadwal cusub oo doorasho, ka dib markii uu guuldareystay jadwalkii hore ee ay soo saareen bishii November.
Sida ku cad jadwalkii ugu dambeeyay ee doorashada ayaa ahaa in soo xulista Xildhibaanada la soo geba-gabeeyo 30-kii December. 4-ta January in la doorto Guddoonka Baarlamaanka, doorashada Madaxtooyadana ay qabsoomto 9-ka January, taasoo aad arkeyso in wadadii laga beeray, haddii aan weli la soo afjarin soo xulista Xildhibaanada Baarlamaanka xigga, khilaaf xoogana uu ka taagan yahay.
Dowladda Federaalka ayaa geed gaaban iyo mid dheerba u fuuleysa, sidii ay xubno badan oo siyaasadeeda taageersan ugu yeelan laheyd Baarlamaanka Galmudug, tiiyoo aad arkeyso in culeys uu ka haysto, si kasta oo ay u musuq maasuqeyso soo xulista Golaha Wakiilada Galmudug.
Odayaasha Dhaqanka iyo Waxgaradka reer Galmudug oo qaarkood ka shidaal qaata Siyaasiyiinta Xisbiyada KMG ee dalka ka jira ayaa ka biyo diidan dhabaha loo marayo soo xulista Xildhibaanada Baarlamaanka, iyagoo Guddiga Farsamada ku eedeeyay inay wax is daba-marinayan. Guddigan ayaa ah midkii ay soo magacawday Wasaaradda Arrimaha Gudaha Somaliya, 8-dii bishii October.
Ilo wareedyo lagu kalsoonaan karo ayaa sheegay in Guddiga Farsamada ay isu diyaarinayan inay markale soo saaraan jadwal cusub, oo lagu soo muddayn doono xilliyada la qabanayo Doorashooyinka Baarlamaanka iyo midda Madaxtooyada.
Inkastoo Guddiga Farsamada aanay weli si rasmi ah ugu dhawaaqin inuu fashilmay jadwalkoodii labaad ayay hadana laba iska weydiin doonin in maalmaha soo socda ay jadwal kale daaha ka roggi doonaan.
Ra’iisal Wasaaraha Somaliya, Xasan Cali Khayre oo ku sugan Magaalada Dhuusamareeb ee Xarunta Gobolka Galgaduud ayaa ka wada kulamo uu xal ugu raadinayo khilaafkan jira.
Doorashadan lagu wado inay ka qabsoomto Magaalada Dhuusamareeb ayaa ka adkaan doonto kuwii lagu soo dhisay maamuladii soo maray Galmudug.
Galgaduud 1da Janaayo 2020 Ra’iisul wasaaraha xukuumadda federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Cali Khayre ayaa weli kulamo siyaasadeed ka wada magaalada Dhuusamareeb ee xarunta dowlad goboleedka Soomaaliyeed ee Galmudug.
Kulamadaan oo uu Ra’iisul wasaaruhu la qaatay hoggaanka Ahlu Sunna ayaa waxaa looga hadlay arrimaha doorashada Galmudug oo markale uu fashil ku yimid jadwalkeedii.
Ra’iisul wasaaraha Soomaaliya ayaa xalay hoygiisa kula kulmay hoggaamiyaha Ahlu Sunna, Macalin Maxamuud Sheekh Xasan, iyagoo ka wada hadlay khilaafka ka taagan soo xulista xildhibaanada cusub ee baarlamaanka labaad ee maamulka Galmudug.
Wararka ayaa sheegaya in Khayre uu Macalin Maxamuud ka dalbaday inay Ahlu-Sunna dib u dhigato 20-ka xildhibaan ee la siiyey, islamarkaana marka hore odayaasha dhaqanka fursad loo siiyo inay soo xulaan 69-ka xildhibaan ee kale, iyadoo beel kasta ay iska reebeyso labo kursi markaas kadibna ay Ahlu-Sunna soo xulato 20 keeda xubnood.
Arrintaan ayaa waxaa ka biyo diidan Ahlu Sunna oo horay u shaacisay liiska xildhibaanadeeda, balse waxaa lagu ballamay kulamo kale oo maanta qabsoomaya.
Shalay Ra’iisul wasaare Xasan Cali Khayre ayaa la kulmay Sheekh Maxamed Shaakir Cali Xasan oo uu kala hadlay dib dhigista xildhibaanada Ahlu Sunna iyo arrimo kale.
Xaaladda ayaa u muuqata inay sii cakirmeysa, waxaana tabashadaan ay ka dhalatay markii beelaha qaar ay ka hor yimaadeen 20-ka xildhibaan ee Ahlu Sunna.
Sidoo kale doorashada ayaa markale waxaa ku yimid dib u dhac, kadib khilaaf hareeyay hannaanka ay ku socoto doorashadaasi.
Lama oga sida ay xaaladdu noqon doonto, balse dowladda dhexe ee federaalka ayaa geed gaaban iyo mid dheerba u fuuleysa, sidii ay xubno badan oo siyaasadeeda taageersan ugu yeelan laheyd baarlamaanka labaad ee dowlad goboleedka Soomaaliyeed ee Galmudug.